Operasyono ke Lice de ame ramiten de dewoka Qelesî yê dewa Cemê Alik zî amê bombevornayen û topvaran kerden. Ronişteyê Qelesî pêrokînî merdimê Ceylan Onkol a 12 serrî ke 2009î de netîceyê topa hewanê weşîya xo kerd vinî yê. Dedkeynayê Onkol Arjîn û Berçîn ke 5 serrî yê anê ziwan ke ê nêwazenê bibê zey Ceylan û vatî ma wazenê teber de kay bikerê. 

Ronişteyê dewoka Qelesî yê dewa Cemê Alik yê qezaya Amed Licê bi îlankerdişê ‘qedexeyê vejyayişê teber’ ra tepya rîwalê operasyonê lejkerî dew de mexsûr mendî û raştê bombebaranan amey. Rêçê bombevornayenê ke 23ê Hezîran de Tabûrê Tapantepe ra virazîyayê badê wedarnayişê qedexe vejîyayî werte.  


Guleyê hewanî ginay nezdîyê dew

Bi desan guleyê topê hewanî ginay nezdîyê keye û çormeyê dewî. Ser şensî dewijî merdişî ra xelesîyayî. Veşo ke netîceyê bombevornayenan de vejîya hêgayan de bi sebebê xesarê madî. Dewijan dîmenanê êrişê bombevornayenî bi telefonan antî û girotî bin qeyitî. 

Malbatê ke dewoka ke amê bombevornayen de nişenê ro, merdimê Ceylan Onkol a 12 serrî ke 28ê Îlone 2009î de dewoka Hambaz de wexto ke çarweyê xo çerînay, bi qereqolê Yayla ra eştişê topa hewan de weşîya xo kerd vinî yê. Malbatê ke qetilkerdişê Ceylan anê vîrî danê zonayene ke rîwalê êrişan garantîya weşîyê înan çinî ya. Dewijan ra Abdûllah Onkol ke behsê wextê bombevornayen kerd vist vîrî ke bi desan guleyê hewan ke Tabûra Tapantepe ke 7-8 kîlometre dûrê dew de ya ra erzîyay kewtî nezdîyê keyeyo ke ê manenê. 


Çîyo ke yeno kerden zilm o

Onkolî da zonayen ke guleyê hewan 150 metre kewt nezdîyê keyeyî û qiseyê xo wina dewam kerdî: “Eke nê bombeyî 100 metre vêşêr kewtîyaybî cayekê nezdî do qetlîamekê gird qewimyabîya.Şensê ma estbi ke kesî weşîya xo vinî nêkerd. Rîwalê veşî rêzê ma, hêgayê ma û birrê ma yê mazêrî zerarê gird dî. Çiyo ke yeno kerden zilm o. Ma zanê ke no hetê kamî yeno kerden. Ma însanê ke bi hêgayê xo, bi rêzê xo eleqedar benê yê. Hemwelatijê no welatî yê. Fehmkerdişekê (têgihîn) ke ma zey dişmen vîneno esto? Mi fehm nêkerd. Çiyo ke ma şarî ra wazenê dûştê nê qewimyayişan paşt bidê ma.”  Abdûllah Onkolî vist vîrî ke rîwalê qewimyayişan psîkolojîya domanan (gede) bîya xirabe û persa ‘nika eke şima bombe bierzê cayê ke domanî ciwiyenê, o doman derheqê ameyişê welatî de çi qe rind, çi qe xirab êşkeno fikir bikero’ kerd. 


‘Bombeyî ginay nezdîyê keye’

Wextê bombevornayenî de ronişteya dew Datli Onkol ke maya 2 domanan a zî dew de bî û bi nê vatişan behsê çîyê ke a roj qewimyayî kerd: “Ma verbanî de roniştey bî. Sifte çolwarê dewî, peycoy zî nezdîyê dewî gulevaran kerdî. O wext domanan destpa qîrayiş û bermayişî kerdî. Ma zî bî nêrehat bî û tersîyayî. Rîwalê bombevornayenî mintiqeyê dar û birrî destpa veşnayiş kerdî. Qereqolî dewijanê ke waştî şirê adirî tefînê rê vatî ‘meşerê, bombevornayen rameno’. 


