Şêx Mahmud Berzencî, serrane Şerrê Dinya yê Yewine de semedê dewletê Kurdistanî ya xosere xebetya. Semedê ney tay eşîranê kurdan yê Îranî reyde tifak rona û îngiliz û ereban de şer kerd. Nê qonaxî de hîrê ray hukimatê Kurdistanî awan kerd û xo zî sey Qralê Kurdistanî îlan kerd. Berzencîyî wayîrtîyê îngilizan de awanê hukimatê kurdan çiray qebul nêkerd; ê wextan temsîlkarê Iraqî yê îngilîzan Major Soane waştêne ke hêzê kurdan sey mîlîsan kar biyaro, Berzencî hayîdarê nê fikrî bi û hemberê nînan de vindert.
Berzencî heta serra 1932 hemberê hêrişê îngiliz û ereban de şer kerd, xoverda. Şêx Mehmûd Berzencî 9’ê Citmenge serra 1956 de resa rehma Homayî.
50 Kurdan qetîl kenêy
Şex Saîd Berzencî wextê Îttîhatkaran, serra 1908 de serewedarneno çi heyf ke sernêkeweno. Nê serewedartişî de Şex Saîd, Şex Mahmud, Şex Ehmed û malbat û merdimê înan esîr gêrêne û surginê Mûsilî benê. Îttîhatkarî nê serran de Kurdistan de tesîrê malbata Berzencîyan zanenê û nê zanayîşê xo ser o Şex Seîd, birayê ey şex Ehmed û nizdê pancas merdimê înan qetil kenê. Wexto ke nê hedîseyî Kurdistan de eşnawîyenê, eşîrê kurdan serbest veradayîşê Şêx Mehmûdî wazenî yan zî vanê; ma do birame Mûsilî ser û qesasê merdeyan bigêrê. Nê vatişan ser o Şex Mehmûd serbest veradîyeno.
Kurdistanî qebul kenêy
Sêx mehmûd Berzencî agerayîşê Silêmanîye ra pey, 1918 de fermandarê îngîlîzan û Wîlsonî rê nameyêk erşaweno. Nameyê xo de; Kurdistan de semedê awanê hukimatêko xoserî temînat wazeno. Badê erşawitişê nameyê Şex Mehmudî, serdar Noelî reyde heyetêk semedê yewbînîvînayîşî yenê Silêmanîye.
Yewbînîvînayîşan ra dima 1’ê teşrîne serra 1918 de berê Silêmanîye yê sera de bi merasîmeko fermî îlan beno ke Şex Mehmud Berzencî hetê hukimdarê Iraqî ra “Îdarekerê Kurdistanî”qebul bîyo. Şex Mahmut semedo ke bierşawo Konferansa parîsî ya Aştîye nameyê muzakereyêk hederneno, bi miyankarîyê Reşît Kaban û Seyît Ahmet Berzencîyî erşaweno Parîs. Îngilistan nê qirarî 11’ê teşrîne serra 1918 de bi hawayêko fermî qebûl keno.
Bezencî esîr keweno
Hêzê Şex Berzencîyî Silêmanîye ra girêdaye Derbendê Bazîyan de ca girewtbi. 17’ê hezîrane de hêzê Îngilîzan bi tanq û topan dorûver înan ra gênê û bombeyan varnenê. Bombevarnayîşî ra dima Berzencî birîndar beno labelê zinaro ke tede mewzî girewto de demêko derg xoverdano. Peynî de Berzencî esîr keweno.
Îngîlîzîy ey daraznenê
Hêzê Îngilîzan 22’yê temmuze serra 1919 de dekonê mîyanê Silêmanîye û dest bi qetlan kenê. Şex Berzencîyî benê Bexdad darazenenî. Berzencî dadgeh de bi nê sûcan mehkema beno:
1-Hemberê Îngilistanî serewedarnayîş û sebebê rişnayîşê gonîbîyişî.
2- Herinda ala Îngilistanî de ala Kurdistanî ronayîş.
