Destanları, direnişleri, yiğitliği, aşkı, sevdayı ve yoksulluğu nesilden nesile aktaran dengbêjlerden biri de Resoyê Gopalan’dır. Yaşamının büyük bir bölümü sürgün ve direnişle geçen Reso, bir halk kahramanı. 24 yıl önce hayatını kaybeden dengbêj Reso, Kürtler arasında Resoyê Gopala, Resoyê Mıhacır, Resoyê Qilîwelo ve Mîrê dengbêjan adlarıyla da tanınıyor.
İmkansızlıklar nedeniyle okuma yazma öğrenemeyen Reso, ailesi Erzurum’un Karaçoban ilçesine bağlı Gopalan (Kopal) köyüne yerleşince, hayatının dönüm noktası denebilecek değişimler yaşar. Çocukluk ve gençlik dönemlerinde, ailesinin geçimini sağlamak için çobanlık yapan Reso, kendisiyle aynı bölgede yaşayan dengbêj Sîno ile tanışıp dengbêjlik üzerine dersler almaya başlar.
Bu süre içerisinde köyden köye göç ederek hem çobanlık yapan hem de küçük divanlarda klam söylemeye başlayan Reso, kısa sürede adını duyurmayı başarır.
Reso, yerleştiği Muş’un Bulanık (Kop) ilçesine bağlı Xêrgis köyünde, bölgenin nam yapmış dengbêjlerinden Ferzê Milazgirê (Malazgirtli Ferzê) ile tanışır ve yanında eğitim görür. Ferzê’den etkilenen Reso, onun ve dengbêjlerin piri olarak bilinen Evdalê Zeynikê’nin kılamlarını seslendirmeye başlar. Bölgede artık tanınan bir dengbêj olmayı başaran Reso’nun namı günden güne yayılır.
Weylo weylo...
Yaşadığı coğrafyanın sesi olmayı başarıp acıları, şevbêrkelerde (dengbêj divanları) sabahlara kadar dillendiren Reso, dönemin siyasal gelişmelerine de sessiz kalmaz. İhsan Nuri Paşa liderliğindeki Ağrı İsyanı’na 1930 yılında katıldığı bilinir.
Kanlı bastırılan isyan sonrası Rojava’ya gitmek zorunda kalır. Reso, burada Ağrı İsyanı’yla ilgili çok sayıda klam besteleyerek direnişi dilden dile yaydı. Serhıldanı anlatan “Weylo weylo” klamıyla direnişin önde gelen önderlerinin cephelerde savaştığını ve hangi şartlar altında nasıl mücadele edildiğini anlatır. Direnişten geriye yazılı bir belge kalmazken, Reso’nun bestelediği klamlar savaşın, katliamın ve direnişin portesini çizme konuşanda da önemli bir yer tutmakta.
Anlatıcılığı Homeros’tan eksik olmayan Reso’nun dilinden Ağrı İsyanı, “Weylo weylo” isimli klamındaki bir bölümde şöyle aktarır:
“Nedaîm Beg, Feyzî Paşa, Gazî Kemal nezan e
Digo, “Bajonê pêşiya çar kurdan e”
Heyran, were rûnê li ser têl û têlqirafan e
Ez ji te ra bixwûnim secera kurdan e
Em ne çar kurd in, du bira; Seydxan û Elîcan e
Dinyayê, zilmê wan zilmekî giran e
Hucûmê wan ser piştê hespan e
Gulê wan tê meriva ji xeyban e
Hewarîya wan tê, meriv dizane melaketê di asîman e
Şerrê wan ne fenanî şerrê Yezîd û Merwan e
Fenanî şerrê dewra berê qehreman û dêwan e
Were rûnê li serê têlan û têlqirafan e
Ji te ra bixwûnim sûretê têla
Ji êvar da bidim yek bi yek medhê mêran e”
Eserden kısa bir bölüm olmasına rağmen Reso, direnişin gerekçesini, zulmü ve mevcut imkânsızlıklar arasındaki direnişi destansı bir şekilde konu ediyor.
Şahê dengbêja Şarkiro öğrencisi olur
Kısa süreli sürgün yaşamının ardından yeniden vatan topraklarına dönen Reso’nun şansı bu kez Kürdistan’ın tamamında yayılmış ve ismi ağızlardan düşmez olur.
Evinde artık kalamaz olan Reso, diyardan diyara şevbêrklere davet edilir. Sabahlara kadar süren şevbêrklerde Reso’nun dilinden dökülen klamlar kayıt altına alınır ve şanı tüm Kürt illerine yayılmış olur.
Reso’nun namını duyan ve “Şahê dengbêja” olarak halk tarafından tanımlanan Şakiro da Reso’nun yanında dersler alır ve beraberinde şevbêrklere katılır. Reso’dan etkilenen Şakiro, eserlerinde Kürt motiflerini ve tarihini işlemeye ağırlık verir.
Yasaklı bir dilin isyanı
Serhad bölgesini boydan boya gezen Reso, 1976 yılından Manisa’ya göç eder. Manisa’da ikamet ettiği evin bahçesinde memleket hasretini dile getirmek için elini kulağına götürerek söylediği kilamdan komşularının alay etmelerini hazmedemeyen Reso, 4 yıl sonra yeniden kendini anlayıp kabul eden topraklara döner.
Bulanık’a bağlı Pag Köyü’ne yerleşen Reso, burada yaşamaya devam eder ve ilerleyen yaşına rağmen şevbêrklere katılım isteklerini de geri çevirmez. 1983 yılında aniden hastalanan Reso, tedavi için götürüldüğü Ankara’da 81 yaşında dünyaya gözlerini yumdu. Reso, ailesi ve sevenleri tarafından Pag köyüne getirilip defnedildi.
Sesinin canlılığı ve etkileyişinden ötürü halk arasında Evdalê Zeynikê gibi ‘Bülbül’ benzetmesi yapılan Reso’nun klamlarıyla büyüyen birçok nesil halen onu yaşatmaya devam ediyor.
MA / AMED
81 yıldan geriye kalanlar
Dengbêjliğin yanında aynı zamanda güçlü bir destan anlatıcısı olan Reso, “Kulik û Kerr”, “Memê Alan”, “Cebelîkê Lawê Mîrê Hekkarîyê” ve “Sîyabend û Xecê” gibi birçok Kürt destan ve halk hikâyelerini ezbere bilir ve her birini kendisine özgü bir ezgiyle anlattığı halen halk arasında konuşulur.
Onlarca klamıyla birlikte dönemin, sosyal ve siyasal duruma bir ayna tutan Reso’nun çoğu eseri de imkanların olmayışından kayıt altına alınmış değil. Reso’nun halk arasında en çok bilinen eserlerinin isimleri ise şöyle: “Sıncale Talo, Nêçîrvano, Mir Beg, Hewara Xwadê, Ez Evdal’im yeman..Evdal & Séx Slé, Xalid Begê Hesenî û Keremê Qolaxasî, Gula Serhedê, Bişarê Çeto, Elîka Şerê Heseno, Têlîyê, Lo Dewran, Lo Miro, Dîlberê, Weylo Weylo, Sed Yeman, Qulıngo, Nemînîm, Şerê Bişarê Seydo.”