Ülke gündemi alt üst oldu
"Qimil" şiiriyle bir halkın sorunları Siverekli genç bir kadının feryadıyla dile getiren Apê Mûsa'nın ve ona destek veren arkadaşlarının idamla yargılandığını kaydeden Karakış, "Oldukça masum ve dostane duygularla dile getirilen bu Kürtçe şiir Türkiye'yi karıştırdı. Dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar şiirin yayımlandığı gazetenin toplatılması ve Musa Anter'in yargılanması için talimatlar verdi. Bir şiir 'Kürtçe yayınlandı' diye ülke gündemi alt üst oldu. Bu olay 49'lar davası adıyla Kürt siyasal mücadele tarihinde bir dönemeç oldu." dedi.
Qimil sömürgeci metaforudur
"Qimil"ı Apê Musa'nın bir metafor şeklinde işlediğine vurgu yapan Karakış, "Kürt toprakları devletin yoksullaştırma politikalarından dolayı verimsiz bırakılmak istenmiştir. Kaynaklar egemen güçlerin tekeline alınmıştır. Buradaki 'Qimil' metaforu sömürgeci-emperyalist güç metaforudur. Devlet sömürüyor, halk sömürülüyor. Apê Musa'nın Siwêreg'li genç kadına 'Üzülme bacım, seni qimilların ıstırabından kurtaracak kardeşlerin yetişiyor artık' vurgusu mütevazı siyasal bir öngörüdür" diye konuştu.
Apê Musa'nın bakış açısı sahnede
"Qimil" adlı kitabı okuduktan sonra bu konuyu senaryolaştırıp sahneye koyma ihtiyacı duyduğunu söyleyen Karakış, "Konuyu senaryolaştırırken kitapta yer alan makale ve yazılardan faydalandık. Apê Musa'nın bakış açısıyla dile getirmek istediği şeyleri biraz daha somutlaştırarak oyunu sahneye koyduk. Oyunda devletin haksız vergilendirme politikalarına, geleceğini hasadın verimi üzerinde kurgulayan; ancak Qimil afetinin yaşanmasıyla genç yaşta evlendirilerek hayalleri yıkılan genç kadınların feryadına değindik. Yoksulluktan dolayı erken yaşta evlendirme olayı Kürtlerde Xalê Cemil kılamında ifadesini buluyor. Bunu da 'Qimil' oyunuyla pekiştirmeyi uygun gördük.
Oyunda folklorik temalara ve dengbej geleneğine yer vermeye özen gösterdik. Dekorda kıl çadırı, kerpiç ev görüntüsünü zamana ve mekâna uygun olsun diye bilinçli kullandık.” dedi. Karakış daha önce "Uzaktan aşk" ve "Ötekiler Yargılasa" oyunlarını sergilediklerini, Qimil oyununda beş kişinin rol aldığını, bölge turnesine çıkmayı da planladıklarını" anlattı.
Qimil zararından kurtaracak kardeşlerin yetişiyor
31 Ağustos 1959 günü, Amed'de yayınlanan İleri Yurt gazetesinde Musa Anter, 'Amma Ne İleri Yurt' adlı hiciv sütununda 'Qimil' adlı Kürtçe şiir yayınlar. Siverekli bir kız, Qimil zararlısı tarafından samana döndürülmüş bir torba buğdayı çerçiye götürür, çerçi buğdayın işe yaramadığını görünce, buğdaya karşılık mal veremeyeceğini söyler. Kızcağız da yüzyıllardır gelenek olduğu üzere, üzüntüsünü bir türküyle dile getirir:'Bi çîya ketim lo apo, çîya melûlbûn rebeno/ Ceh seridî lo apo, genim hûrbûn êvdalo/ Qimil hatî lo apo, bi refa ye rebeno/Xwar genimî lo apo, hiştî qâye rebeno'
Apê Musa yazının sonunda kıza:'Üzülme bacım, seni Qimil, süne ve sömürenlerin zararından kurtaracak kardeşlerin yetişiyor artık.'der.Bunun üzerine kıyametler kopar. Cumhuriyet gazetesi hadiseyi haber yapar, haberin başlığı, “bir dergi, anlaşılmayan sebeplerden, Kürtçe bir şiir neşretmiştir” şeklindedir ve savcıları göreve çağırır. Savcılar hemen görev başına koşar. Dergi toplatılır, Musa Anter mahkemeye sevk edilir, bir bilirkişi heyeti oluşturulur ve 'Qimil Davası' aylarca sürer.'
DİHA/RIHA