No çend rojî yo ke ez Amed der a. Ez xeylê cayan gêraya û mi xeylê dost û embazî dî. Ez verî her serre 3-4 reyî ameyê Amed. Labelê par hamnan ra yo ke ez reya verêne yena Amed. Zaf çî bedilyayê yan zî cayê zaf kesan bedilyayo. Seba ke persê ziwan û perwerdeyî bala mi ancenê embazê ke ez şinasnena zî zafêrî ci embazê ke no war de kar kenê yê. Labelê înan ra hema hema pêro bi ”KHK”yan kar ra ameyê eştene. Medyaya cematkî (sosyal medya) sansur yan zî otosansurêko faşîstane bin der o. 

Demeyo ke kes Amedî mîyan ra gêreno, kes tavilê fehm keno ke no bajar de mabênê şarî û dewlete de problem esto. Şima do vajê kes senî fehm keno? Dormeyê qereqolan de, dormeyê wîlayetî de û zaf cayanê bînan de mabênê şarî û dezgeyanê dewlete de barîkatê fîzîkî estê. Berê ke kes ci ra keweno Sûrî mîyan, pêrune ver de barîkatî estê, kewtiş û vijîyayîşê mîyanê Sûrî bi kontrola beno. No kontrol, goreyê hewayê sîyasî, ge-ge sist o ge-ge zî pêt o. Komele û enstîtuyê ziwanî, krêş û dibistanê defaktoyî yê bi kurdkî pêro ameyê girewtene; karmend, mamosteyê nê krêş û dibistanan kar ra ameyê eştene. Navendê Kulturî yê Cegerxwînî ke her serre tede bi hezaran a doman û ciwananê kurdan bi kirmanckî (zazakî) û kurmanckî, heta ge-ge bi sorankî, perwerde bîyê, ziwan musayê, resim, muzîk, enstrumencenayîş, tîyatro, sînema drama musayê pêro ameyê girewtene.

Nê serranê peyênan de Şaredarîya Bajarê Pîlî ya Amedî û xeylê şaredarîyanê bînan krêşê kurdkî (kurmancî û kirmanckî) akerdîbî û bi seyana dersdaran uca de domanî perwerde kerdê. Nê xebatî zî ameyê vindarnayene û mamosteyê nê krêşan pêro kar ra ameyê eştene. Şaredarîya ke bi qerarnameyanê ”OHAL” û ”KHK” re zaf zerar dîyo PEYAS (Kayapinar) o. Na şaredarî de, kesê ke karê perwerde, ziwan û persanê cinîyan a eleqedar bîyê pêro kar ra ameyê eştene.Mamosteyê ke kişta kurdkî ra çalakî bî û xizmetêko gird seba kurdkî kerdê, zafêrê înan ya bi temamî kar ra eştê yan zî kar ra ameyê dûrîvistene. Ê ke mendê zî nêzanê ke do meşte se bo, pêro bi  malbatanê xo ya stresêdo gird der ê. 

Amed de nêzdîyê 2000 karmendî, mamostayî û karkerî kar ra ameyê eştene. Zafêrê înan teslîmê psîkolojîyê karraeştişî nêbîyê û hewl danê ke karê xo awan bikerê ke kişta aborî ya xo lingan ser o vinderê. Labelê karê ke ê bi xo awan kenê, ne perwerdeyê înan ê karan ser o esto ne zî tecrube. Heta tayn kodê komelkî zî înan rê benê astengî. Ez şîya zîyaretê çend embazan ke xo rê lokanta yan zî qeweyî akerdê. Ê embazan pêrune zî verî kar û xebata şaredarî yê ziwan û kulturî kerdê. Înan ra yewî va ”wexto ke tayn embazî yenê ma het, şermayenê ke ma ra çîyê biwazê", vanê ”eyb nîyo ke şima ma rê çay-qewe bîyarê.” Kodê komelkî yê ke sey asteng vejênê înan ver û mi cor de behs kerd, kodê winasînî yê.

Şaredarîyanê DBP/HDP zaf karê xo bi du ziwanan a kerdê. Nameyê şaredarîyan ra bigî heta xeylê nameyê dewan, kuçan, dayreyan, cadeyan kurdkî zî ameybî nuştene. Îdareyê ”Kayimî”, Nameyê ke şaredarîyanê DBP/HDP bi kurdkî nuştîbî hewna zaf nêvirnayê. Tena çend cayan de çend nameyî bedilnayê, mesela nameyê ”Amed”î, nameyê şaredarîya bajarê pîlî ra hewa dayê û herûnda ci de Diyarbakır” nuştê. Otobusê Bajarê Pîlî yê ke verê ”Kayimî” ameyê herînayene, pêrune ser o nameyê ”Şaredarîya Bajarê Mezin a Amedê” ameyo nuştene. Labelê yê ke wextê ”Kayimî” de kewtê fealîyet, pêrune ser o, tena bi tirkî ”Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi” ameyo nuştene. Yanî îdareyê Kayimî, nameyê ke verê înan bi kurdkî ameybî nuştene hewna nêvirnayê, labelê bi xo karê xo pêroyî tena bi tirkî keno.

Ancîna zî Amed de cuya (hayat) dewam kena. Cayê ke hewna kewtişê ci qedexe yo ne têda, Sûrî mîyan de dukanî, lokantayî, çayxaneyî pêro akerde yê. Heme ca pirê merdimî yo. Tîcaret û peywendîyê komelkî dewam kenê. Mesela Çarşîya Şewitî (Çarşîyo Veşata) eynî sey verî qelebalix o. Kar û xebatê ziwan û kulturî, sey verî nêbo zî,  bi dezgeyanê xisûsûyan a bi awayêna o yo beno.

Dergevanê (kapicî) mi rê va ”şarê Amedî şarêdo bi şexsîyet o. Tarîx de sereyê xo zilmî rê nêronayo, do nê zilmî ver o zî nêrono.”