Ewro tayê 8ê marte roza rocşên û cênîkû rê serre de jû(yew) rey, roza vîlîkû guretene vênenê. Çike kapîtalîzm dina de çiqaşê ke rozê qiymetinî estê mana vurnono, keno roza bazarîye. Oxro ke na roze, mana xo 8ê marte 1857îne de suka(şaristan) Nêwyork de xoverdayîşê 40.000 karkerû ra gureto. Karkerû paloke serba heqa xo grev viraşto, hama polisê dewlete zorbajên ra kuto(kewte) paloke. Tayê cênîkû û cuamêrdû vetê teberî, hama tayê kî(zî) zere de mendê. Polîs nîyado ke teber nêvejînê, paloke de vêsêyê veto. Na vêsêyi de jêderî cênîkî 129 karkerî merdê. Na mesela ser o 26-27 amnona verêne de Kopenhag- Sosyalîst Enternasyonal de Clara Zetkin, 8ê marte roza cênîkûnê emegdarê dina bo deyin, pêşnîyaze(teklîf) do. Na camat(qonferans) de pêşnîyaze ebe reyjûyênî qewul bîya. Miletêjûbîyayî kî 16ê gaxanî 1977îne de 8ê marte; “Roza cênîkûnê dîna” qewul kerda.
Tirkîya de tarîxê 8ê Marte
Tirkîya de na roze, raver 1921ê de name “roza cênîkûnê emegdarî” ra dest pêkeriya. Derbe 1980îne ra dima(badê), 4 serre nêvirajiya. 1984îne ra dima raver heyateyî(salon) de dima kuçeyû de ebe mana na roze reyna virajîya. Kapîtalîstû ra gorê; cênîkî rençê erjanê karî yê. Hama cênîkî her 8ê martê de eve rençê xo rê, girêtê(çeq) xo rê wayîr vejînê. Cênîkî dina ke ama meyda o waxt ra hata na waxt, hem cuamêrdû ra hem dewletû ra hem kî herbû ra onto. Verênî ra hata na waxt, dewletû û serdestû(hukmatû), cênîkî û cuamêrdî jû nêkerdê. Ne zerê çêyî(keyî) de, ne kî gurenayîş (xebetîyayîş) de jû nêvênitê. Cênîkû ke heqa xo waşta dewletû ci rê cerb û şîyazet no ro. Dina de kotî beno bibo, wayîrê kamcî îtîqatî benê bibe no bara cênîkû rê nêvurîyo. Çike dewletî hukmê cuamêrdîye ra kar kerdo. Çike sîyasetê cuamêrdîye de azperestîye, mîlîtarîzm, cerb û herp bîyo. Endî no hal hen bîyo qayim ke tayê cênîkî ney tecelê xo vênenê. Cênîkî verên ra hata nika her waxt karker bîyê. Çike her waxt hem çê de hem kî têver de gurîyê. Karê teverû de ca guretîşê cênîkû înqilabo sinayî ra û herbo diyîne dina ra dima zaf jêdîyo. Çi hêfo ke ê waxtû ra hata nika cayê karî de tacîz, cerb û mobbîng kêm nêbîyo. Çê de kî qaytkerdena domanû û karê çêyî hona cênîkî ser der o. Ney ra kî nêmaneno ewro serdest çand doman bivirajîye, çitur diganî bimanê hata înû ke qarsê her çî beno.
Zordarîya cênîkû
Guman(şik) çîn o ke na mesela ser de zordarîya cênîkûnê kurdû û cênîkûnê alewîyû tenena zaf a. Çike zonê cênîkê kurdû bîla hona çimê dewlete de meqbul saye nêbeno. Serba xoserîya xo hem cûmêrdûnê xo de hem kî duştê dewlete de mucadele kenê. Serba na mucadele qerarê dewlete ra kişînê, meyîtê xo rut û rupal teşhîr benê. Sîyasetkarî, pêguretîş rê maruz manenê, şîyazet û tacîz vênenê. Çi hêf ke na mesela ser o Tirkîya de tayê cênîkî kî rêça sîyasetê cuamerdû ser ra sonê. Pêro zulimkarî zanonê, cênîkû ke jûbîyayîş kerd, dîna serê înû de rijîna. Na semed ra jûbîyayîşê cênîkû ra zaf tersenê. Vajîme, wazene ke çimê tayîne de kişîyayîşê Ozgecanê zobîna, kişîyayîşê cênikûnê Kirmancîye zobîna bo.
Cênîkî çi wazenê?
Cênîkî emser kî 8ê marte de yene pêser. Çike hona roze de hîre cênîkî kişînê. Pê kaykerdîş(tecavuz) vênenê, mobbing vênenê, cerb vênenê. No ewro areze yo ke cênîkî her ca de şîyazet oncenê. O waxt nê hondê hêkatû ra dima gereke pers bo. Cênîkî çi wazenê? Cênîkî, serdest nêwazenê. Cênîkî, her ca de têduştîye wazenê. Çê de, kuçe de, sîyaset de, kar de yanê her ca de xoserîya xo wazenê. Cênîkî kişînê mehkemeyî cuamerdû rê, warardîşo halo rindîye danê. Cuamerdî kî destê cênîkû ra kişîyayî, cênîkû rê muebbed danê. Na semedû ra cênîkî her 8ê marte de serba têduştên, serba haştîye, serba xoserîye û serba însanîye vengê xo kenê berz: “Cênîkî me, maa yîme, persê xo ra yîme, namusê keşî nîme. Teyna zoserîya xo û têduştên wazeme” vanê.