Bitkilerle tedavi yöntemi endüstriyel gelişimle birlikte yok sayılsa ve ekonomik çıkarlar için kötüye kullanılsa da Kürtler arasında halen uygulanan bir yöntem. Alternatif tıp alanında kullanılabilecek yüzlerce bitki çeşidini Kürdistan coğrafyasında bulmak mümkün.
Medya Savunma Alanları’nda da 2005 yılından bu yana gerillalar, bitki çeşitlerinden elde ettikleri karışımlarla doğal ilaçlar yapıyor. Şimdi her gerillanın da cebinde, çantasında veya barınağında doğal tedavi ürünleri mevcut.
Daha çok sindirim sistemi, böbrek, idrar yolları, şeker, kolestrol, mide rahatsızlıkları, çeşitli cilt sorunları, yanıklar, mantar, baş ağrısı ve egzama gibi rahatsızlıklara iyi gelen bazı bitkileri, gerillaların hazırladığı ‘Doğaya Dönüşle Gelen Sağlık’ kitabından derledik:
Catîr (Kekik): Anti bakteryal ve balgam söktürücü ilaç olarak kullanılır. Uçucu yağından kaynaklı bronşlarda spazm giderici ve salgı arttırıcı etkiye sahiptir. Solunum yolları enfeksiyonlarında, soğuk algınlığı ve kuru ve balgamlı öksürüklerde kullanılır. Baharat olarak kullanılabildiği gibi çayı içilebilir ve buharından yararlanılabilir. Ayak banyosu için kullanılır. Ayak tırnaklarındaki bakterileri giderir. Mantara karşı yararlıdır. Kan dolaşımını hızlandırır. Ayak-bacak masajı için losyon olarak kullanılır.(400 ml sıcak suya 3-4 çay kaşığı konur.) Çayı boğaz ağrılarına iyi gelir. (150 ml suya 2 çay kaşığı bitki konur.) Fazla kullanılması ishale neden olabilir.
Gezgezk (Isırgan otu): Anadolu’da, ‘sağlıklı yaşam için yılda en az bir defa ısırgan otu yemeli’ fikri yaygın bir inançtır. Isırgan otunun kullanımına ilişkin yunanlı hekim Diuskurides (MS 1.yy) şunları söyler: “Taze toplanmış yaprakları yaraların mikrop kapmasını önlemekte, burun kanamalarında ve mirayla birlikte hazırlanan yemeği ise menstürasyon kanamaları için kullanılır.” Sebze olarak pişirilerek yenir. Bol miktarda protein ve mineral bulundurur. Yaprakları kurutularak çayı yapılır. Isırgan otu yaprağı; potasyum tuzları, organik asitler ve C vitamini içerir. Anne sütünü arttırır. Romatizmadan kaynaklı ağrılarda haricen kullanılır. Prostata ve idrar yolları sorunlarına iyi gelir. İdrara çıkmayı kolaylaştırır. Böbrek taşlarına karşı koruyucudur. Bağışıklık sistemini güçlendirir. İçindeki yüksek oranda bulunan demirle, kemik iliğini uyarıcı etkisiyle kansızlık sorununa karşı yararlıdır. Çayı içildiğinde ateş düşürücüdür: kafa derisi için losyon olarak kullanılır. Isırgan otu kaynatılıp sonra ılıtılır, saç yıkanır. Sonra bu suyla deriye masaj yapılır. Kaşıntı ve kepek için iyi gelir.
Saç dökülmelerine karşı kullanılır. Ayrıca suyu yağlı asitler(sivilce) için sorun giderinceye kadar uygulanır. Taze yapraklar kullanılırsa daha iyi sonuçlar verir.
Yapraklar suda kaynatılmadan haşlanır. Yanık, yara ve kesiklerin üzerine konur. Düzenli pansuman yapılırsa iyileştiricidir.
Revaz(Işkın): Lifçe zengindir. Bol miktarda C vitamini, kalsiyum ve potasyum bulundurur. Damarları temizler. Kalp dolaşımını arttırır. Kalbe faydalıdır.
Şîlan (Kuşburnu): Bol miktarda C vitamini içerir. Soğuk algınlığı ve nezle için iyidir. Meyvesinden çay, şurup ve reçel yapılır.
Tolîk (Ebegümeci): Yaprak ve çiçeklerinden çay yapılır. Boğaz iltihabı, boğaz yanması, kuru öksürük, mide ve bağırsak enfeksiyonlarında kullanılır. Deri iltihaplanmalarına iyi gelir. 150 ml suya 2–4 çay kaşığı kurutulmuş şilan çiçeği konur ve demlenir. Losyon olarak soğuk suya, çay olarak kullanılacaksa sıcak su kullanılır. Hamileler kullanırsa erken doğuma neden olabilir.
