Rojnameyê Dêrsimî aşma Gulane de belgeyê bi îmzeya Mûstafa Kemalî yê ke ramojnenê ke Qirkerdişê Dêrsimî de gazê jehrinî yê Almanya ameyo şuxulnayene, weşanaybî. Dima ra zî rojnameyê ma û Junge Weltî derheqê babete de cigêrayîşî kerdbî. Partîyanê muxalefetî ra Partîya Çepe aşma Temmuze de babete kirişte meclis û Meclîso Fedaralî ra persayî.
Hukmatî 15ê Temmuze de cewab da la cewabê xeylî persan nêda. Îdareyê Berlînî va ‘Ma dejê qurbanan û merdimanê înan fam kene, labelê ganî xebatêkê tarîxî û sîyasîyî Tirkîya de bêro kerdene’. Derheqê belgeyan de zî cewab de wina yeno vatene: “Bê xebaranê medyaye derheqê detayan de zanayîşê ma çin o. Eke cigêrayîş bêro kerdene, ma do piştî bidî ci.”
Parlamentera Partîya Çepe Ulla Jelpke vera eşkerayîya hukmatê Merkele yê Qirkerdişê Dêrsimî de wina va: “Dejê Qirkerdişê Dêrsimî yê serranê 1937 û 38î hema dewam keno. Na babete tena Tirkîya nê Almanya zî eleqedar kena. 200 hezar dêrsimîjî Almanya de ciwîyenê. Ganî projeyê vîrardişê Qirkerdişê Dêrsimî tîya de zî bibê. Teyareyê Heinkel He 111 yê ke hetê Almanya ra ameyî viraştene ra bombayê gazî ameyî eştene. Heme belge û zanayîşî ramojnenê ke Qirkerdişê Dêrsimî ra heta Qirkerdişê Helebçe gazê Almanan vera Kurdan de ameyo şuxulnayene.”
Amerîka ra zî teyarayî a
meyî herînayene
Goreyê belgeyanê ke vejîyayî werte, hukmatê Tirkî mabênê serranê 1933 û 1945î de rejîmê Nazî ra 20 ton gazê sey Chloracetophenon û Îpterî û tesîsatê otomatîkî yê ke nê gazan kenê bomba, girewtî. Reyna semedê şuxulnayîşê gazan Amerîka ra 1937 de teyarayê bi modelê Martenî ameyî herînayene. Goreyê yewna belge zî yo ke arşîvê Wezîrîya Teberî ya Almanya ra vejîyayo, gama ke amadekarîya Qirkerdişê Dêrsimî ameyêne kerdene, rejîmê Anqara serra 1937î de teyarayê şerî yê bi tîpê Heinkel He 111 îxraç kerdî.
ANF/BERLÎN