Astana görüşmeleri sonrası Rusya’nın Suriye için hazırladığı anayasa kamuoyuna sunuldu. Daha sonra da Kürtler Rusya’ya çağrılarak önerilen anayasa taslağı konusunda bilgi verildi. Bu çerçevede Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu içindeki Cizre Kantonu Dışişleri yetkilileri kamuoyuna açıklama yaptılar. Bu taslağın Suriye’deki halkların ihtiyacına cevap vermediğini, kendi federasyon önerilerinin ve bu yönlü pratikleşen sistemin Kürtler başta olmak üzere tüm halkların ihtiyacına cevap verecek model olduğunu söylediler. Bu gelişmeler önemlidir. Şengal halkının geleceği ve kazanacağı siyasi statü için de aydınlatıcı olmaktadır. Şu gerçek ortaya çıkmıştır, halklar, topluluklar mücadele ettikleri takdirde demokratik özerk yaşama kavuşurlar. Demokratikleşme eğiliminin yükseldiği 21. yüzyılda farklı kimlikleri merkezi sistem altında tutmak mümkün değildir. Farklı kimliklerin federasyon ya da farklı siyasi sistemler içinde demokratik özerklik yaşamlarının önüne geçmek mümkün değildir. 

Rusya’nın Kürtler için önerisi

Rusya’nın Kürtler için ve farklı kimlikler için kültürel özerklik ve geniş idari yönetim önerisi, Suriye’nin artık eskisi gibi olamayacağını ve eski sistemle Suriye’nin barış ve istikrara kavuşturulamayacağının itirafı olmaktadır. Bu gerçeklik başta Rojava Devrimi olmak üzere Suriye halklarının başarısıdır. Suriye halklarının demokrasi isteğinin kapısı açılmıştır. Rusya’nın önerdiği sistem Suriye halklarının sorunlarına çözüm bulmasa da böyle bir önerinin gelmiş olması, Suriye’nin eskisi gibi kalmayacağının kanıtı olmuştur. Merkeziyetçi yönetim artık tarihe karışacaktır. Kürtler Suriye içinde bir statüko elde edeceklerdir. 

Rusya, merkeziyetçiliğinin aşılması için farklı bir öneri sunmuş olsa da bu öneri gerçek anlamda merkeziyetçiliğe son vermez. Bu açıdan bu öneri halklar tarafından kabul görmeyecektir. Halkların isteği, bugünkü Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu içinde demokratik özerklikler biçiminde mutlaka gerçekleşecektir. Çünkü halkların iradesi dikkate alınmadan dayatmayla bir sistem kurmak daha baştan sağlıksız ve istikrar getirmeyecek bir sistem kurmak olur ki, bunun kimseye yararı olmaz. Bu nedenle Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu ile bir uzlaşma temelinde demokratik Suriye’nin kuruluşu gerçekleşecektir. 

Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu, Başurê Kurdistan Federasyonu ve Şengal konusunda da örnek niteliğindedir. Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu da demokratikliği gereği kendi içinde merkeziyetçi değildir. Bu federasyon içinde Kürtler, Süryaniler ve Araplar bulundukları yerlerde demokratik özerk yönetime kavuşacaklardır. Kürtler, Araplar, Süryaniler, Ermeniler, Çeçenler federasyon içinde demokratik özerkliğe kavuşacaklardır. Böylece iki aşamalı bir demokratikleşme ve demokratik özerklik gerçeği ortaya çıkacaktır. Birincisi, Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu Demokratik Suriye içinde özerktir, merkeziyetçilik aşılmıştır; ikinci aşamada, ikinci halkada da federasyon içinde merkeziyetçilik olmayarak demokratikleşme daha da derinleşmektedir. Böylece hem Suriye, hem demokratik federasyonlar, hem de bu federasyonlar içindeki demokratik özerklikler daha da demokratik hale gelmektedir. Böyle bir sistemde hiçbir halkın, toplumun sorunları çözümsüz kalmayacağı gibi, sorunlar kalıcı çözülmekte, böylece hem Suriye geneli, hem Kuzey Suriye, hem de Kuzey Suriye içindeki halklar daha da güçlü hale gelmektedir.