Ma ra çi wazenê?

Maya di domanan Datli vist vîrî ke înan goş nêday vatişanê sermîyananê qereqolî û rîwalê tefînayişê adirî şê mintiqeya veşî û wina va: “Wexto ke bombeyî ginay nezdîyê keye ma va hinî qetlîam bena. Şîyaybî ma rê qetlîamekê newî ferz bikerê û peycoy vajê ‘bi şaşî bi’. Ma ra çi wazenê ma hona fehm nêkerdo. Verîya çend serran Ceylan Onkol bi guleyê hewan qetil kerdî. Êşkenê ma zî wina qetil bikerê. Ma endî omid kenê ke çiyê winayî nîciwîyê. Rîwalo ke ma kurdî yê, eke vanê ma êşkenê nînan qetil bikerê se, şaşîyê. Ma zew jû netew estê û ma dê bibê zî.” 


‘Rîwalê tersî ma nêvejenê teber’

Êriş û bombevornayenan ra yê ke tewr vêşî tersîyayî û bi tesîr bî bê guman domanî yê. Çike domanî zî endî zanê ke dewlet qetilkerdiş de kesî cîya nêkena, doman bê zî, cenî bê zî, genc, kal û pîr bê zî hedef gêna. Dedkeynayê Ceylan Onkol Arjîn û Berçîn ke 5 serrî yê rîwalê bombevornayenan zaf tersîya yê. Hûrdî zî anê zon ke ê nêwazenê bibê zey Ceylan Onkol. 

Arjîn û Berçîn aşkere kenê ke rîwalê (semedê) tersî nêşkenê bivejyê teber û danê zonayen ke eskerî her cayî danê ver adir û bombevaran kenê. Waştenê hurdî domanan teber de bê ters kaykerdiş o. 


Licê de nobed roja 6. de ramena: ‘Mezelan newe ra virazeme 

Heto bîn ra nûmayişê nobed ke Licê de Şehîtgehê ‘Şehît Amed û Şehît Hêvîdar de hetê KCD, HDP, DBP û KJA destpa kerd roja 6. de rameno. 

Vizêr zî nûmayiş raştê zîyaretê bi seyan welatijan ame. Dayikan Erdoganî zey mesûlê êrişan dî û nêrazîbîyenî damûsnay. Îdarekaranê MEYA-DER aşkere kerdî ke iyê dê mezelê ke amey texrîbkerden reyna ra virazê.  Vizêr zî parlementera HDP yê Amed Feleknas Ûca, îdarekarê MEYA-DER, azayê Meclîsê Mayanê Haştî yê Amed ra pîya bi seyan welatijê dewanê çorme ra şî zîyaretê mayanê nûmayişkar. 


Mezelxaneyan ra tersenê 

Nobetdaran zîyaretkaran dekewtişê mezelxane de pêşwazî kerdî û pêro pîya bi sloganê “PKK şar o şar tîya de yo”, “Biciwe xoverdayişê HPG” heta mezelxane ray şî. Dayikan Erdoganî zey mesûlê êrişan damûsnay û nêrazîbîyenê xo ardî zon. 

Hemseroka şûbeyê MEYA-DER yê Amedî Ayşe Dîcle vist vîrî ke zilm û wehşeto ke dûştê mezelxaneyan yeno kerden dê qebûl nêkerê û aşkere kerd ke iyê dê mezelxaneyan newe ra virazê. Hemseroka rêxistina DBP yê Amedî Leyla Ayaz zî da zonayene ke dewleta tirk mezelxaneyan ra daxî tersena, cok ra bombevaran kena. 

Dayika Haştî Murvet Demîr zî bi vatişanê ’raya domananê ma, raya ma ya. Ma dê heta peynî tekoşînê înan biramnê’ êrişanê verra mezelxaneyan ra hêrsê xo ard ziwan. Demîr va, eke ‘Erdogan hendayî egîd o (camêrd o) wa bîro Licê de lej bikero. Kam kavir o, kam beran o ma dê bivînê.   


 DÎHA/AMED