Helbestê ey sey ‘Giriyê Xweda’ (Bermîyê Homay), ‘Biharên dimirin’ (Wesarî ke mirenî), ‘Dara bêdeng’ (Dara Bêvenge), ‘Goreyên wî yên tenê mane’ (Kurikê ey tena mendî), ‘Çûkên xewnên wan mirine’ (Teyrê hewnê înan merdî), ‘11’emîn saeta Halepçeyê’ (11’in Saeta Halepçeyî) nuştî.
Ra-ray veynda Apê Musayî daynî. Vatnî; Apê Musa, bi qelema xo, bi biskanê porê keynekanê Colemêrgî ewta de yo.
Key ma bi helbestê roşn bîynî
Pîyê Şêrko Bêkesî, Faîk; sey peynameyê xo bêkes bi. Bawkalê ey 1911 de Bexda ra ame sirgûnkerdiş û ay dem de Faîk Bêkes hewt serre bi. Çend serrî dima maya xo vînî kerdo. Serra 1930’î de Faîk Bêkesî welatê xo ser o helbestî û ‘sirûdî’ wendî. Lajê ey Şêrko zî no semed ra gelekî şansin bi. Şêrkoyî bi serran dima vatnî; ‘Keyê ma de mûme çin bîy, ma bi şîîran roşn bîynî’.
Faîk Bêkes mamoste bi, gelekî şaristananê Kurdistanî, dewan û şaristanekan geyreno. Faîk Bêkes, 1948 de cuyê xo teslîm keno. Şêrko zî sey pîyê xo bêkes maneno. Maya ey Şafîqe Xanim, lajê xo Şêrkoyî bi helbest û estanikan pîl kena. Şêrko bi destekê maya xo, helbestê kurdkî ra heskerdnî, heme wext helbestê kurdkî wendnî.
Şêrkoyî helbestê xo yê yewin, rojnameyê ‘Jîn’ de weşan kerd. Şêrko vano ke; ez nusena, semedo ke ecizîya ziwanê sivik bika, semedo ke eciziya xo sivik bikera.
1965 de beştarê refê pêşmergeyan beno. Bi serran radyoya ‘Dengê Şoreşê de’ xebitîno. Veng û helbestê Şêrkoyî, goşanê pêşmergeryan de bî.
Şêrko Bêkes, dîwanê helbestê xo yewin serra 1968î de, kitabê xo ‘Tîrifey Helbest’ de nuştî. Nê seran de, binê tesîrê Goran û hosteyanê bînan de mendo.
Wendoxanê ey, sitîl û ziwanê ey, raya ewilî, dîwanê ey ‘Min Tînwyetîm be gir deşkê’ î de, serra 1973’î de ame weşankerdiş de kifş kerd.
Serra 1970’î de bi komêka nuştoxan û helbestwan reyde îlano ke (danezeneko) bi nameyê ‘Rîwange’ çap kerd. Armancê înan, edebîyatê kurdkî, modern bibo. Serra 1975’î de demê têkoşîna azadiya kurdan hima newe bîy, Şêrko Bêkes, sirgûnê vaşûrê Iraqê bi û 4 serrî dima, bi dîwanê ‘Kaziwe û Koçî’ ageyra welat. Sedam zî binê tesîrê helbestê ey de mend. Sedam teklîfê ‘Xelata Kadisiye’ ey rê keno. Bêkes na xelate, red keno û rayîrê yê koyan abeno û beştarê cengê pêşmergeyî beno.
Serra 1986’î de şono Swêd. Nêgirewtişê xelata Sedamî rayîrê sirgûney ey rê akerdbi. La Swêd de zî xelatê erjayey girewtî. Serra 1987’î de, xebata edebîyatê yê “Kurd Tuckhoslkyî” destê serekwezîrê demî yê Swêdê Ingvar Carlson ra gêno. Bêkesî, portreyê şîîrê xo, 1990’î de temam kerd.
Amed Silêmaniye ra cîya nêbena
Şêrko Bêkes, 1992 de wextoke ke vaşûrê Kurdistanî de bi rayber, zaf eleqe dîynî. Bi Wezîrê Kulturê yê Vaşûrî. La demo ke rojnameyê Welatî de, propagandaya PKK kerdiş ra yeno tepiştiş, wezîrey ra îstîfa keno. Helbestê xo yê ‘Birakujî’ ra rayna rayîrê sirgûnî ey rê abeno û rayna şono Stockholm.
