Fatma ADİR
Her dej, averşîyayîş û xoverdayîşo ke donemê peyênan de Kurdistan de yenî cuyayene, çar parçeyanê Kurdistanî de lazimîya yewîya neteweyî kerdî rojeve û wextêko winasî de îzehetê PDKyî yê ‘PKKyî Kurdistan dagîr kerdo’ îzehetêko normal nîyo. Tam çepê ci de destekdayîşê tehdîdê ke vera têkoşînê îrade û estena kurdan de benî yo. Çimkî goreyê Nêçîrvan Barzanîyî kurdan Kurdistan dagîr kerdî…
Rewşêka winasî de heta ke sebebê pênêameyîşê yewîya neteweyî nêrî fam kerdene, problemê kurdî zî nîno çareser kerdene. Yewnêbîyayîşê kurdan de, hetta binkewtişê zafaneyê xoverdayîş û têkoşînan de rolê îxanetî dîyarker o. Badê ke Enkîdu banderê bajar, ‘medenîyet’ yanî modernîte ame kerdene, bedelê nê banderkerdişî bîyo îxanet û kurdan ser o ameyo ferz kerdene. O wext ra nata îxanet hertim piştîyê kurdan de sey xencerî mendo. Îxanet û raştîya xo rê xerîb mendene hertim sey weçîniteyêk ameyo verdayene. Vera kurdê ke nê weçîniteyî qebul nêkerdî de înkar, îmha û qirkerdiş ameyî viraştene. Labelê wexto ke kurdo xoverdakar ameyo îmha kerdene, yê ke îxanet kerdo rê zî heqê cuyayîşî nêameyo dayene. Raştîya kurdê ke mîyanê îxanetî de yo, heqîqeta komelkî ra ameyo qerfnayene û sey sinifêkî ameyo xelq kerdene. Na sinife her ke kurdî ver bi azadîye game erzenî, vejîyayî vernîya kurdan.
Tarîxê nizdî yê kurdan de daxî, nê sinifî vera Têkoşînê Azadîya Kurdistanî de tayê komployan de ca girewtî. Xêzbîyayîşê sînorê Kurdistanî ke ameyo çar parçe kerdene zî komployêk o. Rayber Apo derheqê nêyî de wina vato: “Na komplo vera temamê Kurdistanî de ameya kerdene û bi desan serrî ameyî fikirîyayene û wina virazîyaya. Eynî wext de seba kurdan destpêkê fermanê qirkerdişî yo.” Derheqê çarparçebîyayîşê Kurdistanî de xeylê şîrove û analîzî yenî kerdene. Hetta edebîyat û hunerê kurdan de na raştîye xeylê reyan yena ziwan. Labelê bi hawayo cewherî heta nika qaso ke yeno waştene, şîrove nêbîya. Polîtîkayê ‘çira kurdî mîyanê xo de bi hawayo nakokî cuyenî û çira vera yewbînan de yenî bikar ardene’ baş nêameyî xebetnayene. Hêzê emperyalîstî kurdan seba dewletê ke kurdî tede cuyenî bîyarî rayîr, bikar anî û qaso ke yeno waştene qala nêyî nîna kerdene. O wext dêmek vernîya azadî û aştîya kurdan bi na komploya tarîxî ameya girewtene. Hêzê herême û mîyanneteweyî, Kurdistan goreyê menfîetanê xo bikar anî. Kurdistan de goreyê nêyî sinifêk awan kerdî. Na rewşa ke Rayber Apoyî sey komplo şinase kerda, sey polîtîkayêk ameya aver berdene.
Na rewşe bîya sebeb ke şarê Rojhelatê Mîyanênî hetê kulturî de nêresî heqîqeta xo. Haletê na polîtîkaye bîyayene gaflet û tarîx ra ders nêgirewtene yo. Bîyayîşê parçeyê kayanê îqtîdarî bi ti kurdî rê nedano qezenç kerdene. Eke yê ke seba azadîye têkoşîn danî, bin bikewî, o wext dore yena înan zî. Eke şima ewro Başûrê Kurdistanî de PKK sey dagîrkerî bivînî û destek bidî qatilan, o wext şima bi hawayo tewr sivik çîyê ke dormeyê şima de benî, nêvînenî. Guneyê seba parçeyêkê nan û îqtîdarî, fek şar, welat, azadî û rûmetî ra veradayîş zaf giran o. No şima keno ortaxê qetlîyaman. Wina beno ke şima benî kes û hêzê sîyasî ke şar şima ra şerm bikero. Şar hertim bi hawayo îftîxarî qala xoverdakaran keno.
Seba raşt famkerdişê rewşe ma do nuşteyê xo bi analîzê Rayber Apoyî biqedênî: “Netewedewletoka kurdî hertim bi hawayo ha awan bîye ha awan bena yena vindernayene. Bi no hawa hem kurdî yenî terbîye kerdene û hem zî wina kenî ke kurdî hertim hêzanê hegemonîkan ra çîyan hêvî bikerî. No zî beno sebeb ke tevgerê averberdişê azadî û pawitişê estene yê kurdan felç bibî. Bawerîya kurdan yena çinî kerdene û hertim girêdayeyê hêzanê teberî yenî kerdene û hertim sey qulê efendîyanê xo yenî verdayene. Şexsê înan de heme kurdan rê eynî kayî yenî kay kerdene. Welatperwer, demokratîk û tevberê şorişgêrî ke wazenî na kaye xira bikerî, bi hawayo nezan, parçeker û sewbîna yenî sucdar kerdene. Îxanetkarî wina kenî ke seke awanbîyayîşê komelê demokratîke, azad û seyyewbînan bêîmkan bo, wina nîşan danî. Kurdê ke şaranê tewr şorişgêran yê donemî yî, hetê nînan ra sey şarê kole yenî nîşan dayene. Kurdan ra vanî şaro bêavûkat û hertim pey avûkatanê sexteyan de danî vazdayene.
Dêmek lazim o merdim ‘kurdî çira nêbenî komelê neteweyî û no het de hertim nêmcet yenî verdayene’ ser o bêro vindetene. Wexto ke yewîya neteweyî ya kurdan bêro vatene, ganî merdim nêyî ra netewedewlete fam nêkero. Seba nêyî lazimîye bi sînoranê netewedewletokan çin a. Tîya de lazimî bi çareserîya îdareyê xoserî yê demokratîkan esta.”