Zabel MİRKAN
“Saklı bir şey vardır her insanın içinde,
Biliyor musun arkadaş, ne olduğunu onun?
Dayanandır o, bir milyon yıldır darbelere
Ve sonuna dek de dayanacak olan.”
Bobby Sands
Bobby Sands, 9 Mart 1954’te Kuzey İrlanda’da, Belfast’ın kuzeyindeki Newtownabbey bölgesinde dünyaya geldi. Çocukluğu boyunca kraliyet yanlısı loyalistlerin tehditleri yüzünden ailesiyle birlikte birkaç kez ev değiştirmek zorunda kaldılar. Sands, on beş yaşındayken okulu bırakarak tamirci çıraklığı yapmaya başladı ama bu işte üç yıl çalışabildi. Loyalistler bu kez onu ve ailesini öldürmekle tehdit etmeye başladı. Sands, işini ve evini bırakmak zorunda kalarak 1972 yılında ailesiyle birlikte Belfast’a taşındı.
Sands, Belfast’a taşındıktan sonra IRA’ya (İrlanda Cumhuriyetçi Ordusu) katıldı. IRA’ya katılmasının üzerinden çok geçmeden yakalandı. Kaldığı evde çıkan dört adet silah mahkemede delil olarak gösterilince beş yıl hapse mahkum edildi.
Hapishane yıllarını sürekli okuyarak geçiren Bobby Sands için İrlandalı yazar Danny Morrison şöyle diyordu: “Bobby, hapishane yıllarını yalnızca İrlanda’ya dair değil tüm dünya tarihine dair doymak bilmez okumalar yaparak geçirdi ve 1976 Mart'ında hapishaneden, kendini Sosyalist İrlanda Cumhuriyeti’ne adamış bir radikal cumhuriyetçi olarak çıktı.”
14 yıl cezaya çarptırıldı
Sands tahliye olduktan yaklaşık altı ay sonra IRA bombalı bir eylem gerçekleştirdi ve eylem sonrasında RUC (Kraliyet Kuzey İrlanda Polis Teşkilatı) güçleriyle IRA arasında çatışma çıktı. Daha sonra çatışmada kullanıldığı iddia edilen silahlardan biri Sands’ın da içinde olduğu arabada bulundu. Bobby Sands bu kez, tanımadığı İngiliz mahkemelerince on dört yıl hapis cezasına çarptırıldı ve cezasının infazı için Long Kesh Hapishanesi’ne gönderildi. Long Kesh Hapishanesi Kuzey İrlanda'da Belfast'ın birkaç kilometre dışında İngiltere'ye ait askeri üssün yanında kurulu olan ve "Majestelerinin Maze Hapishanesi" olarak da anılan bir hapishane. Benzerine darbe döneminde Arjantin'de Garage Olimpo'da, burada ise Diyarbakır, Mamak, Metris hapishanelerinde rastlanan insanlık dışı bir zulmün hüküm sürmesiyle ünlü bir hapishane...
Battaniye protestosu
Mart 1976’ya gelindiğinde ise IRA’nın mücadelesi iyiden iyiye İngiliz hükümetini korkutur bir hâl aldı ve İngiliz hükümeti İrlandalı politik tutsaklara karşı faşizan politikalarının tümünü uygulamaya koyuldu. Türlü işkencelere maruz kalan politik tutsaklara tek tip uygulaması dayatıldı. Ancak IRA’lı tutsakların öncülüğünde şöyle bir karar çıktı: Mahkumlar adli suçlu muamelesi göremez ve tek tip elbise uygulaması kabul edilemez bir uygulamadır. Hapishane yönetimi bu direnişi kırmak için tutsakların elbiselerine el koyar. Tutsaklar çıplak kalmıştır ancak eylemlerinden vazgeçmezler. Elbise yerine battaniyelere sarınan tutsaklar, böylelikle “Battaniye Protestosu”nu başlatmış olurlar.
H blokları günümüz F tipleri
Bobby Sands, 1980 yılına kadar devam eden süreç boyunca Long Kesh Hapishanesi H-Blokları’ndadır. 1980 yılında, IRA’nın hapishane sorumlusu olur. Aynı yılın Ekim ayında işler iyice içinden çıkılmaz bir hâl alır ve H-Blok tutsakları açlık grevine başlarlar. IRA liderliği açlık grevlerine karşı çıkar ancak hapishanedekiler başka çarelerinin olmadığı söylerler. İki seçenekleri vardır. Liderliğe ya bütün siyasi mücadelelerinin kriminalize edilip, hareketin yenilgiye uğratılmasına izin vereceklerini ya da ölümü göze alacaklarını söylerler. Thatcher hükümeti bu kararlı tavır karşısında başta geri adım atar ancak sonrasında baskılarını daha da artırır. Bunun üzerine Sands, 1 Mart 1981’de ölüm orucuna başlar.
Sands greve başladığında milletvekillerinden Frank Maguire'ın yaşamını yitirmesi üzerine İngiltere yasalarına göre yapılması gereken seçimde Sands aday gösterilir ve 9 Nisan 1981'de yapılan seçimlerd milletvekili seçilir. Ancak İngiltere yasaları 1 yıldan fazla hükümlü olanların parlamentoya gişini yasaklaması nedeniyle Sands vekillik mazabatasını da alamaz.
Kuzey İrlanda'da "H Blokları" adlı özel tip hapishanesindeki baskıların son bulması, tek tip elbise dayatmasından vazgeçilmesi ve IRA’lı tutsaklara siyasi statü tanınması talebiyle yürüttüğü grevinin altmış altıncı gününde, 5 Mayıs 1981'de yaşama veda eder. Bobby Sands’in şarkısı yarım kaldığında, henüz yirmi yedi yaşındadır.
Sands unutulmadı
Ölümünden sonra Sands’in, hapishane yılları boyunca yazdığı yazıların bir kısmı bildiri halinde basıldı. Tahran'da İngiliz elçiliğinin bulunduğu sokağın adı Bobby Sands sokağı olarak değiştirildi. Elçilik adresinde Bobby Sands'in adının görünmemesi için binanın ön kapısının yerini değiştirdi. Güney Afrika'da, Küba'da ve tüm Latin Amerika'da, ABD'de, Uzak Asya'da, Sovyetler Birliği'nde pek çok yerde, onlarca ülkede anıldı ve ona adanan eylemler yapıldı. Ve Türkiye'de de F Tipi hapishanelere karşı başlatılan ölüm oruçlarında adı parola olarak kullanıldı...