Muhalefetin, iktidarı denetim amacıyla Meclis’te başvurduğu yöntemler, 26. Dönem’de AKP-MHP ittifakı tarafından devre dışı bırakıldı.
Meclis 26'ncı dönemi, 24 Haziran baskın seçim kararıyla birlikte fiili olarak bugün itibariyle sona erdi. 17 Kasım 2015’te başlayan 26'ncı Dönem’de yönetim şeklinin değiştirilmesini öngören Anayasa değişikliği dahil birçok önemli kanun görüşüldü. Ancak bu dönemi kayıtlara geçiren ise HDP’li 11 milletvekilinin vekilliklerinin düşürülmesi ve ilk kez bu kadar toplu bir şekilde milletvekillerinin tutuklanmasıyla yasama faaliyetlerinin sürdürülmesi oldu. Dönem boyunca, AKP iktidarının istediğini kanunlaştırdığı bir dönem olurken, muhalefetin denetim yolları da Meclis Başkanlığı’nın keyfiliğine takıldı.
Mezopotamya Ajansı’nın (MA) Meclis Başkanlığı Denetim Bürosu’ndan ulaştığı rakamlar, önceki dönemlere göre denetim yollarının bu dönemin tamamen devre dışı bırakıldığını ortaya koydu. Denetim Bürosu Elektronik Uygulamalarına işlenmiş olan verilere göre; muhalefet milletvekillerinin en yoğun başvurduğu denetim mekanizması olan yazılı soru önergesi yöntemine, bu dönemde de yoğun başvuru yapıldı. Ancak, soru önergelerinin büyük bir kısmı yanıtsız bırakıldı ve birçoğu da iade edildi.
Bu dönem 30 bin 496 yazılı soru önergesinden 12 bin 396'sı, bin 699 sözlü soru önergesinden 568'i yanıtlandı. 3 bin Meclis Araştırma önergesinden 66'sı, 22 gensorudan 16'sı görüşüldü. Meclis Genel Kurulu’nda 340 toplantıda 2 bin 850 saat, komisyonlarda ise 663 toplantıda 3 bin 51 saat olmak üzere toplam 5 bin 901 saat mesai yapıldı. Meclis çalışmaları ise 214 bin 615 sayfa tutanak olarak kayıtlara geçti. CHP’liler 22 bin 252, HDP’liler 4 bin 568, MHP’liler bin 647, İYİ Parti’liler 61 soru önergesi verdi. Soru önergelerinden 2 bin 993’ü süresi içerisinde yanıtlanırken, 14 bin 258’i yanıtsız bırakıldı, 2 bin 624 soru önergesi ise iade edildi. İade edilen önergelerin bin 347’si CHP’lilere, bin 185’i de HDP’lilere ait.
AKP’liler tek soru sormadı
Muhalefet partilerin yoğunca başvurduğu bu yönteme, AKP’liler neredeyse hiç başvurmadı. Bunca süre içerisinde AKP’lilerce sadece 16 tane soru önergesi verildi.
Meclis araştırmalarına ret
Soru önergesinin yanı sıra muhalefet partilerinin belirli konularda açılmasını istediği Meclis araştırması da iktidarın engelline takıldı. Toplamda 5 bin 528 araştırma önergesinin verildiği bu dönemde, araştırma önergelerinin büyük bir bölümü AKP ve sonrasında ortaklaştığı MHP’nin oylarıyla reddedildi. Reddedilen önergeler arasında yolsuzluk iddiaları, OHAL koşulları gibi temel konuların olması da dikkat çekiyor.
Bu dönemde Meclis Başkanlığı’na sunulan 22 adet gensoru önergesinin 18’i işleme alındı, 4’ü ise iade edildi. İade edilen 4 önerge, HDP’ye aitti. Yine, bu dönemde 2 adet Meclis soruşturması önergesi verilmiş olup bu önergeler Anayasa ve İçtüzük hükümleri uyarınca sahiplerine iade edildi. Söz konusu önergeler, CHP’li milletvekilleri tarafından verilmişti.
489 kanun kabul edildi
26. Dönem'de, 644 kanun tasarısı ve 2 bin 327 kanun teklifinden, 93 kanun ve 396 uluslararası antlaşma olmak üzere toplam 489 kanun kabul edildi. 15 Temmuz’dan sonra ilan edilen Olağanüstü Hal (OHAL) ile birlikte yayımlanan KHK’lerin 31’i de görüşülerek, kanunlaştı. Genel Kurul’dan 2 bin 850 saat canlı yayın, 249 saat haber yayını, 242 saat siyasi parti grup toplantısı yayını gerçekleştirildi.
Meclis tarihinde rekor
Meclis’in bu dönemdeki en büyük icraatı ise Anayasa’ya eklenen geçici maddeyle hakkında fezleke bulunan milletvekillerinin dokunulmazlıklarının bir defaya mahsus kaldırılması oldu. 20 Mayıs 2016’da AKP, CHP ve MHP’nin ortak kararıyla eklenen geçici maddeyle çoğunluğu HDP’li olmak üzere 154 milletvekilinin 682 dosyadaki dokunulmazlığının kaldırıldı. Meclis tarihinde ilk kez toplu olarak bu denli milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması da bu döneme denk geldi. Bugüne kadar toplam 197 milletvekilinin yasama dokunulmazlığı kaldırıldı.
Sadece HDP’liler için kalktı
Dokunulmazlıkların kaldırılmasının ardından 4 Kasım 2016’da birçok ilde eş zamanlı olarak HDP’li milletvekilleri gözaltına alındı. Eşbaşkanlar Figen Yüksekdağ ve Selahattin Demirtaş ile birlikte 10 milletvekilli tutuklandı. O günden bu yana Meclis çalışmalarından çok adliye koridorlarında zaman geçirmek zorunda kalan HDP’lilerin en az 425 duruşması görüldü. CHP’li Enis Berberoğlu’nun da tutuklanmasıyla birlikte yasama faaliyetleri 11 üyenin yokluğunda yapıldı.
Veki kıyımıyla geçti
HDP’lilere dönük geliştirilen bu durumla birlikte bu dönem deyim yerindeyse milletvekili kıyımına dönüştü. HDP’li Ahmet Yıldırım, Besime Konca, İbrahim Ayhan, Figen Yüksekdağ, Nursel Aydoğan, Osman Baydemir, Ferhat Encü ve Selma Irmak haklarındaki cezaların kesinleşmesiyle vekillikleri düşürüldü. Faysal Sarıyıldız, Leyla Zana ve Tuğba Hezer Öztürk ise Meclis tarihinde ilk kez devamsızlık gerekçesiyle milletvekillikleri düşürülen isimler oldu.
Anayasa değişikliği
Meclis’in bu dönemde bu dönem kabul edilen tekliflerden en önemlisi ise Anayasa değişikliğiydi. AKP ve MHP ortaklığıyla getirilen anayasa değişikliği Ocak 2017’de Meclis’te kabul edildi ve 16 Nisan’da halk oylamasına gidildi.