Mardin, Urfa ve Diyarbakır başta olmak üzere tüm Kürdistan coğrafyasında yaygın olan Deq'ler, kadınlarda güzellik ve zarafeti temsil ederken, erkelerde de gücün simgesi olarak kabul ediliyor.
Dudak, çene, kaş arası, alın, göğüs, bacak, burun, ayak ve parmaklara işlenen güneş, yıldız, kuş, ağaç, bilezik, yarım güneş ve diğer geometrik birçok figür Şamanizm, Paganizm, Budizm, Zerdüştlüğün kutsalları olarak öne çıkan figürler. İslam'ın "Günahlar" silsilesine aldığı Deq'ler, aykırı olarak kabul edilse de İslam coğrafyasında vazgeçilmeyen kültürün bir parçası. Bu anlamda İran, Suriye ve diğer İslam coğrafyasında da Deq'lere rastlamak mümkün.
Her figürün bir anlamı var
Yapılan bir göz figürünün nazardan koruduğuna inanılırken, ceylanın evlenecek kadınlara şans getirdiği, el üzerine yapılan güneş figürünün sağlığı, kırkayakın hamaratlığı getirdiği kabul ediliyor. Genç kadınların güzel görünmek için ay, yıldız figürünü kullanarak olumlu enerji aldıkları kabul ediliyor. Vücutlarında Deq olan yaşlı kadınlar, figürleri küpe, bilezik veya yüzük gibi vazgeçilmez bir aksesuar gibi görüyor.
74 yaşındaki Ayşe Kaya ve 76 yaşındaki İslim Deniz, her ne kadar yüzlerine yaptırdıkları simgelerin ne anlama geldiğini bilmeseler de, asırlar öncesinden gelen geleneğin canlı taşıyıcıları konumundalar.
İs ve anne sütü
Suruç'un Qere Mahallesi'nden Ayşe Kaya, Deq'i 16 yaşında güzel görünmek için yaptırdığını anlattı. Kaya, o dönemde kendi köylerinde yaşayan bütün kadınların Deq yaptığını ifade ederek, bu sayının gittikçe azaldığını dile getirdi. Kendilerine komşu olan Suriye'den gelen kadınlarda da Deq'i gördüklerini söyleyen Kaya, Deq'in yapılışını şöyle anlattı: "Öncelikle dövme yapacak genç kızın isteğine göre vücudunun istediği bölümüne istediği şekiller çiziliyor. Daha sonra odanın bir köşesinde sürekli yanan idare lambasından duvara bulaşan is ile çocuk emziren annenin sütü karıştırılarak özel bir karışım elde ediliyor. Üç iğne ile bu karışım çizilen figürlerin üzerine vuruluyor."
'Deq'i olmayan kadın çıplak kadındır'
İslim Deniz isimli nine ise, ellinde ve çenesindeki Deq'leri 10 yaşında iken annesinin nakşettiğini söyledi. Deniz, "O zaman diyorlardı ki vücudunda Deq olmayan kadın çıplak kadındır. Onun için anneler kız çocuklarının vücuduna Deq yaptırıyordu" diyerek, bir geleneğin taşıyıcısı olduğunu ifade etti. Deq'i yaptırınca canının çok acıdığını söyleyen Deniz, annesi dahil eski kadınların hepsinin Deq taşıdığını belirtti.
SADİYE ESER / AMED