Otonoma demokratîkî newe nîya. Dîrokî de, verê dewlete komelê neolîtîk de, demokrasîya eşîran ra konfederasyono rey de heyat vînaya. Navendê hîyerarşî ya dewlete yew hetî ra averşîyayîş bîynê, yew hetî ra zî organîzeyê îdarekerdoxe ya komelî de konfederasyonan ra cayê xo girotê.
No mana ra zî tarîxê sîyasal a mêrdiman ra sirf îdareyê bandora bindestê dewlet ra vîyartiş ra tena vatiş yew şaşîya. Bi eksîy ra hindi zî girîyayîşê komunala demokrasî, yewbîyayîşê û azadi ra pergalan de serkewtiş bîyo.
Numuneyî zî zahfî
Konfederasyonê eşîretan raştî ra, bi demokrasîyanê sîteyê sukan, mezhebê merdimayî ra, Rojhelatê Mîyanên de komarê dewrişan, harîcî, îsmaîlî, karmatî, mazdekî, elewîyan, dormareyê pêxemberan ra ewlîyayan ra kom bîynê.
Xiristîyanan de zî, dêran mîyan de hîyerarşîk ra dûrî cuyî bîynê. Dîrokî de Rojhelatê Mîyanên de îdarekerdoxê-federal- konfederal pratîkê çaxo mîyanên de, Ewropayê pêroyin de komunî, meclîsî, ceribnayîşê konfederasyonî de, Îtalya de meclîsê sûkan, konfederasyonê Swîsre, Komuna Parîsî, Emerîka de meclîsê qezayî, Îspanîya de seksîyona taxan, komunî, û sewbîna numuneyî zî zahf î.
Konfederasyonî newe ra xoverodayîş ra ganî benê
Heyana ewro netew-dewlet disey serrîyo ke hakîm bîyo. Labelê tarîx nay ra îbaret nîyo. Feodalîzm kapîtalîzm ra vîyartiş pêyro demê mîyanê de nêzdîyê çarseyê serrîyan ra behs kenê. Komuneya mêrdiman ceribnayîşê konfederalîzm de pratîkî de, bi zahf ganî nawneno. Hînê sewbîna sebeban ra vîyartişê sîstemê kapîtalîzm beno. Netew-dewlet hînê zahf tengayî ra munaqaşe niqaş beno. Neyê demî zî, konfederasyonî newe ra xoverodayîş ra ganî benê.
Şarê kurd zî, heyana ewro saz bîyayîşî netewî ra dewlete nêbîyo. Komelî de zî, viraştişê keda netewî ra û qabê çarekerdişî ra hînê ewro zî, dewletê nêwazenê. Şarê kurd bi cuyî ra modelê rayvistişî de komelî mîyanî de nê organîzeyê dewlete ra, yew organîzeyê rayvistişî wazenê. Heme çar parçeyan ra û ay ke dînya ra vila bîy, cuyê yewbîyayişê şarê kurdan wazenê. Konfederalîzma Demokratîk de, yewbiyayîşê netewî ra virazîyeno.
Komunalîzma Demokratîk
Dewlet ra teber rayvistişê komelî de, sewbîna rayvistişê komelî sivîlan ra pîya hareket kenê. Înan rey de paştîdayîş û yewbîyayiş virazenê. STO, partîyê sîyasî, komelî, waqifî, sazîya aborî û sazkerdişê hareketê cenîyan, dorûverkarî, hareketê ekolojîstan, verên ra hareketê ciwanan, heme raşteyê komelî de, rayvistişî ya komunî û raşteyê meclîsên ra yew sîstemê mîyanî de komunalîzma demokratîk ra ca gênî. Cenî û ciwanî sewbîna xebatê aborî mîyanî de organîze benê. Rojdem de viraştişê komelî de, raşteyê sîyasal, sosyal, aborî kultir, medya, huqiq, ziwanê dayike, tenduristî, û pawiştiş de yeno ziwan.
Beşdarbîyîşê cuyî de, bi zahfî çî komelî yî dîrokî de ogey estî. Neyê pêroyin zî, bîyaye de temamkerdişî de bi hetê bîyaye ra heme çî eşkera yo. Bi fikiryayîş, her kes xo bi xo îdarekerdiş o. Yanî bi zahfî komelî heme çîra xo averdê se, cuyayişê komelî de, çend mîlyonî merdimî estî se, pêroyin ra xo bi xo îdarekerdiş, bi xo ra biryar girotiş, yew mekanîzma bi virazîyo se.
Gerek rayvistişê tabanî bibo. Neyê rayvistişê bingeyî konfederalî de, hem însîyatîf bibo, hem zî, yewbînan ra temamkerdiş ra sîstema demokratîkî, hînê neyê hewa zî, yew nameyo komûna Azadî û meclîsê hemwelatijî de. Bi viraştişê komunalîzma demokratîk de, tabanê rayvistişî rol kay kena.
Tevgerê Azadî ya Kurd, dewlet ra teber dûrî komelê newî de, îdarekerdoxê komelî û organîzekerdişê rêxistini de, munaqaşa bena.
Bi raştîya Kurdistanî de
No şerê hîris serrano ke, vejîyayişê rastî ra, serkewtişê şarî yo. Nê hewa yew rayvistişî bi virazîyo se, averyayîşê hêza demokratîkî de, bi bandorê kolonyalîzm hereman de Kurdistanî de. Bi rastîya Kurdistanî de, zîhnîyeti dewlet ra durî, bîyayîşê xorîn ra, bi radîkalîzm ra, serkewtişê yew demokrasî bivirazîyo.
Hînê sewbîna îdarekerdiş luzim nêbeno
Tirkîya û Kurdistanî de, bi hezara rey de meclîsê welatij û komunî bi virazî se, bi sereyê netewî de la eyra teber nê paştîdayişê xorayîrberdişê îdarekerdoxî, bi tewiri ra her îdarekerdoxî hînê viraştişê înan bêluzim o.
Radîkalîzm û xorîneya demokrasî, rêxistina konfederala demokratîk de, komunî, meclîsî û neyê zerrîya xo ra karê îdarekerdişî ya kordînasîyonî virazîyeno. Bi manaya raştî de, her kes her kesî ra îdarekerdiş, xo bi xo îdarekerdiş ra, fikiryayîşê yew hemwelatijî yo. Hînê sewbîna îdarekerdiş luzim nêbeno.
Neyê bi rayvistbîyîşê, destpêka hereman ra, welatê pêroyin de, bi sîstemê konfederala demokratîk yeno raşte.