- Arjantin'de askeri diktatörlük döneminde katledilen Ester Felipe ve Luis Mónaco’nun kemikleri, La Perla’daki toplu mezarda bulundu. Ester ve Luis’in kızı gazeteci Paula Mónaco Felipe, “O uçsuz bucaksız tarlada birlikte kalmışlardı. Toprak onları korudu, bugün geri dönüyorlar” diyor.
FELEKXAN SERHAT
“Onları birlikte bulduk…” Gazeteci Paula Mónaco Felipe, 48 yıl 3 ay süren mücadelesinin ardından Arjantin diktatörlüğü döneminde katledilen annesi Ester Felipe ve babası Luis Mónaco’nun kemiklerinin bulunduğunu bu sözlerle duyurdu.
Tarih 11 Ocak 1978. Arjantin halkı, General Jorge Videla’nın “Ulusal Yeniden Düzenleme Süreci” adı altında solcu ve muhaliflere karşı yoğun bir “Kirli Savaş” yürüttüğü korku dolu günler yaşıyordu. Sivil giysili silahlı askerler, Córdoba eyaletinin Villa María kentinde Devrimci İşçi Partisi (PRT) üyesi Ester Felipe ve Luis Mónaco’nun evine baskın düzenlediğinde Paula henüz 25 günlük bir bebekti.
La Perla karanlığında
Luis Mónaco, Radyo ve Televizyon Hizmetleri’nde (SRT) çalışıyor, aynı zamanda Basın Birliği Çevresi’nin (CISPREN) temsilcisiydi. Ester Felipe ise insan hakları aktivistiydi. Askeri rejim, tıpkı kaçırdığı binlerce kişi gibi Ester ve Luis’i de katledip eski gözaltı merkezi La Perla’daki toplu mezara gömdü. Córdoba’daki La Perla, askeri diktatörlük döneminde ülkenin en büyük gizli gözaltı ve infaz merkezlerinden biriydi. İnsan hakları kuruluşlarına göre burada 2 bin 500’den fazla kişi işkenceyle katledildi.
Cenazeleri kaçıran rejim
1979 yılında Uluslararası İnsan Hakları Komisyonu’nun bölgeyi incelemek üzere geleceğini öğrenen askeri rejim, suç delillerini ortadan kaldırmak için iş makineleriyle toplu mezarları kazdırdı ve cenazeleri kaçırmaya çalıştı. Tüm bu yok etme girişimlerine rağmen Arjantin Adli Antropoloji Ekibi (EAAF) çalışmalarına ara vermedi. 1984’te kurulan EAAF, askeri diktatörlük (1976-1983) döneminde zorla kaybedilen ve katledilen kişilerin kemiklerini bulmak, kimliklerini tespit etmek ve ailelerine teslim etmek için sistematik çalışmalar yürütüyordu. Ekip, Paula Mónaco Felipe’nin DNA örneklerini de alarak Ester ve Luis’in kemiklerini tespit etti.
Birlikteydiler, toprak onları korudu
Meksika’da yaşayan ve hayatının büyük bölümünü anne ve babasının hikâyesini yeniden yazmaya, hafıza, hakikat ve adalet talep etmeye adayan Paula, bu haberin ardından sanal medya hesabından şunları yazdı: “Ester ve Luis’i bulduk. Birlikteydiler. O uçsuz bucaksız tarlada birlikte kalmışlardı. Onları sonsuza dek ortadan kaldırmak için gösterilen onca çabaya rağmen, toprak onları korudu ve biz de onları bulduk. Bugün geri dönüyorlar.”
Arjantin’de insan kaçırma ve zorla kaybetme suçlarının sorumluları, “La Perla-La Ribera-D2” adlı büyük davada 25 Ağustos 2016 tarihinde mahkum edildi. Bu karar, askeri rejim tarafından siyasi, sendikal ve toplumsal aktivistlere karşı uygulanan baskı mekanizmasının sistematik işleyişini teyit etti.
İzleri silinemedi
Luis Mónaco, çok genç yaşlarda Córdoba Ulusal Üniversitesi’nin (UNC) Radio Universidad ve Canal 10 kanallarında gazetecilik yaptı. Fotoğrafçı, kameraman ve CISPREN temsilcisiydi. Sendikal faaliyetleri nedeniyle baskı gördü. 1975 yılında bir televizyon kanalının sendika bildirisini yayınlamak amacıyla işgal edilmesinin ardından işten çıkarıldı. Ester Felipe ise Córdoba Ulusal Üniversitesi Felsefe ve Beşeri Bilimler Fakültesi’nde psikoloji okudu. Córdoba’daki kamu sağlık sistemi bünyesinde kurulan ilk ücretsiz psikolojik danışma merkezlerinden birinin kurulmasına katkıda bulundu. Kaçırılmalarının ardından aileleri, dostları ve yoldaşları, sessizlik ve cezasızlık karşısında yıllarca onları aradı. Paula, “Her ne kadar onları sonsuza dek gizlemeye çalışsalar da hiçbir güç hayatlarında bıraktıkları izi silemedi” diyor.
