ABD Temsilciler Meclisi, Türk devletinin Ermeni Soykırımı yaptığını, yıllar sonra kabul etmek zorunda kaldı. Ermeni Soykırımı’nın resmi törenlerle anılması; ABD hükümetinin, Ermeni Soykırımı’nı ya da herhangi bir soykırımı inkâr etmeye yönelik çabalarla ilişkilendirilmesinin reddedilmesi. Ermeni Soykırımı’na dair gerçeklerin eğitim yoluyla anlaşılmasının teşvik edilmesi.
ABD Temsilciler Meclisi, Ermeni Soykırımı’nın tanıyan tasarıyı kabul etti.
Her iki parti temsilcilerinin söz aldığı bir saat süren tartışmanın ardından yapılan elektronik oylamada 405 üye tasarı lehinde oy kullanırken, 11 üye karşı çıktı. Demokrat Partili Temsilciler Meclisi İstihbarat Komisyonu Başkanı Adam Schiff’in sunduğu tasarıda, “Temsilciler Meclisi’nin Ermeni Soykırımı’nı resmen tanımayı ve anmayı ABD politikası olarak gördüğü” ifade ediliyor.
Demokrat Jim McGovern’ın başkanlık ettiği Temsilciler Meclisi Mevzuat Komisyonu Pazartesi günü toplanarak, 296 sayılı karar tasarısının ilgili komisyonda görüşülmeden doğrudan Genel Kurul’da oylanmasının önünü açmıştı. Tasarı, böylece ilgili alt komisyonlarda oylanmadan genel kurula getirildi.
Karar tasarısında, ABD hükümetinin Ermeni Soykırımı ya da herhangi bir soykırımı reddetmesi için yürütülecek girişimler reddediliyor. Tasarıda ayrıca ABD’nin insani yardım çabaları dahil, Ermeni Soykırımı gerçeklerini halkın anlaması ve bu konuda eğitilmesi teşvik ediliyor. ”Ermeni Soykırımı’nın bugünün insanlığa karşı işlenen suçlarla benzerliğine” de tasarıda dikkat çekiliyor.
Tasarının da bağlayıcılığı bulunmuyor ve sembolik nitelik taşıyor, Kongre’nin bu konudaki yaklaşımını yansıtıyor.
Zamanı çoktan geldi
Oylama aşamasına geçmeden önceki tartışma bölümünde söz alan hemen hemen tamamı Demokrat Kongre üyeleri, bugün çok sayıda ülkenin Ermeni Soykırımı’nı tanıdığına işaret ederek, artık ABD Kongresi’nin de bunu yapma zamanının çoktan geldiğini vurguladı.
Yeni soykırımları önlemek
Kongre üyeleri, “geçmişteki soykırımları reddedersek ileride yeni soykırımların da önünü açmış oluruz” mesajını verdi ve Türkiye’ye de tıpkı Almanya’nın yaptığı gibi geçmişiyle hesaplaşması çağrısında bulundu.
Kürtlere etnik temizlik
Birçok Kongre üyesi, Türkiye’nin Kuzey-Doğu Suriye’yi işgal saldırısına tepki gösterirken, Kürtlere etnik temizlik yapıldığının altını çizdi.
Bugün de soykırımcı
Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, karar üzerine şu konuşmayı yaptı: “20. yüzyılın en büyük vahşetlerinden birini anmak amacıyla meslektaşlarıma katılıyor ve ayağa kalkıyorum; Osmanlı İmparatorluğu’nun 1 buçuk milyondan fazla Ermeni erkeği, kadını ve çocuğu sistematik olarak katletmesini.
Sıklıkla ve trajik bir şekilde, bu insanı afallatan suç tekrar tekrar inkar edildi. Bugün bu çatı altında Kongre Meclisi’ne sonsuza dek kazınacak olan bu gerçeği açıkça ifade edelim. Ermeni halkına uygulanan bu barbarlık soykırımdan başka bir şey değildir.
Geçmişi tekrarı olur
O dönemde de uluslararası gözlemcilerin yazdığı gibi, bu bir ırk imha kampanyasıydı. Bu, özgürlükçü kongrenin üyeleri olan bizlerin asla unutmaması gereken bir sorumluluk. Eğer tarihi görmezden gelirsek geçmişteki hataların tekrarına tanıklık edeceğimiz kesindir.
