20 Kasım 1989 tarihinde 193 ülke tarafından onaylanan “Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme” ile birlikte 20 Kasım tüm dünyada “Çocuk Hakları Günü” olarak ilan edildi. Dünya üzerindeki tüm çocukların doğuştan sahip olduğu eğitim, sağlık, yaşam, barınma; fiziksel, psikolojik veya cinsel sömürüye karşı korunma gibi hakların tanımlandığı bu sözleşme ile evrensel anlamda çocuk hakları güvence atına alınmış olsa da, Türkiye’nin “çocuk hakları” karnesi pek de iç açıcı değil.
3 binin üzerinde cezaevinde
Adalet Bakanlığı’nın 2016 yılı verilerine göre, cezaevlerinde çeşitli suçlardan bin 752 tutuklu, 831 hükümlü çocuk bulunuyor. Ayrıca hükümlü veya tutuklu annesinin yanında cezaevinde kalan 0-6 yaş grubu çocuk sayısı da 528. Çeşitli cezaevlerinde kalan toplamda 3 bin 111 çocuğun ihtiyaçlarının ne oranda karşılandığı, eğitim- öğretimine devam edip etmediği konusunda yetkililerce ortaya konan somut bir proje ise söz konusu değil.
3 yılda 176 çocuk işçi
Ucuz ve genç iş gücü bakımından sömürünün en yoğun yaşandığı Türkiye’de çocuk işçilerin sayısı da gün geçtikçe artıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2016 yılı istatistikleri, Türkiye’nin çocuk işçi karnesini ortaya koydu. Rakamlara göre, 2016 yılı ocak ayı itibariyle çeşitli iş kollarında 18 yaş altında 133 bin 33 çocuk işçi çalışıyor. Bunlardan 59 bin 571’ini kız, 73 bin 432’sini ise erkek çocuklar oluşturuyor. Yine çocukların birçoğunun ucuz iş gücü olarak görülmeleri nedeniyle özellikle sanayide ağır ve tehlikeli işlerde, sokakta, mevsimlik ve geçici tarımda çalıştığı belirtilirken, son üç yılda iş cinayetlerinde 176 çocuk işçinin yaşamını yitirdi.
Kürdistan’da ağır tablo
2015-2016 yılları arası Kürt illerindeki sokağa çıkma yasağı nedeniyle çocuk ölümlerinin yoğun olarak yaşandığı dönemlerden biri oldu. Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) verilerine göre, 16 Ağustos 2015 tarihi itibariyle 7 ildeki en az 22 ilçede uygulamaya konulan sokağa çıkma yasaklarında, en az 80 çocuk yaşamını yitirdi. Çocukların, açılan ateş sonucu, sağlık hizmetine erişemediği için veya çatışma atıkları nedeniyle hayatlarını kaybettiği belirtilirken, bu dönem sivil katliamların yanı sıra çocuk ölümlerinin de en yoğun ve seri bir şekilde yaşandığı dönem olarak tarihteki yerini aldı.
Çocuk televizyonu ve derneği
Eylül ayında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile TÜRKSAT üzerinden Kürtçenin Kurmancî, Kirmançkî (Zazakî) ve Soranî lehçelerinde çocuklar için yayın yapan Zarok TV kapatıldı. Neredeyse tüm muhalif sivil toplum örgütlerinin ve derneklerin kapatıldığı son KHK ile birlikte ise çocuk haklarının geliştirilmesi, okulların çocuklar için güvenliğinin sağlanması ve çocuk evliliklerine karşı mücadele eden Gündem Çocuk Derneği de mühürlendi. Gündem Çocuk Derneği daha önce Pozantı Cezaevi’ndeki çocuk istismarlarını gündeme getirmişti.
Her ay 650 çocuk istismarı
AKP’li vekillerin girişimiyle Perşembe gecesi görüşülen cinsel istismara uğrayan çocukların istismarcılarıyla evlendirilmesine ilişkin hazırlanan “Cinsel İstismar Düzenlemesi” ile çocuk istismarı yeniden gündeme geldi. Adalet Bakanlığı’nın paylaştığı adli yıl istatistiklerine göre, bir yılda adliyeye taşınan çocuğa yönelik cinsel istismar sayısı 16 bin 957. TÜİK verilerine göre, Türkiye’de cinsel suçların yüzde 46’sı çocuklara karşı işleniyor. Her ay en az 650 çocuğun istismara uğradığı ülkede, her yıl gerçekleşen resmi evliliklerin beşte birinde 18 yaş altındaki kız çocukları evlendiriliyor. Salı günü yeniden görüşülecek düzenleme yasalaşırsa çocuk istismarcıları cezasız kalacak.
Temel yaşam hakkı
Çocuk İçin Barış Girişimi üyesi Dilan Taşdemir, Türkiye’nin de Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne imzacı olduğunu belirterek, sözleşmenin içerisinde çocukların ırk, dil, din ve cinsiyet ayrımları gözetilmeden aynı haklara sahip olduğunu taahhüt edilmesine ve her çocuğun yaşam hakkına sahip olduğunun kabul edilmesine rağmen Türkiye’nin bunları uygulamadığını ifade etti.
Özellikle Kürt illerindeki savaş nedeniyle çocukların yaşam haklarının gözetilmediğini belirten Taşdemir, “İki yılı aşkın bir süredir Kürt illerinde inanılmaz bir savaş devam ediyor. Orada sadece ölen bireyler değil birçok çocuğun da yaşam hakkı gözetilmiyor. Çocuklar çatışma atıklarını oyuncak zannediyor ve oynadığında ölüyor. Çatışma esnasında ölüyor ve infaz ediliyor. Barınma hakkı ise son dönemde ihlallerin en büyüğü. Düşünün ki Şırnak’ın 7 mahallesi dümdüz edildi. Bu çocuklar nerede yaşayacaklar? Kışın ortasında çadırlarda yaşamak zorunda bırakıldılar. Eğitim ve sağlık hakkına erişemiyorlar. Sosyal haklarını bırakın temel yaşam haklarına bile izin verilmiyor” dedi.
480 bin çocuk evlendirildi
TÜİK’in verilerine göre; son 10 yılda 482 bin 908 kız çocuğu evlendirildi. 2015’te evlendirilen çocuklardan 31 bin 337’si kız, bin 483’ü erkek. Buna göre, geçtiğimiz yıl evlenenlerin kadınlarda yüzde 5.2’si çocuktu. Erkeklerde bu oran yüzde 0.2. 2015’te 15-17 yaş arasında doğum yapan çocukların sayısı 17 bin 789. 15 yaş altı doğum yapanların sayısıysa 244. Son 10 yılda 482 bin 908 kız çocuğu evlendirildi. 2010-2015 yılları arasında 16-17 yaşlarında evlendirilen kız çocuklarının sayısı 232 bin 313.