Şêrko Bêkes 1999’î de, 15’ê Sibate de, demo ke Rayverê Şarê Kurd Abdullah Ocalan yeno tepiştiş, ekranê Med TV de, no helbestê xo vano:
Kurmanckî
Ev der Silêmaniye, ev çend roje xemginiyeke mezin li ser vî bajarî heye. Li ber çavê cîhanê Ocalan girtin, lê nekarin ruhê Kurdan teslîm bigirin. Amedê çawa ji Silêmaniyê diqetînin, Newroz çawa agir dibe? Gola Wanê çawa dikarin ziwa bikin? Ev der Silêmaniyê, hemû dilên vî bajarî wek sêveke darekê dilerizin, ji bêkesiya gelekî re xemgîn dibin. Ev xemginiyeke netewiye, min xewna perperokekî dît. Ez digirîm û çavên min li Amedê ye.
Kirmanckî
Ewta Silêmanîye ya, nê çend rojî yo ke xemginîyêka pîlî nê şaristanê ser o esta. Çimanê Cîhanî vîyar de, Ocalan girewt, la nişnî ruhê kurdan teslîm bigirî. Amed senêhewa Silêmanîye ra qerfnenî? Newroze senî adir bena? Gola Wanê senê şîynê ziwa bikî? Ewta Silêmanîye ya, heme qelbê nê şaristanî sey sayêka dare ra refşîna, bêkesîya şarê rê xemgîn bena. Na xemginiyêka netewîye ra, mi hewnê perperikêk dîy. Ez bermena û çimê mi Amed de yî.
Şêrko Bêkesî seba grewê veyşaneya yê zîndanê vakûrê Kurdistanê ser o zî vat: “Vakur de adirê şoreşî berz beno. Bedenê grewê veyşaney nawnenî ke kurd bi şer û zilmî nêqedîno.”
Kurmanckî
Maçeke min heye heya niha / Nikare ji lêvên min / Cuda bibe û Bighêje dev û lêvên wê / Dev û lêvên wê li Amed / Ez jî li vir / Ev maça min / Bi vê mij û dumanê nikare / Rêya hovan bibre û Bighêje surê li dora bajar / Ev maça min / Tenê wê demê dighê yar / Asmana Amed sahî be û / Azadî jî bibe baskên wê.
Kirmanckî
Miçêka min esta hetan nika / Nişna lewanê min ra / Cîya bibo û / Bireso fek û lewanê ya / Fek û lewê ya Amed de / Ez zî ewta de / Na miça min / Bi nê mij û dumanê nişna / Rayîrê wahşîyan bibirno û bireso suro ke dormeyê şaristanî / Na miça min / Tena no wext resena yare / Asmînê Amedî sahî bo û / Azadî zî bibo perê ya.
Wesîyetê Şêrko Bêkesî
Şêrko Bêkesî, wesiyatnameyê xo, di serrî verê nuştbi. Bêkesî diyar kerdbi ke, şîna ey de, tena muzîk bibo û vatbi: “Min Parqê Azadî ya Silêmaniyê de abîdeya şehîdanê yê serranê 1983’î het de defin bikerî.
Ewta de ko nefesê min teng nêbo. Lajek û keynekî ciwanî, bi heskerdişê yebînan, ko bibî meymanê min. Bêkes sibayê 4’ê Tebaxa 2013’î de, verê ke nefesê xo yo peynî bido, beno ke paja (paca) ey de perperik (pilpilik) geyrayo û helbestê ey yo ke bi serran verê nuşto ameyo vêrî ey.
Şêrko Bêkes, serranê zoran û zehmetanê yê Kurdistanî de, bi nefesê azadî, xoveradayîş û kurdbîyayîşî. Zerreyê xo de, her tim heskerdişê Koyê Emzîrî yê Silêmanîye, Royê Sirwanê Halepçeyî, Newala Şarezurî, Babagurgurê Kerkukî çarnawo. Bêkesî vat ke; “Ez wexto ke kuçanê Hewlêrî, Sîneyî, Mahabadî de geyraya, min waşt ke, Amedêko azad miçî bikera.”
NAVENDA XEBERAN / AMED