Kürtlere saldırı hatırlatıyor
Türk ordusunun Kürt halkına yönelik son saldırıları, kendi zamanımızdaki bu tehlikenin tam bir hatırlatıcısıdır. Bu nedenle, Ermeni Soykırımı’nı tanıma ve ABD Kongresi’ni tarihimizde dürüstlük tarafına sıkıca yerleştirme konusundaki kararlılığımızı tekrar doğrulamak kritik önemdedir.
Bunun için Başkan Chiff, Başkan Engel, Kongre Üyesi Eshoo, Ermeni yönetim kurulu eşbaşkanları Pallone ve Speier ve bu kritik karar için yorulmadan çalışan herkese teşekkür ederim. Bu karar Demokratlar ve Cumhuriyetçilerin Ermeni Soykırımı’nın tanınması ve anılması için resmi olarak bir araya gelebildiğini göstermektedir.
Bu soykırımda kaybedilenlerini, hayatta kalanları anmak ve onurlandırmak için son derece net ve geri dönülmez bir şekilde bu iğrenç suçları hafife almak ve değersizleştirmek konusundaki tüm girişimleri kınıyoruz.
Amerika’nın insan hakları ve gerçeğe olan bağlılığının bir ifadesi olarak sizleri hep beraber oy vermeye çağırıyorum.
Her yıl bu soykırımın ardında bıraktığı acıyı gözlemlemek için bir araya geliyoruz. Fakat bugün, acıyı, nefreti, şiddeti ve bağnazlığı sonsuza kadar kınamak ve suçlamak için fırsatımız gücümüz ve cesaretimiz var. Tarihin bu yanlışını düzeltebilir, umut, barış ve özgürlük dolu bir geleceği tüm insanlık için inşa edebiliriz. Amerikalılar olarak biz buyuz. Sayın Başkan ve diğerleri, bize değerlerimizi belirtme fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederiz. Teşekkür ederim.”
Almanlar gibi tanısanlar
Temsilciler Meclisi Demokrat Çoğunluk Lideri Steny Hoyer de bu tasarının Türkiye hükümetini hedef almadığını, tarihte olan bir olayla ilgili olduğunu söyledi, “eğer tanınmazsa tekrar yaşanabilir” ifadesini kullandı. Hoyer, “Türk dostlarımızın da, Alman dostlarımızın kendi soykırımlarını tanıdığı gibi bunu tanımamalarından üzüntü duyuyorum. Eğer kendi halklarına bunun yanlış olduğunu söyleseler o zaman muhtemelen tekrarlanmayacak” diye konuştu.
Gözümüz Erdoğan’ın üzerinde
Hoyer de Suriye’deki Kürtler örneğini verirken, “Suriye’de bizim yanımızda cesurca savaşan Kürt müttefiklerimiz Türkiye’nin operasyonu yüzünden evlerini terk etmek zorunda kaldı. Bunların bir daha asla olmayacağını yüksek sesle ve açıkça ilan etmeliyiz. Bugün attığımız adım Erdoğan ve hükümetine ‘ABD’nin gözü üzerinizde’ mesajını vermeli. Ermeni kardeşlerimize, Kürt kardeşlerimize, ‘sizi bir daha asla terk etmeyeceğiz’ demeliyiz” diye konuştu.
Tarihin doğru tarafı
Temsilciler Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkanı Demokrat Eliot Engel da, “Artık gerçekleri ortaya koymanın zamanı. Tarihin en karanlık sayfalarından birine ışık tutarsak bunları tekrarlamayı öğreniriz. Tasarının geçmesi Kongre’yi tarihin doğru tarafında tutacaktır” dedi.
