• Sürecin başarısı için Almanya’nın Kürtlere kriminal bir pencereden bakmaktan vazgeçmesi, kapsayıcı ve çözümü destekleyici bir siyaset izlemesi gerekiyor.

MAHMUT ŞAKAR*

Almanya İçişleri Bakanlığı’nın genelgesiyle “PKK Faaliyet Yasağı”nın gündeme girişinin 33. yılını da geride bırakıyoruz. Kayda geçen ilk baskı pratiğinin tarihi olan Ağustos 1986’yı baz alırsak, 40 yıllık süreçten bahsetmiş oluyoruz esasında. Kürt meselesinin çatışmalı tarihiyle neredeyse yaşıt bir yasak ve kriminalizasyon gerçeğiyle karşı karşıya olduğumuz anlaşılıyor.     

“Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı” ile açılan yeni dönem ve çatışmasız bir ortamın yaratılmasına yönelik özellikle Kürt tarafının attığı devasa adımlar ortadayken, yasak siyasetinin durumunu bu paralellik açısından da tartışmak gerekiyor.

Yasak siyasetinin, Almanya’nın Kürtlere karşı izlediği birincil siyaset olduğunu ve temel hedefinin de Kürt toplumu olduğunu vurgulayarak başlamak gerekiyor. Almanya’da Kürtleri ilgilendiren herhangi bir meseleyi yasak siyasetine veya yansımalarına bakmadan anlamak mümkün değil. Dahası yasak ve liste siyasetini, Kürtlere karşı geliştirilen kolonyal inkar ve imha siyasetinin uluslararası ayakları olarak değerlendirmek yanlış olmayacaktır.

Merkezi siyasete karşı tutum

Bugüne kadar Kürt toplumuna yönelik baskılar, gözaltılar, tutuklamalar, cezalar, yasak ve saldırılar önemli ölçüde kayıt altına alınmıştır. Yine de yaşananlar, kaydedilenlerden daha büyük bir yekûn oluşturmaktadır. Almanya’daki Kürt toplumu, kurumları ve dostları bu merkezi siyasete karşı ilk günden beri tutum almışlardır. Yasak siyasetini ve uygulamalarını protesto ettikleri sayısız eylem, miting, yürüyüş ve diğer çok yönlü çabalarla, yasağa karşı bir itiraz tarihi ve kültürü yaratmışlardır. Hukuk konferansları, forumlar, davalar, savunmalar, dayanışma açıklamaları da bu direniş külliyatı içinde yerlerini almıştır.

İdari nobranlık pratikleri

Yasak siyaseti günümüze kadar sabit bir çizgi izlememiş, uygulamada sertleşme, duraklama ve yumuşamalarla yol almıştır. Ancak tüm yasak süreci, yasağı hukuki ve idari açıdan sürekli genişleten bir bürokratik aklın eşliğinde sürdürülmüştür. Dernekler Yasası’nı ihlal suçlamasıyla başlayıp Ceza Kanunu’nun 129b maddesinde düzenlenen “uluslararası bir terör örgütünün üyesi ve yönetici olma” suçlamasına varan hukuki genişlemeyle, herhangi bir demokratik etkinliğe katılanların ve ailelerinin iltica, oturum ve vatandaşlık hallerine müdahale eden idari nobranlık pratiklerine kadar sayısız vakadan bahsedilebilir.

Yakınını anmak da suç!

Daha da önemlisi neyin yasak kapsamına girip girmediğini sürekli yeniden yorumlayarak, uygulamaların etkisinin daha geniş bir kesimi kapsamasına özen gösterilmiştir. Bu yorum Hannover’de savaşta yaşamlarını yitirenleri anmanın bile yasak kapsamına sokularak saldırı konusu yapılmasını kapsayacak bir hale getirilmiştir. 

Değişim olsa da sürüyor

Bu tabloda yaşanan bazı kısmı değişimlere de vurgu yapmak gerekiyor. Son iki yıldır, yargılanan Kürt siyasetçilerin şartlı tahliye ile serbest bırakılması veya yeni açılan soruşturmalarda tutuksuz yargılama yolunun tercih edildiğini gözlemliyoruz elbette. Hapishanelerde tutsak sayısı azaldı ve mevcut tutsakların tümü de hükümlülerden oluşmaktadır. Ancak Hannover baskınını tekil ve yerel bir örnek olarak kabul etsek bile hâlâ geçmişe dönük etkinliklere karşı soruşturmaların açılmasına devam edilmektedir.

