Üniter bir devlet olan Peru, Amazon yerlilerinin dili olan Kapanawa dilini, bu dilin kullanılmasını devam ettirmek ve gelişimini korumak amacıyla, resmi olarak tanıdığını açıkladı. Geçen yıl 26 dili anadil olarak kabul eden Peru, 2017 yılına kadar 47 ana dili daha resmi olarak onaylayacak.

Kapanawa topluluğu Peru’nun kuzeyindeki Loreto bölgesinde, Tapiche ve Buncuya nehirlerinin kenarlarında yaşıyor. 2007 raporlarına bakarak, Kapanawa nüfusunun bugün 384 civarında olduğu tahmin ediliyor.

Peru Eğitim Bakanlığı, Kapanawa dilinin kullanımını devam ettirmeyi, korunmasını, gelişimini, tanınmasını ve yayılmasını amaçladıklarını ifade ediyor.

Kapanawa kelimesi “sincap insanlar” anlamına geliyor ve bu dilin, Pano dillerine ait olduğu biliniyor.


20 harften oluşan alfabe

Ülkenin resmi gazetesi El Peruano’da yayınlanan karar, 20 harften oluşan bir alfabesi olan dilin kullanımı konusunda özellikle eğitim kurumlarında cesaretlendirici adımlar atılacağı ve “uyumlu birlikte yaşam” prensibinin esas alınacağı kaydedildi. 

Eğitim bakanı Jaime Saavedra yaptığı açıklamada, Amazon bölgesindeki kültürel hazinenin korunması için kapsamlı bir program yürürlüğe koyduklarını ifade etti. 


50 yeni dil keşfedildi

Geçen yıl, 26 dil daha, Peru’da anadil olarak kabul edilmiş. Peru’da, 2017 yılına kadar 47 ana dilin resmi olarak onaylanması hedefleniyor. Amazon yerlilerinin dili olan Kapanawa’nın resmi olarak tanınması ile Peru, bu hedefe bir adım daha yaklaştı denilebilir.

Amazon bölgesi, dilbilimciler açısından bir “altın madeni” olarak kabul ediliyor. İzole çok sayıda küçük kabilenin yaşadığı bölgede son 20 yılda 50’yi aşkın yeni dil keşfedildi. 

Kapanawa da bölgenin nispeten büyük kabilelerinden biri. Bazı kabilelerde bireylerin sayısı 30’un altında bulunuyor. 

Bölgede yerli dilleri tehdit altında bulunuyor. Zira gün geçtikçe daha çok modern dünya ile ilişkiye geçen kabilelerde çok dillilik yerini yerli dilinin kullanımının azalmasına bırakmış durumda.


Eğitim ve özerk yönetim

Peru'da 1950’lerden sonra diğer diller eğitimde kullanılmaya başlanmasına rağmen İspanyolca dilinin hegemonyası yerlilerin dilleri tehdit etmeye devam etmiştir. 1970’lerden itibaren Kültürlerarası Çiftdilli Eğitim programları geliştirildikten sonra öğretmen yetiştirmeye ağırlık verildi.

Eğitim, ülke çapında özerk yönetime geçişte önemli bir işlev görmüş, halkın etkin katılımını ve Kültürlerarası Çiftdilli Eğitim politikalarının tüm bölgelerde uygulanmasını sağlamıştır. 

Peru’da da 1950’lerde başlayan çiftdilli eğitim, kendi başına sömürgeciliğin bitmesini sağlamamış, egemen siyasal, ekonomik ve sosyal düzenin dönüştürülmesine yol açmamıştır. Ancak 1970’lerden itibaren yerli halklar tarafından geliştirilen kültürlerarasılık kavramının ortaya çıkmasıyla, gizli müfredatlar sorgulanmaya başlamış, eğitim metotlarının ve kullanılan ders materyallerinin sömürgeci iktidar ilişkilerini sürekli nasıl yeniden ürettiği ortaya çıkarılmıştır. Tüm bu gelişmelerden sonra Latin Amerika coğrafyasında da kültürlerarasılık talepleri yaygınlaşmaya başlamıştır.



Ölmek üzere olan diller



Chamicuro Peru’da küçük bir yaşlı grubu tarafından bilinen bu dil İspanyolca’nın adaptasyonuyla beraber gençler tarafından da öğrenilmiyor. Bugün bu dili konuşan kişi sayısı sadece 8.

Dumi Doğu Nepal’in Khotang bölgesinde 2007 yılı itibariyle sadece 8 kişi tarafından konuşulan bu dilin aslında kitapları da mevcuttur. Dilin sözlüğü ve hataları gösteren gramer kitabı da bulunmaktadır.

Ongota Kaybolmak üzere olan dillerden biri. Ongota dilini şu an sadece 6 kişi konuşuyor ve konuşanların hepsi yaşlı. Etiyopya’nın belli bir kısmında konuşulan bu dil üzerine, grameri ve öğretilmesi ile ilgili akademik çalışmalar yapılıyor.

Liki Endonezya’ya bağlı bir kaç adanın dili olan bu dili zamanla konuşan azalmış ve şu anda sadece 5 kişi tarafından konuşulmaktadır.

Tanema Solomon adalarında asimile olarak önemini diğer popüler diğer dillere kaptırarak yok olmak üzere olan dillerden biri. Bu dili ise sadece 4 kişi konuşuyor.

Njerep Daha önceleri Nijerya, Kongo ve Kamerun’da konuşulan bu dil şu an sadece Nijerya’da sadece 4 kişi tarafından konuşuluyor.

Chemehuevi ABD’de Azteklerin kalıntıları gibi duran Colorado ve çevresinde hala görebileceğiniz Chemehuevi kabilesinin dili. Dili tam anlamıyla konuşabilen sadece 3 kişi bulunmaktadır.

Lemerig Avustralya’nın 500 km kadar doğusunda Pasifik okyanusunda bulunan Vanuatu’nun bir zamanlar resmi dili. Şu an bu dili bilen sadece 2 kişi var.

Kaixana Japura nehir kıyısında yaşayan kabilelerin dili olan Kaixana Portekizli sömürgecilerin çabalarıyla yok olmaya yüz tutmuş bir dildir. Şu anda bu dili konuşan sadece 1 kişi bulunamaktadır. 

Taushiro Peru yerlilerin dilidir. Bu dilin bir özelliği herhangi bir dille bağlantısı olmaması ve herhangi bir dil ailesinden gelmemesidir. Sadece bir kişi konuşuyor.


MEHDİ BAKUR/HABER MERKEZİ