• Avrupa sanat dünyasında, kıta çapında aşırı sağın yükselişiyle birlikte politik yapımlar öne çıkıyor. İngiltere, Almanya, Hollanda gibi ülkelerde sahnelenen yeni oyun ve çekilen diziler kamuoyunda tartışılıyor.

 

Avrupa kültür-sanat gündeminde son dönemde opera, tiyatro, televizyon draması ve performans alanında politik anlatılar yeniden öne çıkıyor. İngiltere’den Hollanda’ya, Almanya’dan İtalya’ya uzanan örnekler, sanatın yalnızca estetik bir üretim alanı değil, aynı zamanda toplumsal kutuplaşma, otoriterlik, savaş, göç, cinsiyet, hakikat krizi ve demokrasi tartışmalarının yürütüldüğü bir zemin olduğunu gösteriyor.

İngiltere’de Opera Holland Park, 2026 sezonunu Giacomo Puccini’nin daha az sahnelenen operalarından La fanciulla del West ile açtı. 19. yüzyıl Kaliforniya’sındaki altına hücum döneminde geçen eser, sert erkek dünyasının ortasında ayakta kalmaya çalışan Minnie karakterini merkeze alıyor.

Opera, bir yandan aşk ve kurtuluş hikayesi anlatırken diğer yandan şiddet, erkek egemenliği, ırksal gerilimler, mülkiyet ve güç ilişkileri gibi başlıkları sahneye taşıyor. Eleştirilerde yapımın, Puccini’nin melodramatik yapısını korurken eserin karanlık toplumsal arka planını görünür kıldığı vurgulandı.

Yapım etrafındaki tartışma, klasik repertuvarın bugün nasıl okunacağı sorusunu da yeniden gündeme getirdi. 20. yüzyıl başında yazılmış bir opera, günümüz sahnesinde artık yalnızca müzikal değerleriyle değil, temsil ettiği toplumsal dünya ve cinsiyet ilişkileriyle de değerlendiriliyor.

Bölünmüş Britanya ekrana taşınıyor

İngiltere’deki bir diğer dikkat çekici başlık, Russell T Davies’in Channel 4 için hazırladığı Tip Toe dizisi oldu. Manchester’ın Canal Street bölgesinde geçen yapım, Alan Cumming ve David Morrissey’nin canlandırdığı iki komşunun giderek ölümcül bir çatışmaya sürüklenmesini konu alıyor.

Dizi, yanlış bilgi, çevrimiçi radikalleşme, mülteci politikaları ve toplumsal kutuplaşma gibi güncel başlıkları doğrudan ele alıyor. Bu yönüyle Tip Toe, yalnızca bireysel bir gerilim hikayesi değil, Britanya toplumundaki politik kırılmaların sahneye ve ekrana taşınmış hali olarak tartışılıyor.

Yapım etrafındaki değerlendirmelerde iki farklı yaklaşım öne çıkıyor. Bir kesim dizinin güncel politik gerilimleri açık biçimde görünür kılmasını önemli bulurken, bazı eleştiriler anlatının fazla doğrudan ve didaktik olduğunu savunuyor. Buna rağmen dizinin, Avrupa’da kültür-sanat alanının kimlik, göç ve haklar etrafındaki sert tartışmalardan ayrı düşünülemeyeceğini gösterdiği belirtiliyor.

Hollanda’da Ibsen üzerinden hakikat krizi

Hollanda’da Holland Festival’in programında yer alan Bir Duruşma – Bir Halk Düşmanının Peşinde, politik sahne anlatılarının bir başka örneği olarak öne çıkıyor. Christiane Jatahy’nin yönettiği ve Wagner Moura’nın rol aldığı yapım, Henrik Ibsen’in Bir Halk Düşmanı metninden hareket ediyor.

Ibsen’in klasik metni, yaşadığı kasabanın suyunun zehirlendiğini açıklayan bir doktorun, kamu yararı adına hakikati savunurken çoğunluğun, yerel iktidar ve ekonomik çıkarlar tarafından hedef haline getirilmesini anlatıyor. Yeni yorum ise bu çatışmayı, günümüzün hakikat krizi, kamusal sorumluluk, medya manipülasyonu ve çoğunluk baskısı bağlamında yeniden kuruyor.