“La Perla’da yaşananlara, soykırımcıların cenazeleri saklama yöntemlerine, on yıllardır sürdürdükleri korkakça sessizliğe ve mutlak gizliliğe bakıldığında, anne ve babamın kemiklerinin bulunacağını hiç düşünmemiştik” diyen Paula, geçtiğimiz yıl bölgede toplu mezar bulunduğunu ancak iş makineleriyle tahrip edildiğini de doğruluyor.
Aileler için umut
Arjantin diktatörlüğü döneminde 30 binden fazla kişi katledilip kaybedilirken, Federal Yargıç Miguel Hugo Vaca Narvaja, önümüzdeki günlerde kimliği tespit edilen çok sayıda kişinin isimlerinin açıklanacağını belirtti. Ester ve Luis’in kemiklerinin bulunması, askeri rejimin sistematik kayıp ve gizleme planının yarattığı dehşet karşısında küçük bir zaferi temsil ediyor. Bu zafer, şu anda her Perşembe günü Buenos Aires’teki Plaza de Mayo Meydanı’nda çocuklarının ve torunlarının akıbetini soran Plaza de Mayo Anneleri ve Büyükanneleri’ne umut veriyor.
Ester ve Luis’e
La Perla’daki toplu mezarlarda yakınlarını arayan ailelerden ve aktivistlerden oluşan “Colectivo de Querellantes La Perla” topluluğu, 48 yıl 3 ay sonra onurlu bir şekilde mezarlarına gömülecek olan Ester ve Luis’in ardından şunları yazdı: “Ester Felipe ve Luis Mónaco… Ester, 25 Mart 1950’de Córdoba eyaletinin Las Varillas kasabasında doğdun. Baban sebze meyve satıcısı Gregorio Felipe, annen ev hanımı ve seramik sanatçısı Esther López’di. Jorge, Oscar ve Liliana kardeşlerin vardı. Ailen seni zeki, sevecen ve mutlu bir kadın olarak hatırlıyor. Okumayı severdin; ergenlik çağından itibaren çok okudun. İtalyanca öğrendin, ‘İlahi Komedya’yı İtalyanca okudun. Dans etmeyi de severdin. Flamenko, jota, pasodoble, folklor ve pek çok farklı ritimde dans ettin. Hayvanları severdin. En sevdiğin renk yeşildi. Ailen Villa María’ya taşındı; burada ilkokulu Víctor Mercante Öğretmen Okulu’nda, liseyi ise Bernardino Rivadavia Lisesi’nde okudun. La Farándula öğrenci şenliğini çok severdin. Córdoba Ulusal Üniversitesi (UNC) Felsefe ve Beşeri Bilimler Fakültesi’nde psikoloji okudun. Alberto Cognini’nin editörlüğünü üstlendiği Hortensia dergisinin yayın hayatına başlamasından bir yıl sonra, 1972’de düzenlenen Birinci Córdoba Mizah Bienali’nin organizasyonunda yer aldın. Mezun olduktan sonra Córdoba Doğum Hastanesi’nde, Villa Nueva Polikliniği’nde ve Pasteur Hastanesi’nde çalıştın; burada diğer meslektaşlarınla birlikte kamu sağlığı alanında psikolojik destek birimini kurdun. Devrimci İşçi Partisi (PRT) ve Halk Devrimci Ordusu (ERP) üyesiydin. Luis Mónaco ile evlendin ve bir kızınız oldu; Paula. Paula da tıpkı Luis gibi gazeteci.
Luis, 9 Eylül 1947’de Córdoba’da doğdun. Babanın adı Enrique Mónaco, annenin adı ise Beatriz Marcelina Aguirre idi. Çocukluğun, eyalet başkentinden 20 kilometre uzaklıktaki dağlık bölgede, Saldán’da geçti. Orada 153 Numaralı Devlet Okulu’nda ilkokul dördüncü sınıfa kadar okudun. Daha sonra ailen Córdoba’ya geri döndü ve sen de Córdoba English High School’da okudun. Ergenlik döneminde, şiddetli baş ağrılarına neden olan bir beyin tümörü tespit edildi ancak tedavi görmeden iyileşti. Sakin, az konuşan ama çabuk sinirlenen ve tartışmacı biri olarak hatırlanıyorsun. Belgrano taraftarıydın. Dokuz kardeşin vardı. Seramik okudun ve resim yapmayı severdin…”
