Amed'da yaşayan ve doğuştan gözleri görmeyen dengbêj Ali Qereşdax, Şadiye Köyü'nde dünyaya geliyor. 7 yaşlarında çobanlığa başlıyor. Ali Qereşdax ya da Xalê Ali, sesinin güzelliğiyle insanların sık sık dinlemek istediği bir dengbêj. Xalê Ali, müzikle bir aşk ilişkisi kuruyor ve yüreği her coştuğunda, hüzünlendiğinde ya bir stran tutturuyor ya da kavalını eline alarak ona nefesiyle can veriyor. Xalê Ali, müzik ile ilişkisini "Eğer kalbim, gönlüm isterse her yerde çalıp söylüyorum" diye anlatıyor. Gözleri görmemesine rağmen büyük bir tutku ile yaşama tutunan Xalê Ali, köyde 20 yıl çobanlık yaptıktan sonra Amed'in Bağlar semtine yerleşiyor.
20 yıldır çobanlığı terk ettiğini ifade eden Xalê Ali, 5 yıldır Amed'in Bağlar semtinde yaşıyor. Geçimini çay ve tütün yaprağı satarak sağladığını ifade eden Xalê Ali, "Kimseye el açmıyorum, geçimimi sağlıyorum" diyor. Kazanç sağlamak için klam seslendirmediğini belirten Xalê Ali'nin en büyük tutkusu, kaval çalmak ve stran söylemek.
'Dengbej evinde çalışıyor'
Xalê Ali, zamanın büyük bir kısmını Dicle Fırat Kültür Merkezi'nde ve Dengbêjler Evi'nde (Mala Dengbejan) geçiriyor. Dengbêj Evi'nde klam söyleyip kaval çalan Xalê Ali, zamanın çoğunu yeni dengbêjleri bir araya getirmekle geçiriyor. Merkezi'n açılışında da yer alan Xalê Ali, "Dicle Fırat Kültür Merkezi açıldığı zaman burada sesimle yer aldım. Şimdi Dengbêjler Evi'nde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Şu an bizimle faaliyet yürüten 25 dengbêj var" diyor.
Doğuştan gözleri görmeyen Xalê Ali, sık uğradığı yerlerin yolunu ezberlemiş. Kimsenin yardımı olmadan birçok yere giden Xalê Ali, "Gözleri gören insanlar gözlerinin yardımıyla, ben ise aklımın ayaklarıma verdiği talimatla birçok yere gidiyorum. Dicle Fırat Kültür Merkezi'nin yolunu ezberledim. Kimsenin yardımı olmadan gidebiliyorum. Birçok yerde insanlar yardımcı oluyor tabii" şeklinde konuşuyor.
Çocukluğundan beri dengbêjlik yapan Xalê Ali, 11 yıl önce kaval çalmayı öğrendiğini belirterek, "Gören insanlar kavalın deliklerini elleri ve gözleri yardımıyla bulup çalarken ben bunu aklımla yapıp öğrendim. Neye hizmet ediyorsan ondan tatmalısın."
DİHA/AMED