Bugüne kadar Asur-Süryani tarih ve kültürünü, 1915 soykırımını konu alan onlarca kitap yayımlayan Nsibin Yayınları bir süre önce bu güne kadar adı pek duyulmayan Asur-Süryani aydını Aqub-Bërho Gorëk’in düşüncelerini yansıtan makale, mektup ve konferanslarını kitaplaştırdı.


Belgeler Vatikan’da

İsveççe basılan ve 131 sayfadan oluşan kitabı baskıya hazırlayan Nsibin Yayınları sorumlusu H̱anna Beth-Şawoce, Sayfo’dan önce ve Sayfo sırasında Asur aydınların Batılı ülkelerde politik çalışmalar yapmalarına rağmen bunlardan kendilerinin haberleri olmadığını, 2006’da Vatikan arşivini incelerken Aqub-Bërho Gorëk’in adı ile bazı belgelere rastladığını söyledi.

Daha sonra Beyrut’ta yayınlanan L’Action Assyro-Chaldéenne  (1920-1921) adlı Fransızca dergide Gorëk’in Fransızca yazılarıyla karşılaşınca, Gorëk ile ilgili tüm yazıları bir araya getirerek kitaplaştırdığını söyledi. 


Bölgenin eski halkları

Şawoce, modern tarihte Asurlarla Kürtlerin birlikte mücadele etmelerini savunan ilk Asur-Süryani aydınının Gorëk olduğu ve “O, Türklerin ve Arapların bölgeye yeni geldiklerini, Asur ve Kürtlerin ise bölgenin eski halkları olduğunu söyleyerek Kürtler ve Asurların birlikte mücadele etmelerini savundu. Eğer Türkler ve Araplar Kürtleri din endeksi üzerinden kandırmasa, biz bugüne kadar Kürtlerle yaşadık, diyor ve nedenlerini çok güzel anlatıyordu. Şeyh Sait ile ilgili İngiliz hükümetine Fransızca sunduğu iki belgede Batılılara ‘Türkiye sizi kandırdı. 1915 yılında Ermenilerin isyan ettiğini iddia etti. Bu yalandı. Ermenileri bitirdi. Şimdi de Kürtlere aynı şeyi yapıyor. Türkiye’nin dediklerine kulak asmayın. Destek vermeyin, çünkü bu devlet ileride sizin için de tehlikeli olacak’ dediğini” belirtiyor.

Gorëk’in sadece makaleler yazmakla kalmayıp düşüncelerini yaygınlaştırmak için dernek kurduğunu, konferanslar verdiğini ve L’Union Assyrienne (Asurlar Birliği) Fransızca adında bir dergi çıkardığını söylüyor. Tüm çabalarına karşın dergiye henüz ulaşamadığını belirten Şawoce, “Gorëk’in olgun ve isabetli görüşleri beni etkiledi. O dönemde bir Asur aydınının din endeksli olmayan ve iki halkın kardeşliğini savunması oldukça önemli” diyor.

Gorëk’in yakınlarına ulaştığını ve 1960’lı yıllarda öldüğünü öğrendiğini belirten Şawoce, Gorëk hakkındaki araştırmalarını sürdüreceğini belirtti. 


MURAT KUSEYRİ/STOCKHOLM