• İspanya’nın Cezayir’le yakınlaşmasının ardından Fas’ın sınır kontrollerini gevşetmesi, Ceuta’da göç krizine yol açtı. Fas, bu hamleyle “üstünlüğü elinde tuttuğunun” mesajını verdi.  

 

Fas ile İspanyol toprağı Ceuta arasındaki sınır kontrolleri son günlerde çöktü. Bu durum, tahmini 50 bin kişinin kaotik ve tehlikeli bir şekilde İspanya’ya geçmesine, en az 60 kişinin ölümüne yol açtı. Gelenlerin sayısı, Ceuta’nın mevcut nüfusunun üçte ikisinden fazlaydı.

Geçtiğimiz cuma günü Ceuta’da bir insani kriz yaşanıyordu. Akşam itibarıyla 37 bin 500’den fazla kişi Fas tarafına geri gönderilmişti; her saat yüzlerce kişi daha geri dönüyordu. Ceuta ve Kuzey Afrika’nın Akdeniz kıyısı boyunca 250 mil doğuda yer alan bir diğer İspanyol toprağı Melilla, AB’nin Afrika ile olan tek kara sınırlarını oluşturuyor.

1580’den beri İspanya’nın kontrolünde olan Ceuta’da Hristiyan ve Müslümanlardan oluşan karma bir nüfus yaşıyor. İspanyol ve Faslı sakinler ile gündelik işçiler görece uyum içinde. Fas, Ceuta ve Melilla’yı resmi olarak İspanyol toprakları olarak tanımıyor ve sık sık “işgal altındaki topraklar” olarak tanımlıyor.

Ceuta neden bir göç sıcak noktası?

İspanya, daha iyi ekonomik fırsatlar arayan veya ülkelerindeki şiddetten kaçan insanlar için Avrupa’ya girişin ana noktalarından biri. Ceuta ve Melilla, Fas ve Afrika’nın diğer bölgelerinden İspanya’ya ulaşmaya çalışanlar için hedef olarak görüldüğünden ağır şekilde tahkim edilmiş durumda.

Ceuta veya Melilla’ya ulaşan birçok göçmen hemen geri çevriliyor, diğerleri ise İspanya’da sığınma başvurusunda bulunurken göçmen barınaklarında tutuluyor. Ceuta’ya ulaşmak için insanlar genellikle Fas’ın Fnideq kasabasından yaklaşık 3 mil (5 km) yüzerek geçmeye çalışıyor. Diğerleri ise daha yakın olan Belyounech kasabasından geçiş deniyor.

2022’de, çoğunluğu Sahraaltı Afrikalı olmak üzere yaklaşık 2 bin kişi Melilla’ya Fas’tan geçmeye çalışırken 23 kişi öldü. 2014’te ise en az 14 kişi Ceuta açıklarında hayatını kaybetti. Ceuta ve Melilla’ya gelen göçmen sayısı genellikle Kanarya ve Balear Adaları üzerinden İspanya’ya ulaşanlardan çok daha düşük.

İspanya’nın genel göçmen nüfusu son on yıllarda önemli ölçüde arttı; 50 milyonluk ülkede yaklaşık 10 milyon kişinin doğum yeri farklı. Birçoğu Kolombiya, Venezuela ve Fas’tan geliyor ve İspanyol ekonomisinin tarım, turizm ve hizmet sektörleri gibi kilit alanlarında çalışıyor.

Ayrıca 1990’ların ortalarından beri her yıl binlerce kişi, Avrupa’da sığınma aramak için Kuzey Afrika ülkeleri ve Türkiye’den Akdeniz’i geçiyor. Uluslararası Göç Örgütü’nün rakamlarına göre, 2014’ten bu yana Akdeniz’de 35 bin 153 göçmen ölümü ve kaybı kaydedildi; 2026’nın ilk yedi ayında ise bin 493 kişi ölü veya kayıp.

Bu kadar çok insan nasıl geçebildi?

50 bini aşkın kişinin nasıl bir şekilde geçiş yaptığı netlik kazanmadı. Faslı yetkililer henüz bir açıklama yapmadı. The Guardian’a göre, geçişler Fas ile Cezayir arasındaki rekabetle ve İspanyol Başbakanı Pedro Sánchez’in yakın zamanda Cezayir’e yaptığı ziyaretle bağlantılı olabilir.

Son kitlesel sınır geçişi, Mayıs 2021’de Fas’ın İspanya ile diplomatik bir anlaşmazlık sırasında sınır kontrollerini gevşetmesinin ardından gerçekleşmişti. Anlaşmazlık, İspanya’nın Batı Sahra bağımsızlık hareketi Polisario Cephesi liderinin Covid-19 tedavisi için İspanya’da tedavi edilmesine izin vermesinden kaynaklanıyordu. Fas ve Polisario Cephesi, 1975’e kadar İspanyol yönetimi altında olan ve sömürge yetkililerinin Fas ve Moritanya’ya devrettiği Batı Sahra üzerinde hak iddia ediyor.

Bu diplomatik kriz, 2022’de Madrid’in uzun süredir sürdürdüğü tarafsızlık politikasını tersine çevirip Fas’ın Batı Sahra planını desteklemesiyle sona erdi. Bu hamle, Madrid ile Polisario grubunu destekleyen Cezayir arasında diplomatik bir çatlak yaratmıştı.

Sánchez’in ziyareti

Sánchez, 20 Temmuz’da Cezayir’i ziyaret etti. Bu, bir İspanyol hükümet başkanının dört yıldaki ilk ziyaretiydi ve Cezayir ile ilişkilerde bir yumuşamaya işaret ediyordu. Sánchez, cuma günü Ceuta’dan konuşurken ani akını, insan tacirlerinin yakın zamanda İspanyol Yüksek Mahkemesi’nin deniz yoluyla gelen düzensiz göçmenlerin hemen geri gönderilemeyeceğine dair kararını yaydığı söylentilerine bağladı.

İtalyan Uluslararası Siyasi Çalışmalar Enstitüsü’nden göç araştırmacısı Matteo Villa, geçişlere izin verilmesinin siyasi olduğunu söyledi ve ekledi: “50 bin kişi bir gecede gelmez. Sánchez’in Cezayir’e gitmesi Fas’ın pek hoşuna gitmedi.” Villa, Fas’ın sınırı gevşeterek “üstünlüğü elinde tuttuğunu” göstermek istemiş olabileceğine işaret etti.

Kim nasıl tepki gösterdi?

Olay İspanyol hükümeti için bir krize ve AB içinde bölünmelere yol açtı. Sağcı politikacılar olayı, İspanya’nın bu yıl yüz binlerce düzensiz göçmeni yasallaştırma politikasına bağladı.

İtalya’da göç karşıtı bir kampanyayla iktidara gelen sağ koalisyon hükümeti adına Başbakan Giorgia Meloni, "İspanya ile Schengen serbest dolaşım rejimini geçici olarak askıya alma" kararını açıkladı. Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump "İspanya'nın işgal edildiğini" söylerken, Başkan Yardımcısı JD Vance ise "İspanya'dan gelen bu görüntüler, kitlesel göçün ve Batı'nın işgalini mümkün kılan radikal solcu küreselci politikaların sonuçlarını üzücü bir şekilde hatırlatıyor" dedi. CUETA