Ewro Serrgêra 10. ya wefatê romannuştox û edebîyatkar Mehmed Uzunî yo. Piştî şîyayîşê Uzunî hende serrî derbaz bîyî, labelê cayê hunermendî qet nêameyo pirrkerdiş û nîno pirrkerdiş

Gama ke merdimî ra bêro perskerdiş ‘Romannuştoxê kurdan kam î?’ nameyo ke tewr verê yeno vîrê ma Mehmed Uzun o. Mehmed Uzun romannuştox û edebîyatkaro erjaye yo, bi esaranê xo yê erjayeyan, edebîyatê ma yo modern dewlemend kerdo û aver berdo.

Mehmed Uzun serra 1953î de bajarê Sêwregi de maya xo ra bîyo. Gedetîya xo no bajar de vîyarnayo. Sey heme gedeyanê kurdan, kultur û folklorê gedetîya xo; keye û gedanê mehla xo ra bander beno. Dibistanê yewinî, mîyanên û lîseyî Sêwregi de qedêneno. Peynîya qedênayîşê lîse, seba wendişê berzî şono Anqara û qeydê xo Wendegehê Mamosteyan yê Teknîkî yê Berzî de virazeno û dest bi wendişê xo keno. Peynîya Cûntaya Leşkerî ya serra 1972î ra dima yeno tepiştiş. Nizdîyê di serran Hepisxaneyê Anqara û Amed de maneno. Dadgeha leşkerî heşt serrî ceza ey rê birnena, la peynî de efûyê peroyî vejîyeno û yeno veradayîş.

Dima ra Mehmed Uzun reyna yeno tepiştiş. Hakim bi hawayêko heqaretwarî Mehmed Uzunî ra barreno û vano ke ‘kurd û kurdî çin î’. Nê vatişê hakimî ra zerrîya Mehmed Uzunî gelekî teng bena û aye roje û dima qerar dano ke kurdî binuso. Heşt aşman dima zîndan ra veradîyeno 1977 de vejîyeno teberê welatî. Şono Swêd û cuya xo nê welatî de vîyarneno. 


Bi hezaran kesî beşar bîyî

Mehmed Uzun 29ê Gulana 2006î de raştî nêweşîya rîşa merdimwere yeno. Verê Nêweşxaneyê Unîversîteya Karolinskayî yê Stockholmî yê Swêdî de rakewt. Dima zî seba tedawîkerdişê ey erşawîya Amerîka. Mehmed Uzunî Amed ra û amedijan ra zaf hes kerdêne. Waştêne ke rojanê xo yê peynîyan de Amed de amedijan mîyan de û nas û dostan mîyan de vîyarno. No semed ra Amerîka ra agêra Amed û Nêweşxaneyê Venî Vîdî de rakewt. 11ê Teşrîna verêne ya 2007î dormareyê saet 11.00î de wefat kerd. Amed de merasimî reyde û bi des hezaran Goristanê Berê Mêrdînî de defin bi. Ruhê ey şa bo.


Şuxulnayîşê ci yê ziwanî

Ziwanê romananê Mehmed Uzunî ziwanêko sivik, asan, rewan û herikbar o. Wayîrê yew tarz û uslûbêkî yo. Cumleyê ey têmîyankewte nîyî, akerde yê. Kê nameyê nuştoxê nêewnîyê zî kelîmeyan û çukuyanê eseranê ey ra kê zanê ke na qeleme ya Mehmed Uzunî ya. Kesê ke wazenê ke kurdîya xo aver berê, wa romananê ey biwanê.Ziwanê romanê Mehmed Uzunî, Siya Evînê bi cumleyanê kilman, dekerde û bi hêzan ra yeno meydan. ‘Bîra Qederê’ de qehremanê romanî, bi cumleyanê derg û têmîyankewte qisey keno. Nuştox kitabê xo yê ‘Rojek Ji Rojên Evdalê Zeynikê’ de ziwanêko sade, zelal û herikbar şuxulneno. ‘Hawara Dîcleyê’ de zî bi ziwanêko saf, averşîyaye, bihêz dekeweno vernîya wendoxan. Tayê romanê Mehmed Uzunî zî peynî ra dest pêkenê û ver bi destpêkerdişî şonê. Uzun yew nuşteyê xo de vano ke ‘ziwanê romananê mi de eke estetîk nêbo, ko êş zî nêbo, estetîk nêbo êş nîno vatiş, la estetîk zî muhîm o û ganî şeklê vatişan bibê’. Mehmed Uzun romananê xo de vateyanê verênan, îdyoman û zewtan zî şuxulneno. 

Uzunî tayê qehremanê romananê xo bi xo xeleqnayî. Heta ke ey ra ameya, dayo pey cuya qehremananê romananê xo. Şîyo cayo ke romanê ey tede vîyarenî. Nimûne; şîyo Cizîr ke romanê xo hîna baş binuso. No semed ra şîyo Misir, Şam, Wan, Colemêrg û Amed. Ke bişênbo bi çimanê qehremanan ra romananê xo binuso. 

Eserê Mehmet Ûzûnî nê yî: Tu, Dengê Komal, Rojek ji Rojên Evdalê Zeynikê, Mirina Kalekî Rind, Sîya Evînê, Destpêka Edebîyata Kurdî, Hêz û Bedewiya Pênusê, Antolojîya Edebîyata Kurdî 2 cîld î, Bîra Qederê, Nar Çîçeklerî, Ziman û Roman, Bîr Dîl Yaratmak, Ronî Mîna Evinê Tarî Mîna Mirinê, Dengbêjlerîm Hawara Dîcleyê 1-2, Zîncîrlenmîş Zamanlar – Zîncîrlenmîş Sozcukler, Ruhun Gokkuşagı.    



NAVENDÊ XEBERAN