Tasarının hazırlayıcısı ve yıllardır Ermeni tasarılarının Kongre’den geçmesi için en yoğun uğraş veren isimlerden Demokrat Parti California milletvekili ve Temsilciler Meclisi İstihbarat Komisyonu Başkanı Adam Schiff de Ermeni Soykırımı’nın tartışılmaz bir gerçek olduğunu söyledi ve “yüzyılı aşkın süre sonra kurbanları onurlandırmak bizim yegane sorumluluğumuz” dedi. Schiff, “İnsanlığa karşı hangi suçlara ses çıkarmamız gerektiği konusunda seçici olamayız. Yapmamız gereken şey, gerçekleri, Osmanlı İmparatorluğu’nun Ermenilere karşı bu çirkin suçu işlediğini ortaya koymak” diye konuştu. Böyle bir tasarıyı geçirmek için yıllardır uğraştıklarını ve nihayet o günün geldiğini ifade eden Schiff’in, konuşmasının bu bölümünde gözleri dolduğu ve konuşmakta zorlandığı görüldü.
Artık büyük bir müttefik değil
Ermeni tasarısı için yine uzun zamandır çok çaba gösteren isimlerden Demokrat Parti California milletvekili Brad Sherman da bugüne kadar Ermeni tasarılarını reddeden Kongre üyelerinin hep sadece “Türkiye önemli müttefik” argümanını ortaya sürdüğünü hatırlattı ama o da Suriye örneğini vererek Türkiye’nin artık böyle bir müttefik olmadığını vurguladı. Sherman, “Almanya büyük bir demokrasi oldu çünkü geçmişiyle yüzleşti. Türkiye de ancak bunu yaparsa modern, refah dolu bir ülke olabilir” mesajını verdi.
Demokrat Gus Bilirakis, “stratejik müttefiklerimiz de yapsa soykırım soykırımdır. Birçok müttefikimiz de bunu tanıdı” derken, Türkiye’nin Suriye’de ABD’nin Kürt müttefiklerine karşı acımasız insan hakları ihlalleri işlediğini hatırlattı. Demokrat California milletvekili Jackie Speier de Kürtlere etnik temizlik yapıldığını öne sürdü.
Kongre’de Ermeni tasarılarının tarihine bakıldığında, 1915 olaylarını “soykırım” olarak tanıyan bir tasarının Temsilciler Meclisi’nden geçmesine en çok yaklaştığı zaman 2000 yılında oldu. Bill Clinton’ın ABD Başkanı olduğu dönemde tasarı Meclis gündemine alındı ancak son anda dönemin Temsilciler Meclisi Başkanı Dennis Hastert, Başkan Clinton ve yönetim yetkilileriyle görüştükten sonra tasarıyı gündemden çıkardı. Tasarının Türk-Amerikan ilişkilerine etkileri, özellikle de İncirlik Üssü’nün geleceği gibi konulardaki kaygılar o dönemde tasarının gündemden çıkarılmasında ana etkenlerdi. Benzer Ermeni tasarıları, 2007 ve 2010 yıllarında da Temsilciler Meclisi Dışişleri Komisyonu’ndan geçmiş ancak yine yönetimin girişimleriyle genel kurul gündemine getirilmemişti. Ancak tasarının komisyondan geçmesi bile o dönemde Türk-Amerikan ilişkilerinde ciddi kriz yaratmıştı.
Soykırımı tanıyan ülkeler
Ermeni Soykırımı’nı bugüne kadar Rusya, İtalya, Hollanda, Ermenistan, Avusturya, Polonya, Arjantin, Brezilya, Portekiz, Fransa, Yunanistan, Slovakya, Almanya, Kıbrıs, İsveç, Bolivya, Libya, İsviçre, Bulgaristan, Lübnan, Suriye, Kanada, Litvanya, Vatikan, Şili, Lüksemburg, Venezuela, Çekya ve Paraguay
Senato’da da taslak var
ABD Kongresi’nin diğer kanadı Senato’da da Ermeni Soykırımı’nın tanınmasına yönelik bir karar taslağı bulunuyor. Demokrat ve Cumhuriyetçi senatörler Robert Menendez ve Marco Rubio’nun hazırladığı taslağa, Senato genelinde desteğin olacağı ifade ediliyor. Ancak Senato’nun Cumhuriyetçi çoğunluk lideri Mitch McConnell, şu ana kadar karar taslağını Senato gündemine almış değil.
WASHINGTON