Şengal’in özerkliği

Şengal halkı da Suriye’dekine benzer bir sistem içinde demokratik özerklik istemektedir. 74 defa fermanla karşılaşan Êzidîler ancak böyle derinleşmiş bir demokrasi içinde kendilerini güvencede hissedip özgürlüklerini yaşayabilirler. Êzidîlerin önerdikleri sistem sadece Şengal’in demokratikleşmesini değil, Irak’ın ve Başurê Kurdistan’ın da daha fazla demokratikleşmesini sağlayacak bir modeldir. Bu model şu anda Demokratik Kuzey Suriye Federasyonunda sorunsuz işlemektedir. Kürtler, Araplar, Süryaniler, Çeçenler bu modelden memnundurlar. Bu model bir parçalanma değil, birliği sağlama modelidir. Nitekim Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu içindeki halklar güçlü bir kardeşlik kurmuşlardır. Suriye’de halklar ilk defa bu düzeyde gönüllü olarak birlik olmuşlardır. Bu açıdan hiç kimse Şengal’in özerkliğinin Başur federasyonu ve Irak’ın geneli açısından parçalayıcı olduğunu iddia edemez. Aksine, demokratik olmayan merkeziyetçi ve tekçi yaklaşımlar parçalayıcı olmakta, topluluklar ve bölgeler arasında sorunlar ortaya çıkarmaktadır.

Rusya’nın önerisi emsaldir

Rusya’nın Suriye’nin eskisi gibi olmayacağını kabul etmesi, böylece Demokratik Kuzey Suriye Federasyonunun meşruiyetini de kabul etmiş olması Şengal için de bir emsaldir. Rusya’nın önerisi farklı olsa da bu, Demokratik Kuzey Suriye Federasyonunun haklı ve meşru olduğunu kabul etmesi anlamına gelmektedir. Bu çerçevede Şengalliler daha haklı ve meşru olarak demokratik özerkliklerini savunabilirler. Bu statülerini Birleşmiş Milletler başta olmak üzere Avrupa Birliği ve tüm uluslararası kuruluşlara kabul ettirebilirler. Rusya, Birleşmiş Milletler Konseyi daimi üyesi olduğuna göre, onun merkeziyetçiliğe karşı olduğunu ortaya koyması, Şengal’in de özerk, bağımsız ve kabul edilebilir olduğunu ortaya koymaktadır. 

Şengal artık özerkliğini hem Irak geneli, hem de Başurê Kurdistan Federasyonuna rahat olarak dayatabilir. Şengal Êzidîleri kendi iradelerinin kabul edilmesini isteyebilirler. Şengalliler zaten meclislerini kurmuşlar, öz savunmalarını oluşturmuşlardır. Bu, demokratik özerkliğin fiili olarak gerçekleşmesi anlamına gelmektedir. Bunun sadece resmileşmesi gerekmektedir. Eğer Êzidîler şimdiye kadar fiili olarak uyguladıkları demokratik özerkliği ilan ederlerse, Irak da, Başurê Kurdistan Federasyonu da bu özerkliği kabul etmek zorunda kalır. Zaten Başurê Kurdistan Federasyonu da Demokratik Kuzey Suriye Federasyonu gibi kendi içinde demokratik özerk bölgeler yaratmazsa; farklılıkları olan bölgeler ve topluluklar bu farklılığın özerkliğini yaşamazlarsa Başurê Kurdistan’da da sorunların kalıcı çözümleri mümkün olmaz. Bu açıdan Başurê Kurdistan federasyonunun merkeziyetçi zihniyet ve yönetim anlayışından vazgeçerek özerk bölgelerle birliğini güçlendirip sorunlarını kalıcı çözüme kavuşturması gerekmektedir. Şengal, demokratik özerkliğe kavuşarak böyle bir modelin tüm Başurê Kurdistan’da gerçekleşmesinin önünü açabilir. Başurê Kurdistan böyle zayıflamayacak, birliği ve gücü artarak Ortadoğu’nun tüm ülkelerine örnek olacaktır.