Seke min vat, kirmanckî dewlemend a, hem zî zaf zaf dewlemend a. Eynî wextê de zaf pratîka zî. Hende pratîka ke her ke merdim kirmanckî bander beno hende zî mezgê merdimî hîra bena. Çike ziwanê kirmanckî, zey ziwanê bînan razber (soyut) nîya. Tam eksê ci şenber a (somut). Kirmanckî de her çîy bi vatişêkê verçimî ameyo naskerdene. Zey kêmaneya çekuyê bi destan yena girotişî. Çaxa ziwanê jestê tam têkuz o kirmanckî de. Beno ke çaxa ziwanê jestî kirmanckî ser ra derbas bîya. Çimkî zey tarîxnasan her berhemê xo de vanê; “Ziwano yewin, ziwano Aryenîk o. Kokenê ziwanê Aryenîk zî kirmanckî ya. No, qonaxêk seba kirmanckî. Qonaxo dîyin zî çaxa ziwanê sîmgeyî yo. Her di qonax zî bi hawayêko sîmbîyotîk yewbînan ra havil girewto. Yewbînan xurt kerdo û hîna xorîn kerdo. Goreyê tespîtê tarîxnasan, her di merheleyî pîya aver şîyî. Tespîtê înan de, “Ziwanê jest û ziwanê sîmgeyî bi jûbînan ra girêdayî.”

 Bi taybetî ez wazena babetêk sero vinderî. Sembol û nîşaneyê ke kirmanckî de yenê şuxulnayîş heme şenber ê. Hema-hema zey wêneyan (resîman) verçiman de yê. Yanî her vatişêkê kirmanckî de manayê ci verê çimanê merdimî de gîyan beno. Kirmanckî de kokenê vate/vatişan zehf kahn ê. Zafêrî heta hezar serran şinê. Her vatiş yan zî çekuyêk wayîrê çend maneyan ê. 

Finak; daçeka “ra”. Na daçeke, hem vernîyê vatişî yena û hukim kena (Hetê maneyî de). Hem zî peynîyê vatişî de yena. Her wina, hem maneya “ji…re” ya kurmancî de şuxulnayîş(verba “…den, ….dan” a tirkî ya). Hem zî manaya “ji bo” (onun îçîn, ona’ya tirkî) yeno şuxulnayîş. Zey “ra” gelek vatişê bînî zî estêy. Yew vatiş, wayîrê çend maneyan a. Na zî dewlemendîyêko pîle ya.

 Mintiqaya Riha de tayê cayan de kirmanckî yena qiseykerdişî (Sêwreg û Curnê Reş). Uca de vatişa “Min ra zî selam keno” kewta kurmancî zî. Manayê ci ya kurmancî hinakî yo, “Ji min jî silavan bêje” yo. Bi inahewa hevgirewtişê her di zarawayan hetanî eyra zî dewam keno. 

 Kirmanckî de vatiş, çekuye û cumle zaf kilm ê. Zafêrî derg nîyê. Seba ke kilm ê merdim kirmanckî rehet/asan museno. 

Seba musayîşê kirmanckî heskerdiş bibo, bes o. Ê bînî dim ra yenê.

Ez wazena heskerdiş û wayîrvecyayîşê kirmanckî zêde bibo. Bi taybet, ez vernîyaz kena ganî kirmanckî sero, xebat hîna zaf bibê. Çimkî kirmanckî cewherê kurdkî ya. Ganî heme heskerdoxê kurdkî wayîrê peywirê xo bivejyê.

 Ez na rojdeme muhîm de heme heskerdox û xebatkarê kirmanckî pîroz keno. Homayo Pîl ardimkarê înan bo.


ZEKÎ KAYAR / Zîndana Tîpa T a, hûmara 1’in a Bandırmaye