Ermeni Soykırımının 100.yılına girildiği bugünlerde bir dizi araştırma-inceleme, anı kitabı yayımlanırken Kadir Akın’da ‘Ermeni Devrimci Paramaz’ adıyla Dipnot yayınlarında çıkan kitabında, soykırımın sosyalist cephesinde yaşanılanlarına ışık tutarak, tarihin karanlık sayfalarında kalmış perdeyi aralıyor. Kadir Akın perdeyi aralarken, sadece Ermeni Devrimci Paramaz ve 19 arkadaşının asılmasını değil; Ermeni sosyalist hareketi içerisindeki Madteos Sarkisyan (Paramaz) ve arkadaşlarının serüvenlerini, devrimciliklerini, sosyalizm için yürüttükleri mücadelelerini de anlatıyor.
Tarihe tutulan ışık
1915’ Ermeni Soykırımının 100.yılına girilen bugünlerde geçmişle hesaplaşma ve yüzleşmenin farklı biçimlerle yoğunlaştığından söz etmek mümkün. Bu kapsamda, Ermeni Devrimci Paramaz ve 19 arkadaşının asılması olayını gündeme getirmek Türkiye’nin geçmişiyle yüzleşmesinin vazgeçilmez koşullarından birisi olarak gündemdeki yerini korumaktadır. İşte Kadir Akın, ‘Ermeni Devrimci Paramaz’ adlı ilk kaynak niteliğindeki çalışmasında Paramaz ve arkadaşlarını anlatmakla yetinmiyor, onların mücadelesinin daha iyi kavranabilmesi için o dönemin siyasi koşullarını ve Ermenilere uygulanan soykırımı, detaylı araştırmaların ürünü olan eserlerden yararlanarak araştırmacılara sunuyor. Akın kitabında, 1915 yılının 15 Haziranında 19 arkadaşıyla birlikte İttihat Terakki önderlerinden Talat ve Enver Paşa’ya suikast hazırlığı içinde olduğu iddiasıyla tutuklanarak Beyazıt Meydanı’nda idam edilen Madteos Sarkisyan (Paramaz) ve arkadaşlarını, devrim ve sosyalizm için yürüttükleri mücadelelerini anlatıyor. Türkçe kaynakların yanı sıra, sadece bu çalışma için Ermenice asıllarının ilgili bölümlerinden yapılmış çevirileri de içermesi kitabın kaynak değerini yükseltiyor.
Enternasyonalist mücadele
Akın kitapta Paramaz ve yoldaşlarının serüvenini anlatırken, milliyetçi diye anlatılan Ermeni devrimcilerinin aslında Türk devrimcileriyle birlikte mücadele etme çabasında olan enternasyonalistler olduğuna da parmak basıyor. Kadir Akın bu serüveni Ermeni devrimcilerinin tarihi olarak değil, müşterek mücadele tarihinin bir parçası olarak sunuyor. Paramazları “ötekilerin” değil, ortak mücadelenin kahramanları, devrimcileri olarak sahipleniyor. Kitapta ayrıca Osmanlı Sosyalist Fırkası ve Selanik Sosyalist İşçi Federasyonu da yer alıyor. Kitapta, Osmanlı topraklarında ilk sosyalist örgütlenmeler olan Sosyal Demokrat Hınçak (1887) ve Taşnaksutyun (1890) Partilerinin savunduğu görüşlerine de yer verilmekte.