Dadgeh semedê Şêx Mahmud Berzencî û Şêx Muhemed Xerîbî qerarê daliknayîşî dana labelê cezaya Berzencîyî fînena 10 serrî û surginê Hindîstanî kena. Wilson semedê qerarê mehkema wina vano; “Cuyayişê Şêx Mahmudî semedê dostanê ey omideko gird o. Semedê dişmenanê ey zî talukeyêko gird o. Şêx Mehmûd heta ke biciwîyo do Kurdistan de îstîkrar çin bo.”
Mabînê serranê 1921 û 1922 de mabînê îngilîz û tirkan de persgireya Musilî vejêna. Îngilîzî na probleme ser o kenê ke hukimatê kurdan newera awan bikerî. Nê semedî ra Şêx Berzencîyî anê Kurdistan.
1’ê teşrîne 1922 de hukimatê kurdan newera awan beno labelê semedo ke hukûmat bin tesîrê Îngilîzan de nêmaneno hêzê îngilîzan hêrişê kurdan kenê, bombeyan varnenê şaristan û dewanê kurdan ser û bi hezaran merdiman qetil kenê. Îngilîzî bi polîtîkayanê xo kenê ke Şêx Berzencîyî bixapênî la Berzencî bi kaykerdişên înan nêxapêyeno.
22’yê temmuze serra 1923 de bi peymanê Lozanî semedê Kurdan no qerar dîyeno; “Destanê kurdan ra heqê awanê dewleta xosere gîryaye.”
Berzencî 20’ê adare serra 1925 de Cemîyetê Şaran rê bi nameyê Qralê Kurdistanî nameyêk erşawit û xoserîya Kurdistanî waşt.
Berzencîyî heta Serra 1932 yî hemberê hêrişê îngilîz û ereban de xoverda. 13’ê gulane 1932 de teslîmê îngilîzan bi. Badê, 9’ê Citmenga 1956 de Bexdad de resa rehma Homayî.
Pey Lozanî qirkerdişan dest pê kerd
1923 de Peymanê Lozanî ra pey heme cayanê Kurdistanî de qetlan dest pê kerd. Na yewe ser o Berzencîyî hedreyîya serewedartişêko gird kerd.
30’ê çeleyî serra 1923 de Şêx Berzencî bi nameyê Qralê Kurdistano Vaşûr nameyêk erşawenê konsolosê Sovyetî û înan ra hetkarîye wazeno. Îngilîzî wexto ke hayîdarê na rewşe benê Berzencîyî rê ultîmatom erşawenê. Berzencî goş nedano na ultîmatome û bi hêzane tirkan ê ke Rewandoz de yî reyde têkilî roneno. Na yewe ser Îngilîzî bi teyeran reyde Silêmanîye bombe kenê. 16’ê gulane serra 1923 de hêzê îngilîzan dekonê Silêmanîye. 17’ê hezîrane de Îngilîzî Sûleymanîye ra vejênê Şêx Mehmûd newera agêreno Silêmanîye.
Îngilizan sozê xo nîard ca
Îngilîzî sozêko danê Şex Berzencîyî nîyanê ca. Berzencî 23’yê gulane serra 1919 de hemberê îngilîzan serewedarneno. Nê serewedaritişî ra dima kurdê Iraq û Îranî awanê Kurdistano gird xo rê kenê armanc. Serewedartişêko Silêmanîye de dest pê keno demêko kilm de Kurdistan de vila beno.
Xorayîrberdîşê Kurdan
Nika Kurdistano Vakur de zî şarê kurd rayîrê Berzencîyî de projeyê Rayverê Şarê Kurd Abdullah Ocalan reyde pergalê xo yê xorayîrberdişî îlan kenî. Kurdistano Rojawan xora kurdan şorişê xo îlan kerdbî û nika pergalê xo înşa kenî. Êdî kurdan seba azadîya heme Rojhîlato Mîyanên xebat kenî.