Ayrımsız tüm Kürtler

Kürt halkının temel hak ve özgürlükler için verdiği mücadele, talepleri ve yasal girişimleri bu soruşturmaların temelini oluşturmaktadır. Bu soruşturmalara kabaca bakıldığında gencinden 80 yaşına ve her sosyal gruptan, kadın ve erkekleri kapsadığını, bu anlamda hak talebi olan tüm Kürtleri ayrımsız bir şekilde içerdiğini görmekteyiz. Bu iki yıllık pratikten, yasağın idari ve hukuki mantığında bir yumuşamanın olmadığını, ancak uygulamada bir esneklik yaşandığını ve gerilimli bir resmin verilmek istenmediği sonucunu çıkarabiliriz. 

Almanya ve AB temkinli

Almanya’nın süreç karşısındaki gözlemleyici ve “temkinli” tutumunun bir benzerine AB’nin ‘terör listesi’ sürecinde de tanık oluyoruz. Listeyi oluşturan AB Konseyi, 24 Ağustos 2026 tarihli kararıyla PKK’nin listede kalmasını altı aylığına yeniden uzatırken, klasik gerekçelerinin yanında, güncel sürece ilişkin “geri dönülemez bir durum değişikliği” olmadığı şeklinde bir belirleme yapıyor. Almanya’nın ve Avrupa hakim siyasetinin, çatışmalı sürecin geri dönülemez bir şekilde kapanması için neden bir girişimde bulunmadıkları, tavır almadıkları, tüm yükü Kürtlerin omuzlarına yükledikleri de ayrı bir soru işareti.

Dava Berlin Eyalet Mahkemesi’nde

Yasak ve kriminalizasyon siyasetine ve pratiklerine karşı Kürt toplumunun ve siyasetinin mücadelesi devam ediyor. Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin selameti için geçmişten çok daha hassas bir yaklaşımla mücadele dili ve etkinliğine dikkat edilerek yol alınıyor. Ancak eleştirel ve itirazcı tutumdan da vazgeçilmiş değil. Halihazırda 1993 yasak genelgesine karşı hukuk süreci devam ediyor. Mayıs 2022’de İçişleri Bakanlığı’na yapılan itirazın reddedilmesinin ardından, dava Berlin Eyalet İdare Mahkemesi’nin önüne gelmiş durumda. Mahkeme muhtemelen önümüzdeki yılın ilk yarısında sözlü duruşma ile yargılama sürecine devam edecektir. Bununla birlikte tüm baskı pratiklerine karşı, sonuçtan bağımsız olarak hukuki mücadeleler de devam ediyor. 

Muhtemelen Türkiye’deki sürecin gidişatına göre Almanya’da hem yasak siyasetinde hem de Kürt halkıyla kurulacak ilişkide gelişmeler yaşanacaktır. Ancak barış süreci gibi bu süreci de sadece gözlemlemekle yetinmemek gerekiyor. Uzun zamandır yasak ve kriminalizasyon uygulamalarına karşı yapılan tüm açıklamalarda yasağın ve tabii ki AB ‘terör listesi’nin, Kürt meselesinin barışçıl ve demokratik çözümü önünde engel olduğu ifade ediliyor. Bu olgu şimdi daha önemli bir hale gelmiş durumda. Mevcut sürecin başarısı için Almanya’nın Kürtlere ve Kürt meselesine salt kriminal bir pencereden bakmaktan vazgeçmesi, kapsayıcı ve çözümü destekleyici yeni bir siyaset izlemesi gerekiyor. Barış ve Demokratik Toplum Süreci, yasak siyasetine karşı tutumun daha güçlü ve cesurca ifade edileceği olanakları da bize sunuyor. 

*Uluslararası Hukuk ve Demokrasi Derneği (MAF-DAD) Eşbaşkanı