Yek ji van sewalên ku hêjmara nifşê wan kêm maye jî Bezuar in. Bezûraên ku li Dêrsimê dijîn ji ber mûyê wan û cermê wan pir bi qîmetin gelek kesên ku li xweza û derdorê nafikirin û hevsengiya ekolojiyê naparêzin, bêyî li qedexeyan guhdar bikin derdikevin neçira sewalan û dest bi qirkirinê dikin. Li Dêrsimê piştî demsala qedexekirina sewalan bi dawî bû, neçîrvanên ku li benda vê rojê bûn bi lezgîn berê xwe dan çiya û zinaran û dest bi neçîra bezûaran kirin. Sewalên ku hêjmara wan hindik maye û di baweriya elewiyan de wekî sewalên pîroz tên zanîn, ji ber bêyî destûr tên neçîrkirin nifşê wan ber bi tunebûnê ve diçe. Bezuarên ku tenê li Dêrsim û çend welatên din dijîn, sala par bi sedan ji aliyê neçirvanan ve hatin qetilkirin. Li ser berteka welatiyan komîsyona Neçîrê ya Bajar a Dêrsimê xwest neçîra Bezûaran bê qedexekirin û serî li Wezareta Derdor û Daristanê da. Lê Wezareta Derdor û Daristane ev daxwaza komîsyonê ya qedexekirina neçîrê red kir. Her çend Walîtiyê ev dawaza komîsyonê erênî û di cih de dît jî Wezareta Daristan û Derdorê qirkirin û seyda sewalan erê kir.
Aktîvîstê Komeleya XWezaya Dêrsimê Haydar Çetinkaya, anî ziman ku cûreyên Zezuaran tenê li Dêrsimê û çend welatên din dijîn û hêjmara wan gelek kêm maye. Çetînkaya, destnîşan kir ku Navenda Komîsyona Neçîrê neçîra sewalên ku nifşê wan hindik mabe jî erê dike û ev yek li dijî parasitna xwezayê ye. Çetînkaya, anî ziman ku li gorî lêkolîna wan di demsala neçîra 2010-2011'an nêzî 500 bizinên Bezûarê hatin neçîrkirin û qetilkirin. Çetînkaya bilêv kir ku li li Çiyayên Dêrsimê 3 cûreyên bizinên Bezûarê dijîn û wiha got: "Ji ber neçîra bê destûr û ji rêzê hêjmara bizinên Bezûarê pir hindik mane. Midûriyeta Daristan û Derdorê destûrê dide vê yekê. Sala par li ser nerazîbûnê Komîsyona Neçîrê ya Bajar, bi daxwaznameyekê serî li Walîtiyê da. Lê Navenda Komîsyona Neçîrvaniyê ev daxwaza me red kir. Ji ber vê yekê dê jiyana sewalên Bezûaran di talûkeyê de ye.

'Di dema komkujiyê de jî neçîra wan nekirin'

Çetînkaya, destnîşan kiri ku welatiyên Dêrsimê yên elewî di serdema komkujiyê de ku koçî çol û çiyan kirin jî li gel berçûbûnê dîsa Bizinên Bezûarên qetil nekirin û wiha got: "Bizinên çiyê di mîteolojiyê de heta Ana Fatma diçin. Di çanda elewiyan de cihekî pîroz digire. Ana fatma li bizinek ku xwedî kiriye nifir dike. Ew bizin ji aliyê neçirvanekî ve tê kuştin. Ji wê rojê û şûnde elewiyên qizilbaş heta ku nekevin neçariyê wan nakujin. Li Erdnîgariya Dêrsimê nêzî 3 hezar Bizinên Bezûar dijîn. Her sal nêzî 500 heb tên kuştin, Ger ku 5 salan neçîra wan li ser hev bê kirin dê nefşê wan bi dnawî bibe. Kesên erdnîgariya me talan dikin, li aliyê din sewalan dikujin û hevsengiya ekolojiyê xera dikin. Feraseta kesên Bezûran neçîr dikin û li herêmê bendavan saz dikin yek e."


Em çiqas Bezûaran nas dikin?

Bezûar cureyekî bizinên çiyê ne. Pir sivik û beza ne. Wekî çûk sivik û bi lez in. Ji ber ku simê wan pir tûj in dikarin li cihê pir asê û latên cid bimeşin. Li Dêrsim, Zagros, Swêd û Avusturyayê dijîn. Neçîrvan herî zêde ji çerm mûyên wan sûdê digirin. Bezûar di demsalên havînî de bi bilindahiya çiyê û cihê hênik dijîn. Di demsala zivistanê dejî ji lûtkeyên çiyan dadikevin xwar û li dol û newalên çiya di nava daristan û dahlan de dijîn. Bizinên bi kloç in. Ji ber ku hêjmara wan kêm maye neçîra wan li gelek cihan hatiye qedexekirin. Lê Wezareta Derdor û daristanê ya Tirkiyeyê neçîra wan erê dike.



FERHAT ARSLAN - DÎHA /DERSİM