Xebitnayişê Karê Awe ya Dewlete (DSÎ) verba hîsgêrî û bertekê şarê Kurdistanî ser 4 aşme verî înşaetê bendawa Ilisu û projeyê santralê hîdroelektrîkî dabi vindarnayiş.
La belê DSÎ hewna dîyar kerd ke do no proje hewna bêro viraştiş û na aşkeraya DSÎ ra şarê heremê bertek mojnay
Ganî bêro vindarnayiş
Provokasyonê AKPî ser zî Hewldayişê Seba Cuyayişî Heskefî zî vengê hîsgêrî da û vat ke do na bendawe heremê ra zirareke gird bîyaro û ganî înşaetê na bendaw bêro vindarnayiş û wina vat: “Eke no proje bêro viraştiş do heremê de rijyayişê komele, kultur û ekolojîk ra bibo semed. Hewna no proje zî projeyê leyminîya hukûmata AKP ra zî bibo çimeyê. Di serra 2010’ê de no projeyê ra amebi destpêkerdiş la aşma tebaxa 2014’ê de îstîfakerdişê heme karkeran ser zî proje ameybi vindarnayiş.”
Hewldayişê Seba Cuyayişî Heskefî destnîşan kerd ke di mîyanê dema ke kilmî de ser di muteahîtê hêzê HPG destser ronaybi û peynî zî bi ameyişê heyete ser HPGijan muteatînan veradaybî. HPG çend ra projeyê Ilisuye ser hişyarî da û çimkî HPG vat bike no projeyê hêrişê kamîya û welata Kurdistane ser yena viraştiş. DSÎ zî projeyê ser vat bike seyî 80’î proje hadre yo. DSÎye hewna destpê girewtişî karkeran kerda. DSÎ qet verçimê rîskê projeyê nêgirewta û seba temamkerdişî projeyê HES viraşta. DSÎ guya vat bike ê seba ewlehîya projeyê vergirewtişan girewtî û do seba înşaetê bi wesayîtê zirxî TIR û kamyonan kelmelê înşaetî heremê ra bêro kiriştiş û karkeran no ra lejkeran bipawî.”
Sozê xo nêtepiştî
Hewldayişê Seba Cuyayişî Heskefî bal ont ser dewijê Ilisiye û wina vat: “Nika di dewe de 45 malbat di mîyanê zehmetî de cuyenî, çimkî dewijan bi zorî amey na dewe. Dewijan nêçare înşaet bendawe de xebityaynê, peynîya înşaetî karkeran senî biciwî dîyar nîyo. DSÎ qet dewijan agahî nêdayo û çi heyfo ke axê dewijan zî çin o. Zatî di dewe de bîn awanîya komeleya dewe zaf xirab o. Hetanê nika dewlet sozê xo nêtepişto.”
Hewldayişê Seba Cuyayişî Heskefî veng da AKP û DSÎ û vat ke ganî no projeyê ra fek bêro veradayiş, eke no proje bêro viraştiş do 80 hezar merdimê vêşan bimanî û wina vat: “Newela Dîcle û Heskef bi xozayîya xo di dinyaye de cayeke zaf weşî û hukûmata AKP bi no rayîrî zî di ravêreyeya çareserî de gamê provokasyon erzena. Bi lezî ganîyo ke heme sazîyê Kurdistan, Tirkîya û Ewropaye de destpê çalakîyan bikerî û verba no qirkerdişî xozayî bêveng nêvinderî. Wa heme şaran verba DSÎ destpê têkoşîn, xowerodayiş û serehewanayişê bikerî.”
Projeyê bendawî ser di dinyaye de felaketê gird amey meydan
Bendawa Rivadelgado Spanya de rijîya, 145 kesî xeniqîyay merdî. Na bendaw di serran ra ver ameybî viraştene û seba ke xeylê şilîye vara, bendaw besenêkerdo pêro awe bar bikero.
02.12.1959, Bendawê Malpasset Fransa de rijîya, semedê laserî ra 420 kesî merdî. Xeylê meyîtî nêamey dîyene.
25.03.1960, Bendawa L’Oros di Brezîlyaye de sifteyo ke virazîyayêne, rijîya. Laser û awe 1.000 kesî kiştî. No bendaw kî şilîya pête ra tepîya rijîya xo ser. Bextê xeylê însanan gureya ke alarmê rijîyayîşê nê bendawî raver ra ame dayene, no semed ra xeylê kesî remay û xo rind sevekna, aye de 1.000 kesî merdêne.
09.10.1963, Bendawê Longarone di Îtalyaye de semedê berzbîyayîşê duştê awe ra koyê Tocî xij kerd. No semed ra 260 mîlyon kubîkmetre kemer û kucî kot zereyê barajî. No rî ra awe serde şîye û di dewê girsî ard binê xo. 3.000 kesî merdî.
29.11.1967, Bendawe Sempore di Endonezyaye de wextê viraştişî de rijîya, 200 kesî merdî. Tepîya no bendaw ancîya (onca) ame viraştene û 1978 de qedîya.
04.01.1970, Bendawê Frias di Arjantîne de rijîya, laser ra 100 kesan dinyaya xo vurnaye.
26.02.1972, Bendawê Buffalo-Creek di DYAye de semedê şilîye ra ame rakerdene û 125 kesî tede merdî. Awe linc û lece bendawra tesa u xeyle caye ard bine xo.
09.06.1972, Bendawe Canyon Lake di DYA de rijîya, 238 kesî merdî, 3.057 meyît bîbî vîndî, 1.335 banî di binê awe de mend, 5.000 wesayît zerar girewt.
08.8.1975, Semedê tayfun û şilîye ra di Çîne de 62 bendawî rijîyay. 231.000 kesî merdî. Des serrî Çîn de bendawî nêamey viraştene, la belê na trajedî dima ame xovîrrakerdene û xeylê bendawî reyna amey viraştene.
06. 11. 1977, Bendawê Kelly-Barnes di DYAye de semedê şilîya pête rijîya, 39 kesî sey netîce merdî. Naye ra tepîya no bendaw nêame viraştene.
20.04.1986, Bendawê Kantale di Srî Lankaye de rijîya. Rîyê laserî ra xeylê dewî binê awe de mend û 178 kesan canê xo day.
07.08.1994, Bendawê Tîrlyan di Rûsya de rijîya, 37 kesî merdî.
04.06.2002, Bendawê Zeyzoun di Surîyeye de rijîya, 100 kesî merdî.
10.02.2005, Bendawê Shadi-Kor di Pakîstane de rijîya. 500 kesî merdî, xeylê dewî di binê awe de mendî.
30.09.2006, Bendawê Gusao di Nîjeryaye de rijîya. 40 kesî merdî, 500 banî rijîya.
NAVENDA XEBERAN