Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite’nin (UNCAT) 4. Periyodik İncelemesi Raporu'nda, Türkiye'de cezasızlığa dikkat çekildi ve çözüm sürecinin bitmesinin ardından yaşanan hak ihlallerinin, özellikle de sivil ölümlerin sorumlularının yargı önüne çıkarılmasına gerektiğinin altı çizildi.
Cizre'ye heyet gönderilecek
Geçen hafta BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Zeyd Raad el Hüseyin'in AKP'den Cizre'de bağımsız araştırmacılara izin verilmesi çağrısı da kabul edildi. 13 Mayıs’ta resmi internet sitesinden yapılan açıklamada, Türk Dışişleri Bakanlığı'nın bir mektupla araştırma ve inceleme için davet edildikleri açıklandı. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, en kısa zamanda bir heyet hazırlanacağını duyurdu.
İşkence soruşturulmalı
Devlet güçlerinin Cizre ve Silopi gibi Kürt kentlerinde çözüm sürecinin bitmesiyle birlikte yapılan operasyonlarda işkence ve kötü muamelede bulunduğuna ilişkin çok sayıda güvenilir raporlar aldığını belirten komite. İşkence yasağını hatırlatan Komite, Cizre’de Aralık 2015 ile Mart 2016 arasında devlet güçlerinin işkence, kötü muamele ve polis istismarına ilişkin 52 kişi tarafından yapılan bildirimlerin etkin, bağımsız ve tarafsız bir şekilde soruşturulmasını istedi.
İşkence iddialarının yetkili konumdaki kişileri de kapsayacak şekilde soruşturulmasını isteyen komite, suçlu bulunmaları halinde eylemlerine uyan ağırlıkta bir cezaya çarptırılmalarını talep etti.
Dink ve Elçi cinayetleri
İnsan hakları savunucuları, gazeteciler ve işkence mağdurlarını tedavi eden doktorlara yönelik taciz ve şiddetle ilgili ciddi endişeleri olduğunu bildiren komite, AKP hükümetinin bu konulardaki soruşturmalarla ilgili yanıtını yetersiz olarak tanımladı. Komite, bu soruşturmalara örnek olarak, 2007’de Agos Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink’in öldürülmesi, Diyarbakır Baro Başkanı Tahir Elçi cinayeti ve Hürriyet gazetesine düzenlenen saldırıyla ilgili soruşturmaları gösterdi.
Cezasızlık politikasına eleştiri
Komite, işkenceye ilişkin yasal düzenlemeler yapılmış olmasına rağmen, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarına da yansıdığı şekilde etkin soruşturma yapılmadığı yönündeki endişesini raporda dile getirdi. Raporda ayrıca, sivil toplum örgütlerinin raporları ve resmi belgelere yansıyan kötü muamele ve aşırı güç kullanımına ilişkin vakalardan duyduğu endişe de kayda geçirildi. Ayrıca Türkiye’nin 2011 ile 2013 arasında 6 kötü muamele dosyasıyla ilgili istenen bilgileri sağlamadığına, 2014-2015’te ise bu suçlamalarla ilgili hiçbir sorumlunun cezalandırılmadığına dikkat çekti.
Etkin ve tarafsız soruşturma
Komite, işkence ve kötü muamele zanlılarının etkin bir soruşturmaya tabi tutulmasını ve eylemlerine uyan suçlamalardan yargılanmalarını istedi. UNCAT, işkence ve kötü muamele ile suçlananların, benzer suçlamaları yeniden işlemelerini, misillemede bulunmalarını ve soruşturmaya engel olmalarını önlemek için acilen görevlerinden el çektirilmesini talep etti.
Bağımsız otorite
Görevlilerin, işkence suçlamasında bulunan gözaltındaki kişileri ve yakınlarını tehdit amacıyla karşı suçlamada bulunmalarının önünün alınmasını da isteyen komite, işkence ve kötü muameleye ilişkin başvurularla bunlara karşılık yapılan işlemlere ilişkin verilerin paylaşılmasını istedi. Komite ayrıca daha önceki tavsiyesini yineleyerek işkence ve kötü muamele başvurularını araştıracak, polis hiyerarşisinin dışında bağımsız bir otorite oluşturulmasını talep etti.
Yüzleşme hakkı
Mağdurlara telafi ve yüzleşme hakkı tanınmasını ve adil bir tazminat ile rehabilitasyon olanaklarının sağlanmasını isteyen komite, işkence suçlularının cezalandırılarak cezasızlığın önüne geçilmesi mesajı verilmesine vurgu yaptı.
Yargısız infazlar
Komite'nin raporunda üzerinde durduğu bir diğer önemli başlık 'yargısız infaz'lar oldu. Komite, özellikle aradan geçen 12 yıla rağmen Uğur Kaymaz ve babası Ahmet Kaymaz'ın faillerinin halen cezalandırılmadığını da hatırlattı. Kürt illerindeki operasyonlarda yargısız infazlar ve polisin keskin nişancıları tarafından öldürülen Maşallah Edin ve Zeynep Taşkın gibi çok sayıda siville de değinilen raporda, Komite etkin, bağımsız ve tarafsız soruşturma ile suçluların cezalandırılmasını talep etti.
Sokağa çıkma yasağı hak ihlali
Sokağa çıkma yasaklarının sivil halkın yaşamına yönelik olumsuz etkileri ve hak ihlallerine yol açmasına değinilen raporda, buna ilişkin etkin önlemler alınması istendi. Raporda, gösteri ve toplantılara karşı orantısız güç kullanımına ilişkin ihlallere de dikkat çekildi.
Gözaltında ölümler bağımsız soruşturulsun
Gözaltında ölümler ve nedenleri ile ilgili detaylı bilgilendirme yapılmamasını eleştiren Komite, tüm gözaltında ölüm eylemlerinin hızlıca ve tarafsızca bağımsız yapılarca soruşturulmasını talep etti.
Muhaliflere baskıya son verilsin
Yine gazeteciler ile insan hakları savunucularının özgürce belgeleme yapmaktan kaçınmasına neden olacak eylemlerden kaçınmasını talep ettiği Türk devletinin halen yargılanmakta olan bu kişilerle ilgili bağımsız değerlendirmeyi sağlamasını istedi.
HABER MERKEZİ