Wendişê dibistanê yewin, orte û lîseyî dima, Fakulteya Tibê yê Zanîngehê Dîcle qezenc kena û Amed de Fakulteyê Tibî de wanena. No dem de raştîya kurdan, têkoşînê hereket û cenîyanê kurdan ra agahdar bena. 21’ê Adara 1990 de, Amed de, heme hêzê asayîşê seferber benî, adeta nêwerdanî yew teyr hewa ra bifirîyo. Amed bêveng manena. 


Bircê Amedî ser de xo veşna

Zekîye 24 serre ya û keynekêka ciwan û bi çalak a. Ya zî sey heme kurdanê welatperan wazena ke, veng bido xoverodayîşê Newroza Nisêbîn û Cizîre, la senê hewa? Zekîye Alkan, vana ke: “Newroze, bi veşayîşê adirê Newroze pîroz bena.” Wexto ke hima çalakîya xo nêkerdebî, yew Newroze de Parka Trafîkî de Zekîye û embazê xo ronişte benî, pereyê ke toneka ay de benî, têdine gina adir panena û veşnena. Embazê ay, şaşey reyde ya ra vanî ke, “Ti se kena?” A zî vana ke: “Ez Newroza xo pîroz kena.” Serre 1990, 21’ê Adare, ca; Bedenê-Bircê Amedî… Semedo ke adirê hina gir bibo, vejîyo asmînan, bibo îsyan, bi bedenê xo bîya kila adirî. Wazena ke bi adirî xo, cîhanî zilm ra bixelisno, îşkenceyan û heme tewir tadayan biqedîno, qelban û ziwananê kîlîtkerdeyan biako. 


Vera talankeran bî kila adirî

Zekîye, cenîyê Mezrabotan de, senêhewa çin bîye hesibêna, cuyê xo de famkena. Camêrdo ke tebera vera zilmdaran kole û belangaz o, zerreyê keyeyê xo de, efendîyey keno. No pergalê camêrdan, cenî senê hewa cu ra mehrûm kerdî, veynena. Zekîye Alkan, vera na koletey îsyan kena. Zekîye yew adir veşnena, hem zî tewr cayo berz de, Bircanê Amedî ser o. Vera zîhnîyetê talankeran û feodalan, Zekîye bena kila adir. Zikîye, bi adirê xo, adirê îsyan û azadî gird û gur kena. Ruhê xoverdayîşê Cizîre-Nisêbînî bi no adirê xo ana Amed. Kuçeyê Amed, bi adirê Zekîye bîyî adirê xoverodayîşî. 

Çalekî ra pey tayê rojnameyê Tirkîya (wina) nusenî: “Yew destê ya de şuşeya şarabî, labelê xo veşna.” Aseno ke, nê rojnamegaran na çalakî ra qet fam nêkerdo, ya zî wazenî ke, na çalakî çim ra fîynî. Serrê 90’î de atmosfera têkoşînî de, wendekaran mîyan de, vindertişê Zekîye nîno famkerdiş. Çalakîya ay dima, derheqê Zekîye de çîyo ke min eşnawit ya zî goştarit, ruhê min de hina zaf tesîr kerd. 


Bêraqa Xoverdayîşê bîyayene 

Newroze, hem sembolê kultirî ya û hem zî yê xoverodayîşî ya. Zalim Dehaqî semedo ke bîrîna sereyê ey weş bibo mezgê ciwanan werdnî. Vera Dehaqî, Asinkar Kawayî, yew adirê îsyanî wekerdbi. “Serra 1990’î de Aseno ke, adirê Kawayî û Zekîye eynî mesajan dano. Gelo se Serra 20. de, mezgê ciwanan kam qralî rê, seba kam bîrîna ey rê qûrban benî? 

Bîyayîşê Hz. Îsayî ra 612 serrî verî zalim Dehaqê bi mezgê bi ciwanan mird bîynî. Gelo Dehaqê hemdemî, her roj de, xo rê çend qûrbanan wazenî? Bedenê Amed de yew kêneka ciwane û wendekara fakulteyê tibî, gelo çirê xo ganî-ganî veşnena? Wexto ke ez zî peyhesîyaya muyê min telu bîy. No çi tewir yew mesaj o? 

Na çalakî dima, vera zilmê Zîndan Amedî, çalakîya  mazlum Doganî û yê Çaran (Ferhat Kurtay, Eşref Anyik, Necmî Onerî, Mahmût Zengînî arde min vîr. Xo bi xo, xo ganî-ganî veşnayîş zaf zor ye qerar o. La merdim/e na herra pîroze ser o biciwîyo, hayîya ey tarîx ra bibo û merdim/merdime Amed de biciwîyo û tikê hêşyar bo. 12’ê Êlule ra vîyar û 12’ê Êlule ra pey, zilmo ke no welat (bi taybetî Amed) de bîyo, yew hewa ra ya şahîd beno, ya zî peyhesîno. Xora cuyayîşo rojane de zî merdim/merdime, bi çimanê xo, polîtîkaya asîmîlasyonî, polîtîkaya zilm û cîyakerey veyneno/a. Ay wext heme welat, binê zilm û îşkenceyan de bi. Kuçan de, koyan de, dewan de, her roj merdimî ya vînî bîynî, ya zî kişîyaynî. 


Cenîyeke têkoşêr bi 

Zekîye zilmê pergalê camêrdan, ruhê xo de tewr cayo xorîn de hîskerdo. Rasta ey 1990 ra pey cenîyê kurdan edeta wariştî lingan ser. Cenîyê kurdan; hem têkoşînê cinsî û hem zî têkoşînê neteweyî danî. Aseno ke Zekîye zî no têkoşîn de cayê xo girewto û bi adirê îsyanî, vera kela zilmî, bedenê xo veşnaya. La Zekîye nêmerda, hinê tarîx rê mal bîya. 

1990’an ra hetanê ewro zaf çî bedîlîyayî. Se ra des bendê vêjnayîşê bibo zî, kurdî hinê Meclîs de ca gênî. Kurdî hinê hetê sîyasetî ra bi hêz î. Kurdî hinê zaf dezgeyan û sazîyan de bi rêxistin î. Kurdî hinê heme hewa ra xo bawer î. Eke ravêreye wina hewa dewam biko, kurdî ko hinê siyaseta demokratîk esas bigîrê.  


 NAVENDÊ XEBERAN