Bağımlılık istisna olmayı aşıyor

• Kürt illerinde gençliğin uzun süredir eşitsiz kaynak dağılımı, güvenlik merkezli yönetimi ve sosyal politika eksikliği içinde şekillenen bir yaşam alanına hapsedildiğini ortaya koyan SAMER raporunda şunlar belirtildi:
• "Rezan, Farqîn ve Erxêni ilçeleri, yüksek genç nüfus oranına rağmen ciddi bir yoksunlukla karşı karşıya. Bağımlılık olgusu, bu üç ilçede istisnai bir durum olmaktan çıkarak gündelik yaşamın sıradan bir parçası hâline geldi."

SAMER’in Amed’in üç ilçesinde yaptığı madde bağımlılığı araştırmasında, uyuşturucu kullanım yaşının 5-11’e kadar indiği ortaya çıktı. 

SAMER Saha Araştırmalar Merkezi, Amed’in Rezan (Bağlar), Erxenî (Ergani) ve Farqîn (Silvan) ilçelerinde gençler arasında madde bağımlılığına ilişkin rapor hazırladı. Çalışmada, gençlerin madde kullanımına yönelme nedenleri, risk faktörleri ve sosyal çevrenin etkisi değerlendirildi. Bu kapsamda üç ilçede gençlerle yüz yüze görüşmeler yapılırken, kantitatif yöntem kullanılarak yarı yapılandırılmış soru formları ve gözlem raporları aracılığıyla verileri topladı. 15-29 yaş aralığındaki gençlerle yapılan araştırma kapsamında toplam bin 514 genç ile görüşme gerçekleştirilip 37 mahallede çalışma yürütüldü. Rezan ilçesinde 12 mahallede toplam 600 genç; Farqîn ilçesinde 11 mahallede 414 genç; Erxêni ilçesinde ise 14 mahallede 500 genç ile görüşüldü. 

Bağımlılık ve beslenmesi

Raporda üç ilçede elde edilen bulgularda Amed’deki gençlik, bağımlılığının erken yaşta başlayan, sosyal çevre üzerinden yayılan ve büyük ölçüde kalıcılaşan bir sorun alanı olduğu belirtildi. Eğitimden kopuş, ekonomik güvencesizlik, aile bütünlüğündeki zayıflama ve kamusal destek mekanizmalarının yetersizliğinin bağımlılığı besleyen temel yapısal faktörler olduğu ifade edildi. Raporun, Kürt illerinde gençliğin uzun süredir eşitsiz kaynak dağılımı, güvenlik merkezli yönetimi ve sosyal politika eksikliği içinde şekillenen bir yaşam alanına hapsedildiğini ortaya koyduğuna dikkat çekildi. Raporda “Bağımlılıkla mücadele, bu nedenle yalnızca tedavi ve güvenlik eksenli değil; istihdam, eğitimde tutunma, çocukluk dönemine yönelik önleyici politikalar ve kapsayıcı psiko-sosyal destek mekanizmalarıyla birlikte ele alınmadığı sürece etkili olmayacaktır” denildi. 

Bağlımlılık ile çözülme

Raporda, şunlar kaydedildi: “Rezan, Farqîn ve Erxêni ilçelerinde gerçekleştirilen saha çalışmaları, Amed kentinin yaklaşık üçte birini kapsayan bu coğrafyada gençlik, bağımlılık ve toplumsal çözülmenin birbirini besleyen yapısal bir bütünlük içerisinde ilerlediğini ortaya koymaktadır. Söz konusu ilçeler, yüksek genç nüfus oranına rağmen eğitim, istihdam, kamusal alanlar ve sosyal destek mekanizmaları bakımından ciddi bir yoksunlukla karşı karşıya. Bu yoksunluk, yalnızca bireysel hayatları değil, mahalle ölçeğinden başlayarak toplumsal dokunun tamamını etkileyen çok katmanlı bir kriz alanı üretmektedir. Saha gözlemleri, bağımlılık olgusunun bu üç ilçede istisnai bir durum olmaktan çıkarak gündelik yaşamın sıradan bir parçası hâline geldiğini göstermektedir” denildi. 

Normalleşme ve kabul

Normalleşmenin, yalnızca bireysel tercihlerle açıklanamayacak ölçüde yaygın olduğu ve mahalle sakinleri, aileler ve hatta yerel aktörler tarafından sessizce kabullenildiğine dikkat çekildi. Raporda, “Bağımlılığın bu biçimde içselleştirilmesi, kullanım yaşının giderek düşmesine, okul çağındaki çocukların dahi bu döngünün parçası hâline gelmesine zemin hazırlamaktadır” ifadelerine yer verildi. 

