Suriye’de beş yıldır süren savaş belki de en az Rojava’yı etkiledi. Hama, Hums, Heleb, Deyr-ez Zor ve Reqa bugün tanınmaz hale geldi. Şam’dan Efrîn’e gelirken yol boyunca tek bir insan ve sağlam bir ev görmeden kilometrelerce yol alabilirsiniz. Efrîn sınırlarına ilk girildiğinde ise insan kendini cennete girmiş gibi hisseder. 

7 kasabası, 366 köyüyle çölde bir vaha gibidir Efrîn. Savaşın yarattığı gri yıkım görüntüleri, Efrîn sınırlarına girildiğinde kendini yeşil bir deryaya bırakır. Alabildiğine geniş bir alana yayılı zeytin ağaçları bulunur. Görünürde böyle huzurlu bir tablo varken derinlerde yatan gerçek ise daha farklı.  

Dört bir yanında savaş

400 bin nüfuslu Efrîn Kantonu dört yıldır ağır bir ambargo ve saldırı cenderesinde büyük bir direniş mücadelesi yürütüyor. Türk Devleti, sınırlara beton duvar örmek için Efrîn topraklarını işgal ederek yüzlerce zeytin ağacını kesti. Buna karşı koyan onlarca sivile ise saldırdı. Türk Devleti sınır kapılarını kapatıp halkın giriş çıkışını engellerken, diğer yandan çetelere her türden lojistik sağlamak için kaçak yolları asfaltladı. Dört bir yanda süren savaş nedeniyle Efrîn’e gelen bütün yollar kapanmış durumda. 

Diğer kantonlarla coğrafi bağlantısı kopuk olan Efrîn, abluka altında olmasına rağmen kendi nüfusu kadar insana da sığınak oldu. 

Peki çembere alınan Kürdistan’ın bu şirin kentinde hayat nasıl sürüyor? 

Bir yandan savaş bir yandan ambargo ile uğraşan Efrîn halkı, ilk zamanlarda ciddi şekilde zorlansa da yılmadı, yaşamını abluka ve savaşa göre yeniden kurmaya başladı. 

İlkin savunma sistemi

İlkin hem askeri hem de toplumsal alanda bir savunma sistemi yarattı. YPG, YPJ, HPC ve asayiş-trafik örgütlenmelerini güçlü bir şekilde oluşturdu. Rojava’da ilk Efrîn’de kadın asayiş merkezleri açıldı. Onbinlerce kadın ve erkek silah eğitimi aldı. 2014’te Şengal’de Êzîdîlerin başına gelen felaketten sonra özellikle kadın gönüllüler silah eğitimi için eğitim kamplarına akın etti.

Yaşam kadın eksenli

Rojava’nın diğer kantonlarına nazaran Efrîn’de yaşam çok daha fazla kadın eksenlidir. Bu toplumun dokusundan gelen bir durum. Kadın nüfusu da erkek nüfusundan daha fazla.

Her köyün komününde içinde kadınların da bulunduğu savunma komiteleri var. Hem Arap hem Kürt kadınların yer aldığı bu komiteler, olası saldırılara karşı kendi tedbirlerini alıyor. Açılan eğitim devrelerinde ideolojik ve savunma eğitimleri veriliyor. Bu örgütlenme sayesinde artık Efrîn’deki kadınlar, kendini savunmayı hayati bir ihtiyaç olarak görüyor, öz savunma birimlerinde yer aldıkça da kendine inançları artıyor. Saldırılar karşısında başta kadınlar canlarını siper ederek işgalcilerin Efrîn topraklarına girilmesini, yıllarca emek verdikleri zeytin ağaçlarının köklerinden sökülmesini engellemeye çalıştı. Bu çatışmalarda birçok kadın yaralanırken, Toplumsal Savunma Güçleri içinde yer alan Leyla Ozo, Rojava’nın ilk kadın Hêzên Parastina Civakî-HPC şehidi oldu. 

Bilinçlenme süreçleri

Efrîn Kantonu’nda Yekîtiya Star, devrim sürecinin başından itibaren siyasal, ekonomik, sosyal, savunma ve kültürel alanlarda kurumsallaşmaya giderek; eğitim, aile, siyaset, ekonomi, asayiş gibi konularda yaşanan sorunların çözümünde aktif rol oynadı. Açtığı Star Düşünce Akademisi yoluyla kadını bilinçlendirdi. Akademi sadece Kürt kadınlarına değil, Arap ve Hıristiyan kadınlarına da ev sahipliği yaptı. Yüzlerce kadın, “siyasi, ekonomik, dil, kültür ve sosyal” konularda eğitimlerden geçirildi. 

Ambargo koşullarında yaratıcılık

Ambargo ve saldırılar altında yaşamını yeniden örgütleyen kadın, ekonomik alanda da başat bir rol oynadı. Toprağa dayalı ekonomisi olan Efrîn; ihtiyaçlarını kendi üretimiyle karşılıyor. Bunda açlıktan ölmeye izin vermeyen verimli topraklara sahip olması yanında kadınların emekçiliği, yaratıcılığı çok önemli bir role sahip. Kantonun başlıca geçim kaynağı olan zeytincilikten sebze, meyve üretimine kadar pek çok alanda kadın istihdamı var ve üretimin bütün safhalarında yer alıyor. 

Kadın istihdamını gidermek için Efrîn’de Kadın Ekonomisini Güçlendirme Merkezi açıldı. Bu süre zarfında merkeze bağlı irili ufaklı 11 kooperatif kuruldu. Dikim atölyesi, Reco ilçesinde tarım kooperatifi, pastane, kanton merkezine bağlı Mehmûdiyê Köyü’nde dikim atölyesi, aksesuar dükkanı gibi kooperatifler bunlardan yalnızca bir kaçı.

İnşa yolunda ilerliyor

Gerçek şu ki kadınların direnişi olmasaydı, yıllardır süren ambargoya bu kadar dayanılamazdı. Efrîn halkı, kadınlar sayesinde ağır ambargo ve kuşatma altında yaşamayı bilerek ve üretimiyle geçimini sağlayarak hem Türkiye’den hem de çetelerden gelen tehlikeleri bertaraf etmeyi başardı. Kadınlar ambargo ve savaş içinde pes etmek bir yana federasyon sistemiyle demokratik bir Suriye’yi inşa öncülüğü yolunda ilerliyor. 

‘Yeşil altın’ olarak bilinen zeytin, savaşla birlikte ekonomik geçim kaynağı haline geldi.

Türk devletinin Rojava’yı işgaline karşı direnen eylemciler


 400 bin nüfuslu kent, nüfusu kadar göçmene de sığınak oldu


Zeynep Kınacı’nın eyleminin yıldönümünde düzenlenen tören...


ÖZGÜR SERHAT / EFRÎN