Bajarê rojawanê Tirkîya de grûbê sermaye yê ke girêdayeyê îqtîdarî yî, bajaranê kurdan de zî operasyonê leşkerî bi sebebê ‘ewleyî’ heta nika bi hezaran hektar daristanî çinî kerdî.
Goreyê daneyanê Wezîrîya Karê Awe û Daristanan bajaranê kurdan de mabênê serranê 2007 û 2016î de pêro pîya 72 reyî şewat vejîyayo û netîceyê ci de 4 hezar 849 hektar daristan ameyo texrîpkerdiş. Nê şewatan ver hezar û 500 hektar daristan bîyo wel. Tewr peynî operasyono ke qezaya Licê ya Amedî de dewam keno de leşkeran dewijan tehdît kerdbîy û vatbîy ‘Teneyanê xo wedarnê, ma do nê koyan hemînan biveşnî’. Babete ser o ekolojîstî qisey kerdî û vatişê leşkeran sey nîşaneyê qirkerdişo newe yê tebîetî girewtî dest.
Ekolojîst Sergen Sucuyî va ‘şewatê ke bajarê kurdan û rojawanê Tirkîya de vejîyenî, şewatê polîtîk î’ û wina dewam kerd: “Şewatê ke bajarê kurdan de vejîyenî de piştîdayîşê sermayeya şerî, şewatê ke rojawanê Tirkîya de vejîyenî zî sermayeya ke nizdîyê hukmatî ya piştî dana ci. Bajaranê kurdan de serranê 90î ra nata daristanî yenî veşnayîş û bi nê şewatan gerîlayî yenî hedefgirewtiş. Sebebê veşnayîşê dewlete yê daristanan, çinîkerdişê cuya gerîla yo. Labelê bi no hawa tena daristanî nê, warê teneyî zî yenî veşnayîş. Reyna warê zîretî û yê xelqkerdişê dewijan zî yenî veşnayîş. Bi no hawa hewl danî dewijan bidî koçkerdiş.”
Ganî bivindarnî
Sucuyî dewamê qiseykerdişê xo de va ‘daristanê ke bajarê kurdan de yenî veşnayîş û yê ke Antalya de yenî veşnayîş eynî yî’ û wina dewam kerd: “Şewatê Kurdistanî Toros, Behro Sîya û Ege ser de zî tesîr keno. Dewlete bi operasyonanê leşkerî hem ewladanê nê komelî qetil kena û hem zî warê cuyayîşî yê şarî çinî kena. Licê, Pasûr, Farqîn û sewbîna zaf cayî yenî manaya tiba tebîî, cok ra dewlete weşîya şarî destê înan ra gêna. Tena çareserîyêk esto, o zî aştî yo. Cok ra ganî operasyonî bêrî vindarnayîş.”
Ti feydeyê şerî çin o
Îdarekarê Komeleya Ekolojîyî Necdet Sezgînî zî va ‘şerê ke benî hem benî sebebê mergan û hem zî cuya ekolojîke ser de tesîr kenî’ û wina dewam kerd: “Roja ma ya ewroyên de Mezopotamyaya cêr û corêne de hîna zî şer dewam keno û no şer cuya gandaran tehdît keno. Ganî şerî bêrî vindarnayîş. Ti feydeyê şerî merdiman rê çin o. Ganî ma şert û mercanê cuyêka bêşere awan bikerî. Ma wazenî wa heme ekosîstem mîyanê aştîye de bicuyo. Ma hêvî kenî ke herêma ma û Rojhelato Mîyanên de şer demêko rewêr biqedîyo. Ma bi na hêvî cuyenî.”
DÎHABER/AMED