Şima destûr bidê ez wazena mesela ziwanî ser de vîstanikeke kilm ya cuyayişê xo ez şima embaz û dostanêy dir bare bikerî. Ez ewilî vajî emrê min pancas serre yo. Te ra 24 serrîy teber ra ravêrtîy. 27 serrêy ke ez zere de yanî zîndanî de ya. La ez eşkena vejî ke nakokî û têkoşîney min ey ziwanî û hemverê pergalî tûteya min ra dest pê kerdo. 

Nika hevalê min ke cuyenêy bi ena ye baş zanêy. Ez hema qickekeya min de bay min ez ereblî musna wa (Mishef, mewlûd, hedîsî newbiharê yê Emedê Xanî) dim ra ez bîya 10-11 serrine. Mamosteyê mektebî diwêley Tirkîya hamey dewa ma. Ez o wext dewea Barave de verê destê Mele Salîhî de hedîsanî dînî bi erebî wendê. La raştî Homayî, Seyday ma rê açarnayene ya kurmancî ya zî kirmanckî / zazakî. La erebî mishefî ra qe çîyek fam nêkerdê. Nakokî zaf xidare na bî! 

Vaşûrê Kurdistanî de ina ke mishef wendîn seyî ra 99 tira fam nêkerdê. Gama heme vatiş ke do telaban qeyd bikerêy û dest bi mektebe bikerê. Min zî babê xora vat, min zî qedy bikerê. Ez do bêrî dewe hem mektebî hem zî mizgeftî û ez dewe de erebkî biwanî. Ewilî zerey bayê min çinêbi la dim ra min bi ey da qebûlkerdiş.

Dewa ma ra mamosteyeke “qizilbaş” o dêrsimij hame. O wext babê min kiştey seydatî de keyey zî kerdê. Na coye ra mamoste tim hameynê keyê ma û şîyê. No semed ra bi hesabê nizdî min bîy nê. Bado wexteke mektebî de min ro vat: “Ewro ra pey kam ke teberî de û zereyî de û keyeyî de zazakî qisey bikero ez do înan mektebî ra bierzî teber û înan bidî mahkema dadgehî.” 

No vatiş, seke awêke serdine ma sere ro bo û heya binê lingêy ma şi. Ma cay xo de cemidyay. Tay ke çimê xo ma sereyî ra çarna û vatişê xo ramit: “Kam ke derheqê ey ke zazakî qisey bikero min agahtar bikerêy ez xelat dani înan.” 

No vate ma hemeyan da şaşkerdiş. Ma fam kerd ke ma ra vano min rê sîxurî bikerêy. 

Ez eyta de kevanek akerî. Hema bînaya mektebe nêvirazîyay bî jû dewijê ma tira vatinê Xal Kazim keseke rêzdar bi. Banê ey de meclîsî û eywanek bi. Cîya zî mereke, pey de kîler û axor bi. Xal Kazim jo meclîsey xo dersê wendekaran rê abirnabi. Her domanî tûtîy xo rê keye ra kursîya qicekek ardê bî sero roniştênê. Defterê xo çonkanê xo ser o ronayn. Di hîrê serran no hawa dom kerd. Ma nika keyvanek pane.

Gama ez şande hameya keye min mesela babê xo re qisey kerd. Babê min zahf hêrs bi û vat: “ Qey no ehmaq o? No vano ney gedey do senîn mêrdiman de qisey bikerê?” 

La gama min dî zahf hêrs bîyo, min êdî qalê sîxurey nêkerd. Çimkî dewêy ma (Hendîf) 1925 ra nata hêrê hevîy hamey sotiş û koç kerdîy. La çira diwêle ya zî hukûmatî nêeşka xo rê dewe de sîxur ya zî hektar biveyno.  

Çîyo ke newî zef eyb bi. Kesêke no gore qebûl nêkerdê. 

Beno ke no hedîse gelek kurditanijan ra heme yo ninawitî. La tîya de çîyo muhîm, mamoste ma qizilbaş bi û dêrsimij û hem zî kirmanc bi. No caye ra zahf zorê min şîbi. 

Welhesil ez tayna pîl bîya. Sera 76-77 b. O wext min xo rê vat ganî ez biba şorişger. Min ziwanê erebî û tîrkî ra fek vera da. Ay serran de Licê de komelî virazîyay bîy. Ez çiqas hameya Licê ez şîyê komele.

Heya serrêy 1993-94 an dewijîy hamey socnayîş dewam xêrcê ziwanê dayike kesî bi ziwanêke bînî qisey nêkerdê. La çi heyf domanê ke şaristanî de bîy û pîl bîy ziwano bîyanî zî kewt zerey keyan. Nika ma kewtê heyîr ma vanêy ma do senîn ziwanê xo keyan de serwer bikerê. La ez xemgîn a ke heya çen serran verî coy zî ez nêeşkawa hefs de ziwanê xoser bixebîtnî. 

La zaf şikir ziwan o qedîm ko ez day û babê xo ra mûsawa min xo vîra nêkerdo. Tay ke rêgeaznê nuştişî de kimasî min estîy. Ez no nizdî ra aynan zî sere rast bikera. Hema senîn mûsa wa, o awa zî nusnena. Heya derfetê min bibêy ez do binusnî. Heke ez qasê dolipe ke tevkarî bikerî, qabê min rûmeteke zahf gird o. Ez kurnancî ser de xebitya wa. Kurmancîya min îdare kena. Gama min qijkekîya xo de mewlûd o zazakî wendê zafh weşê min şîynê. Bado serrîy ravêray, hema zî despêka ey heme min vîr de yo. Ez bawera no awa bi.


Ez bi bismîlahî dest pey (îptîda) kena


Razîqê xosan û aman pîya kena.


Ez go bo hemd û şikir to rê bî.


Fekro razî û ehmed pêro to î bê




FEHMÎ KOÇ / Zîndana Tîpa T a Tokat