Yapımın en dikkat çekici yönlerinden biri, seyirciyi de karar sürecine dahil etmesi. Böylece izleyici, sahnede anlatılan politik sorunun pasif tanığı olmaktan çıkarılıp doğrudan etik ve politik bir tercihle karşı karşıya bırakılıyor. Bu da tiyatronun yalnızca izlenen değil, izleyiciyi sorumluluk almaya zorlayan bir alan olup olmadığı tartışmasını büyütüyor.

Almanya’da faşizm tartışması sahneye sıçradı

Avrupa sahnelerindeki en sert tartışmalardan biri Almanya’nın Bochum kentinde yaşandı. Portekizli yazar Tiago Rodrigues’in Catarina, or the Beauty of Killing Fascists adlı oyununun Almanca prömiyerinde, aşırı sağcı bir karakterin uzun monoloğu sırasında seyircilerden bazıları sahneye müdahale etmeye çalıştı.

Oyun, hayali bir ailenin her yıl bir faşisti öldürme ritüeli üzerinden, demokrasi faşizm karşısında nasıl savunulmalı sorusunu tartışıyor. Metin, faşizme karşı mücadelede şiddetin meşru olup olmadığı, liberal demokrasinin sınırları ve aşırı sağın gündelik hayat içindeki normalleşmesi gibi son derece tartışmalı başlıkları sahneye taşıyor.

Bochum’daki gösterimde bir oyuncunun faşist bir siyasetçinin diliyle yaptığı monolog, bazı izleyiciler tarafından gerçek bir politik propaganda gibi algılandı. Yuhalamalar, bağırışlar ve sahneye yönelen müdahale girişimleri yaşandı. Tiyatro yönetimi ve birçok eleştirmen, olayın sanat ile gerçeklik arasındaki sınırların ne kadar kırılgan hale geldiğini gösterdiğini belirtti.

Bu olay, Avrupa’da yükselen aşırı sağ karşısında tiyatronun rolünü de tartışmaya açtı. Bir yandan “faşist söylem sahnede ne kadar temsil edilebilir?” sorusu öne çıkarken, diğer yandan seyircinin bir kurmaca metne fiziksel tepki göstermesi, politik sanatın provoke etme gücü kadar risklerini de görünür hale getirdi.

Belarus Free Theatre’dan otoriterliğe karşı sanat

İtalya’da Venedik Bienali kapsamında Belarus Free Theatre’ın hazırladığı Official. Unofficial. Belarus. adlı çalışma da politik sanat tartışmasının önemli örneklerinden biri oldu. Sürgünde faaliyet yürüten Belaruslu sanatçılar tarafından hazırlanan çalışma, Belarus’taki otoriter rejim, gözetim, politik tutukluluk, sürgün ve devlet şiddeti deneyimlerini merkeze alıyor.

 Çalışma, klasik anlamda bir tiyatro gösterisinden çok çoklu ortamlı bir yerleştirme olarak tasarlandı. İzleyici, gözetim altında yaşama, kimliğin devlet tarafından denetlenmesi ve sürekli görünür olmanın psikolojik ağırlığıyla karşı karşıya bırakılıyor.

Belarus Free Theatre uzun yıllardır otoriterliğe karşı sanat üretimiyle biliniyor. Venedik’teki bu çalışma, sürgündeki sanatçıların yalnızca temsil değil, aynı zamanda hafıza ve tanıklık alanı kurma çabasının da bir parçası olarak değerlendiriliyor. Rusya’nın ve Belarus rejiminin Avrupa kültür alanındaki varlığına dönük tartışmalarla birlikte, Bienal’deki çalışma sanat, savaş ve politik meşruiyet tartışmasını daha da büyüttü.

Sanat politik krizlerin aynasına dönüşüyor

Bu örneklerin ortak noktası, Avrupa’da sahne ve performans sanatlarının güncel krizleri doğrudan ele alması. İngiltere’de toplumsal kutuplaşma ve kimlik tartışmaları, Hollanda’da hakikat ve kamu yararı, Almanya’da faşizm ve demokrasi, İtalya’da ise otoriterlik, sürgün ve gözetim sanatın merkezine yerleşiyor.

Avrupa’da aşırı sağın yükselişi, savaşların kültürel alana etkisi, göçmen karşıtlığı, cinsiyet ve kimlik tartışmaları, medya manipülasyonu ve demokrasi krizleri sanat kurumlarının programlarında daha görünür hale geliyor. Bu nedenle son dönemdeki yapımlar, yalnızca kültür-sanat gündeminin değil, Avrupa’nın siyasal ve toplumsal ruh halinin de göstergesi olarak okunuyor. HABER MERKEZİ