Boşluk halinin teşviki

Raporda eğitim sisteminin bağımlılığa etkisi ise şöyle yer aldı: “Gençlerin eğitimle kurduğu bağın zayıflığı, bu yapısal krizin en belirgin göstergelerinden biridir. Saha çalışmaları, eğitimden erken kopuşun yaygınlaştığını, okulun gençler için bir gelecek vaadi sunmadığını ve çoğu zaman yalnızca formal bir zorunluluk olarak algılandığını göstermektedir. Eğitimden kopan gençler ise çoğunlukla güvencesiz, geçici ve düşük ücretli işlere yönelmekte ya da tamamen işsiz kalarak sokakta geçirilen uzun ve amaçsız zamanlara mahkûm olmaktadır. Bu boşluk hâli, bağımlılığı, çeteleşmeyi ve suça sürüklenmeyi besleyen temel dinamiklerden biri olarak öne çıkmaktadır.”

Üretilen sosyal yapı

Bu bölgelerde sosyal güçlenmenin sistematik biçimde zayıf bırakıldığı, gençliğin potansiyelini açığa çıkaracak kültürel, sanatsal ve ekonomik alanların bilinçli ya da bilinçsiz biçimde ihmal edildiği kaydedilen raporda, şunlar belirtildi: "Nüfusun yoğun olduğu, politik ve toplumsal olarak ‘kontrol edilmesi gereken’ alanlarda, toplumsal enerjinin dağıldığı, itiraz ve dönüşüm kapasitesinin zayıfladığı bir sosyal yapı üretilmektedir. Bağımlılık, bu bağlamda yalnızca bir sağlık sorunu değil; toplumsal çözülmeyi derinleştiren ve genç kuşağı etkisizleştiren bir araç hâline gelmektedir."

Bölgesel ölçekte kriz

Sonuç olarak Rezan, Farqîn ve Erxêni’de gözlemlenenlerin, birbirinden kopuk mahalle sorunları değil; bölgesel ölçekte bir toplumsal kriz alanının farklı yüzleri olduğu vurgulanan raporda, şöyle devam edildi: "Bu kriz, en ağır biçimde gençleri, kadınları ve yoksul kesimleri etkilemektedir. Kalıcı ve dönüştürücü bir müdahale için kamusal alanların geri kazanıldığı, gençlere gerçek bir gelecek perspektifi sunan, sosyal destek ve güçlenme odaklı politikaların hayata geçirilmesi zorunludur. Aksi hâlde bu üç ilçe, yalnızca Amed’de değil, daha geniş ölçekte toplumsal yapının kırılma hatlarından biri olmaya devam edecektir.”

Kullanım yaşı çok düştü

Raporda, üç ilçede de bağımlılığın en dikkat çekici ortak özelliğinin, maddeyle tanışma yaşının son derece erken olması olduğu belirtildi. İlçelerde gençlerin hayatında en az bir kez uyuşturucu veya uyarıcı madde deneme oranları incelendiğinde, ilçeler arasında bazı farklar görüldüğü belirtildi. Rezan’da katılımcıların yüzde 16,2’si madde denediğini, bu oranın Erxêni’de yüzde 12,8; Farqîn’de ise yüzde 11,6 olarak ölçüldüğü ifade edildi.  

Rezan’da kullanıcıların yüzde 70,1’i 12–17 yaş aralığında maddeyle tanıştı. Ayrıca yüzde 1’lik bir kesimin 5–11 yaş aralığında maddeyi ilk kez denedi. Raporda bu durum, bağımlılık riskinin çocukluk yaşlarına kadar indiğine işaret edildi. Erxêni’de yüzde 65,6’sı 12–17 yaş, yüzde 9,4’ü ise 5–11 yaş aralığında ilk kullanımı bildirdi. Farqîn ilçesinde ise madde kullananların yüzde 52’si 18 yaş altında, ilk kullanım yaşının 10’a kadar düştüğünün görüldüğü belirtildi. 

Güvenlik eksenli ilişki

Üç ilçe örnekleri birlikte değerlendirildiğinde, bağımlılığın yalnızca bireysel ya da kültürel bir sorun olmadığı; yapısal ihmalin ve eşitsiz yönetişimin bir sonucu olduğu açıkça görülüyor. Raporda, "Devlet, bu coğrafyada gençlerle çoğunlukla güvenlik eksenli ilişki kurmakta; sosyal politika, psiko-sosyal destek ve önleyici mekanizmalar ise ya yetersiz kalmakta ya da hiç işlememektedir” denildi.

Kürt sorununun çözümsüzlüğü

Bölgedeki gençlerin eğitimden kopuşu, ekonomik güvencesizliği, kamusal alan eksikliği ve sosyal destek mekanizmalarının yetersizliği, uzun süredir çözümsüz kalan Kürt sorununun yarattığı yapısal boşluklarla doğrudan ilişkili olduğu vurgulanan raporda, şunlar kaydedildi: "Bu bağlamda, gençlik politikaları ve önleyici programlar sadece ceza ve güvenlik odaklı değil, kapsayıcı, sosyal destek ve fırsat eşitliği temelli olarak yeniden tasarlanmalıdır. Kürt sorununun barışçıl ve kapsayıcı bir çözüme ulaşması, bölgedeki sosyal altyapının güçlendirilmesi ve kamusal hizmetlerin erişilebilir hâle getirilmesi, bağımlılık ve gençlik krizinin boyutunu azaltacaktır. Bu durum, gençlerin güvenli ve üretken bir yaşam sürmesine olanak sağlayacak.” AMED