İHD Amed Şubesi, Kürt illeri 2013 yılı İnsan Hakları İhlalleri Raporu’nu düzenlediği bir basın toplantısıyla kamuoyuna açıkladı. Şube binasında düzenlenen basın toplantısına İHD Genel Başkan Yardımcısı Av. Serdar Çelebi ve Amed Şube Başkanı Raci Bilici katıldı. İHD Genel Başkan Yardımcısı Çelebi, 2013 yılında hak ihlalleri konusunda önceki yıllara nazaran düşüşler yaşandığını belirterek, sorunların çözülmesi konusunda gerekli adımların atılmamasından kaynaklı olarak bazı hak ihlallerinde artışların da olduğunu dile getirdi.
Yaşam hakkı ihlalleri sürdü
2013 yılının başında silahlı çatışmalardan kaynaklı yaşamını yitiren 29 kişi dışında, çatışmalardan kaynaklı yaşam hakkı ihlalinin olmamasının önemli bir gelişme olduğunu vurgulayan Çelebi, bu gelişmenin 2013 yılı Newrozu ile birlikte başlayan çatışmasızlık sürecinin bir ürünü olduğunu kaydetti. Ancak çatışmasızlık sürecinin sürekli barışa evrilebilmesi konusunda hükümetin ciddi bir çaba içinde olduğunu söyleyemediklerini kaydeden Çelebi, “Çatışmalar nedeniyle yaşam hakkı ihlalleri yaşanmasa da, güvenlik güçlerinin toplumsal olaylara müdahalesi ve halka yönelik saldırıları sonucu yaşam hakkı ihlalleri davam etmiştir. Nitekim Aralık ayı içerisinde Hakkari’nin Yüksekova İlçesi’nde yapılmak istenen bir toplumsal gösteride Reşit İşbilir, Veysel İşbilir ve Bemal Tokçu’nun polis kurşunlarıyla katledilmesi başta olmak üzere, yıl içerisinde güvenlik güçleri tarafından veya faili meçhul cinayetler sonucu 28 kişi yaşamını yitirmiştir. Yine Türkiye’nin genelinde Gezi Parkı olaylarıyla birlikte 6 kişi polisin şiddeti sonucu yaşamını yitirmiştir. Bu da, devletin Kürt sorununa, hukukun üstünlüğüne ve demokrasiye yaklaşımının halen çok geride olduğunu yansıtmaktadır” dedi.
2013 yılında yaşam hakkı ihlalleri dışında; işkence yasağı ihlalleri, adil yargılanma hakkı ihlalleri, keyfi ve uzun süren tutuklamalar, düşünce ve ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerinin de devam ettiği kaydedildi.
Tutsaklar ölüme terkedildi
Cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerinin artarak devam ettiğini vurgulayan Çelebi, şöyle devam etti: “Tespitlerimize göre yıl içerisinde bölgemizdeki cezaevlerinde 6 mahpus yaşamını yitirmiştir. Halen Türkiye cezaevlerinde 550’ye yakın ağır hasta mahpus bulunmaktadır. Cezaevinde tedavisi yapılamayacak derecede olan ölüm sınırında bulunan 163 hasta mahpus tahliye edilmeyerek, cezaevinde ölmeleri beklenmektedir. Cezaevlerinde ayrıca işkence ve kötü muamele, sevk ve sürgünler, tecrit ve izolasyon, fiziki koşullar gerekçe gösterilerek mahpusların çeşitli haklardan mahrum bırakılmaları gibi çok sayıda ihlal yaşanmaktadır. Özellikle uzak cezaevlerine yapılan sürgünlerle sadece mahpuslar değil, aileleri de cezalandırılmaktadır.
'Öcalan'a uygun ortam sağlanmalı'
Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’a yönelik tecrit uygulamasının 2013 yılında da devam ettiğini vurgulayan Çelebi, “Sürecin başlaması ile birlikte bazı heyetler ile görüşmesi sağlanmış olsa da avukatları ile görüştürülmemiş olması hukukun ayaklar altına alınması anlamına gelmektedir. 15 yıldan bu yana ağırlaştırılmış bir tecrit ortamında tutulan Öcalan’ın bu koşullarda tutulması hukuki olmayıp gayri insanidir. Kürt meselesinin çözümünde önemli bir aktör olduğu son barış süreciyle birlikte tüm kesimler tarafından kabul edilen Sayın Öcalan’ın barış sürecindeki rolünü oynayabilmesi için üzerindeki tecride son verilmesi gerekmektedir” diye konuştu.
