Ma çiqas goreyê cewherê xo cuwîyenime? Ma çiqas xo sinasnenê? Eke ma verpersê nê persan nêdê ma nîyeşkenê cuyêko raste bivuwîme. No smed ra ma ewilî cewherê civatî ser o vinderime.
Cewherê civatî de ehlaq û açnd esto. Ehlaq bi xo wîjdanê civatî yo. Merdim û civat, bi qûral û qaîdeyan cuwîyenê. Civat zî zey dinya mîyanê nizameke de yo. Mîyanê na nîzme de barkerdiş, heskerdiş û famkerdiş estê. Civat tenya kombîyayişê merdiman nîyo. Hetê ey ê manevî zî esto. Tayê zanyarê ewroyin civat tenya madî û teknîkî genê dest. Oxro ke civat hem madî yo hem zî manevî yo exlaqa bi xo zî tenya çîyekê manevî nîyo. Exlaq bi tecrûbeyanê civatî virazyayo. Cîyê baş û nêbaş goreyê cuya civatê vejîyayê. Ma vajime kiştişê merdimî yan zî dizdî çîêke nêbaş î. Labelê heskerdiş û barrekerdiş çîyê weşî.
Zey ehlaq, çand zî seba civatî muhîm o. Civat, cuyê xo bi çand û cuwîyayişê xo tanzîm keno. Zereyê çandî de; werd, ziwan cil û berg, bawerî zwb. Çîyê ke bi civat elaqadar ê heme berhemê çendî yê. Civat bi xo zî berhemê çandî yo çîke civat bi çandê xo yenê têhet û yewîtîyê xo virazenê.
Cewherê civatî de polîtîka zî esto. Polîtîka bi xo her çiqas çekûyeka Grekî ya zî cewherê xo de tim estbîya. Polîtîka, çarevînayişê persgirêkan o. Verê cuyê merdim û civat persigêkanê xo, xo bi xo çareser kerdênê. Çikê verê cû dewlete çinê bi. Dewlete, na panc hezar serrî ya esto. Civat verê dewlete zî estbîya. Qaşo dewlete seba çareser kerdenê persgirêkan vejîya wa. Labelê tam êksê ci bi vejîyayişê dewlete ra persgirekê civatî zêdîyayê. Merdim û civat hîna zaf cewherê x ora dûrî kewtî.
Ewro gelek kes dewlete zey azadî û xoserî vînenî. Labelê tarîxa ma da ke dewlete tim bîyo semedê merg û kiştişî. Çike cewherê dewlete de îqtîdar esto. Îqtîdarê xo zî ewîlî şarê xo ser o şoxulnenî. Badê cu hêrîşê dormeyê xo kenê. Fînakê ey zaf ê. Deweta fasîste zî eynî ya. Dewlea sosyalîste zî. Her dîyan zî hemverê civatî yê. Xora paratîkê reel sosyalîzm yeno zanayiş. Goreyê tayê kesan bêdewlete cu nêbena. Seke min cor de zî ard ziwan, civat bi heza seran bêdewlete cuwîyayê. Ewro zî bêdewlete cuwîyayiş mumkûno. Seba nê zî ganî ma xo mezgê îqtîdarî ra pakij bikerime.
Cewherê xo ra dûrîkewtiş tewr zaf zî ewro yeno cuwîyayiş. Çike ewro pergala modernîteya kapîtalîste serdest a. Modernîteya kapîtalîste de civat çîn o. Na pergale, bi lîberalîzm heqîqetê civatî lete bi lete keno. Ê zafêrî şexsî vejenê vernî. Armancê înan o yo ke civatbîyayiş aver nêşo. Eke civatbîyayiş xurt bibo, pergala kapîtalîzme nîyeşkeno xo hîra bikero. No semed ra hêrîşê civatbîyayişî kenê.
Mîyanê ma kurdan de zî tesîrê pergalî zaf ê. Bi serrano dewlete şarê ma ser o polîtîkyanê lîşinî ramnena. Tana pirkerdişê fizîkî nê, eynî wextî de qirkerdişê zîhnî zî kerda. Goreya dewlete; ‘kurdî, cahîl û kovî yê. Her çî ra apey mendî’ yê. Bi seran nê zûran kerdnê. Wextêkî dim ra şarê kurd zî nê zûran bawer kerdî. Oxro ke şarê kurd, hekê çand û tarîxî de zaf dewlemend bî, labelê na raştîye xo nêzanê. Çimkî derheqê tarîxê xo de bê xeber bî. Eke civatêk tarîxê xo nêzano, nîyeşkeno ewro û siba bicuwîyo. Halê ma yê kurdan zî hinakî bî.
Semedê cewherê xo ra dûrîkewtiş zaf ê. Înan ra yew zî têkîlîya civat û xozayî yo. Ewro têkîlîya şarê ma bi xozayî ra çîno. Oxro ke ma tim vanê; ‘Şarê kurd şarê zîrek û deha yo.’ Çi heyfo ke ewro ma xozayê xo ra dûrî kewtime. Ewro ma goreyê mezgê şaristanî têgeyrenê. Seke yeno zanayiş mezgê şaristanî de civatbîyayiş çîn o. Her çî sexsî yo. Şaristanan de tenya ziwanê ma nê tarîx û çandê ma zî vindî bîyê. Halê kurdê Ewropa û metropolan yeno zanayiş.
Her çiqas kêmanîyê ma zaf bî zî hetê fikrî de averşîyayişek esto. Bi xeryê Tevgera Azadîya Şarî civat êdî vernîyê xo vîneno. La hema zî kêmanîyê ma estê.
Ganî ma rayvistişê xo yê civatî hîna bîra bikerime. Fînakê Rojawanî ver çiman de yo. Wexto ke şar biwazo, eşkeno bêdewlete zî bicuwîyo. Ma çiqas tesîrê dewlete tay bikerime, azadî û demokrasî zî hende aver şêro. Çimkî dewlete, şarî cewherê xo ra dûrî visneno.
SEZAÎ MEMÎŞ / Zîndana Tîpa T a Humara 1’in a Bandirma