Türkiye geçmişiyle yüzleşmeli
Devletin kayıplar, toplu mezarlar ve faili meçhul cinayetler gerçeği ile yüzleşmesi gerektiğini vurgulayan Çelebi, "Toplumsal barış, ancak geçmişle yüzleşme ile sağlanabilir. Bu nedenle öncelikle geçmişte yaşanan kirliliklerin ortaya çıkması için vakit kaybetmeden Hakikatleri Araştırma ve Adalet Komisyonu’nun kurulması gerektiğini tekrardan belirtmek istiyoruz. Böylesi bir komisyonla devlet arşivlerini açarak geçmişte yaşananlar açığa çıkarılmalı, işlenen insanlık suçlarından hesap sorulmalı, kaybedilenlerin akıbeti ortaya çıkarılmalıdır" diye belirtti.
Tek bir yasal düzenleme yok
Açıklamasına, “2013 yılında hak ihlallerinde meydana gelen azalmanın temel sebebi, Türkiye’deki demokratikleşmeden kaynaklı olmadığını, barış umudu ile sağlanan çatışmasızlık ortamından kaynaklandığını özellikle vurgulamak istiyoruz” diyerek devam eden Çelebi, “Zira çözüm süreciyle birlikte demokratikleşme ve hukukun üstünlüğünü sağlayıcı tek bir yasal düzenleme yapılmış değildir. Demokratikleşmenin hayata geçirilebilmesi ve hak ihlallerinin son bulması için demokratik, katılımcı sivil bir Anayasa’nın yapılması, anti demokratik yasaların değiştirilmesi ve yasaları uygulayacak tarafsız ve bağımsız bir yargı mekanizmasının oluşturulması gerekmektedir. Ancak Türkiye halen askeri cuntanın çıkardığı Anayasa ve yasalarla yönetilmektedir. Antidemokratik yasalarla yönetilen Türkiye’de yargının tarafsızlığı ve bağımsızlığı her zaman tartışmalı olmuşken, özellikle de bölgemizde tarafsız bir yargının hiçbir zaman olmadığını rahatlıkla söyleyebiliriz” dedi.
Kürt Hareketi barışta ısrarlı
Türkiye’nin içinde bulunduğu kaos ortamının çözüme dair adımları ciddi anlamda tehdit ettiğini kaydeden Çelebi, açıklamasının devamında şunları belirtti: "Tüm yaşananlara rağmen Kürt siyasal hareketi barış ısrarını sürdürmektedir. Fakat bunun gerçekleşebilmesi için devletin daha ciddi adımlar atması gerektiğini bir kez daha vurgulamak istiyoruz. 2013 yılında azalan hak ihlallerinin tamamen son bulması ve çözüm sürecinin başarıya ulaşması için başta hükümet olmak üzere toplumun tüm kesimleri üzerine düşenleri yapmalıdır. Bu bağlamda çözüm için atılacak tüm adımların yasal dayanağının oluşturulması kaçınılmazdır. Ayrıca barış sürecinin istenen sonuca ulaşması amacıyla PKK Lideri Abdullah Öcalan’a müzakereleri yürütebileceği uygun koşullar sağlanmalıdır.”
2013'de ihlaller
İHD raporunda yer alan bazı ihlal başlıkları ve veriler şöyle:
* Çatışmalarda yaşamını yitiren-yaralanan güvenlik güçleri: 1 ölü, 7 yaralı
* Çatışmalarda yaşamını yitiren-yaralanan PKK’li: 28 ölü
* Faili meçhul cinayet, yargısız infaz, çatışmalardaki sivil ölümler: 28 ölü, 35 yaralı
* Resmi hata ve ihmal sonucu ölüm/yaralanmalar: 27 ölü, 4 yaralı
* Kadın intiharları: 32 intihar, 13 teşebbüs
*Erkek intiharları: 34 intihar, 4 teşebbüs
* Çocuk intiharları: 14 intihar
* Asker/Polis intiharları: 12 intihar, 6 teşebbüs
* Gözaltına alınanlar: 1352
* Tutuklananlar: 364
*İşkence ve kötü muamele: 395
* Toplumsal olaylara müdahale: 130 müdahale, 112 yaralanma/darp
*Soruşturma, dava ve cezalara maruz kalan kişi sayısı: 984
* Cezaevlerinde yaşanan ihlaller: 1431
* Ekonomik ve sosyal haklara yönelik ihlaller: 3565
*Diğer ihlaller: 2389
* Toplam ihlal sayısı: 10967
ANF/AMED