Sîmaq (Sumak): Baharat olarak kullanılır. Kumarin adlı bir asit bulundurduğu gerekçesiyle bazı ülkelerde kullanımı yasaktır. Bu asidin deri altı kasları gevşettiği ve dolayısıyla cilt için iyi olmadığı iddia edilir ancak sindirim ve kolon sisteminin çalışmasına yardımcı olduğu biliniyor. Ayrıca yaprakları ayak mantarı için iyi gelir. Yılan sokmalarına karşı yaprakları ezilerek soğanla karıştırılır ve yaranın üstüne konur. Baş ağrıları için yapraklar ezilerek tuz serpilir ve başa kompres yapılır.
Kediotu: Sadece kökü kullanılır. Uyku sorunu, migren, baş ağrıları, korku, sinirsel durum, boyun, omuz, bel ağrıları için, kolon kramplarında ve adet kramplarında kullanılır. Hamileler ve bebekli anneler kullanmamalıdır. İki hafta kullanıldıktan sonra bir-iki hafta ara verilmelidir. tekrar devam edilebilir. Kullanıldığı sürece her gün uygulanabilir. Aspirin kadar ağrı kesici etkiye sahiptir. Bundan dolayı gerektiğinde kullanılmalıdır. Çünkü bağımlılık yapma özelliği vardır. 200ml sıcak suya bir çay kaşığı(maksimum iki çay kaşığı) kediotu kökü konup demlenir. Günde en fazla üç bardak içilir. Çayının tadı acıdır. Nane katılabilir. Ama şeker katmayın. İlaçla beraber alınmamalıdır. Yemekten sonra kullanılır.
Darçîn (Tarçın): Yaprak dökmeyen aroma kokulu ağaçtan elde edilir. Tarçın ağacının kabuğu baharat olarak kullanılır. Gaz söktürücü ve antiseptik etkiye sahiptir. Çayı yapılır. Soğuk algınlığına ve mide-bağırsak sistemindeki hastalıklara iyi gelir. İstenildiği kadar ve dozda kullanılabilir.
Devedikeni: Karaciğeri koruyucu bir bitkidir. Çayı karaciğeri temizler. Detoks için de çok iyi bir bitkidir. Migren ve adet ağrıları için iyi gelmektedir. Menopoz döneminde kullanımı faydalıdır. Sindirimi kolaylaştırmak için bolca yenebilir. Sadece çekirdeği ve yaprağı kullanılır. Yaprağı ve çekirdeği yenir. Çayının hazırlanışı: 200ml suya 2 çay kaşığı kurutulmuş tarçın konur. Demlendikten sonra içilir.
Anasûn (Anason): Anasonun çekirdekleri sıcak sütte ve ekmekte baharat olarak kullanılır. Uykuyu hızlandırır. Kolon sorunundan kaynaklı kramplara, boğaz yanmalarına ve öksürüğe iyi gelir. Mide ve bağırsak şikâyetlerinde, hazımsızlık ve soğuk algınlığı durumunda kullanılabilir. Adet sancıları için kullanılabilir. Ağrı kesici özelliğe sahiptir. Emzirme döneminde sütü arttırır. Anason aynı zamanda şeker olarak da kullanılır. Hollanda’da böğürtlenle karıştırılıp geleneksel bir şekerleme yapılır. Kan dolaşımını hızlandırır. Yeni doğan bebeklerde gazı gidermek için yedirilebilir.
Gangulîlk (Gelincik): Çay veya şurup yapılır. Çok güzel bir tadı vardır. Çiçekleri ezilerek şerbet suyu yapılır. Bir bardak için 1,5 gr çiçek ezilip buharda 10 dakika bekletilir.
Tûzik (Su Teresi): Sindirimi kolaylaştırır. A, E, K, C vitaminleri taşır. Çiğnendiğinde boğaz için iyidir. Yaprakları kaygan ve acıdır. Salatada çok kullanılır. Pişirilerek de yenir.
Dirî (Böğürtlen): İçerisinde C vitamini ve fibre bulundurur. Olgunlaşmamış olanları ve kırmızı renkli olanları çok tüketilirse mide sorunlarına yol açar. Olgunlaşmış meyvesinde C vitamini daha fazladır. Siyah olanlarında kırmızı olanına nazaran daha fazla vitamin içerir. Yaprak ve kökünden çay yapılır. İshal, boğaz sorunları, grip, nezle, gastrit sorunlarda bol miktarda taze yaprak sıcak suya konur. 1 gr yaprak 250 ml. sıcak suya konup 15 dk bekletilir. Günde bir bardak içilir.
Gıvîj (Alıç): Meyvesinden çay yapılır. Kalp ve kan dolaşımı için çok iyidir. Kurutarak kullanmak gerekir. Kan basıncını düşürür. Hamile ve emziren kandınlar kullanmamalıdır. Meyvesi olgunlaştığında kullanılmalıdır. Kurutulan 1gr meyve 1 bardak sıcak suya konur. 15 dk bekletildikten sonra içilir. Günde 3 defa kullanılır. Yaprak ve çiçekleri de kullanılabilir ama meyveleri kadar etkili değildir. Sezonluktur. Damar sorunlarında etkilidir. Damar çeperlerini temizliyor. Yüksek tansiyona iyi gelir.
Nefel (Tırfıl): Cezp edici hoş kokulu bir bitkidir. Çiçekleri kurutularak suyuyla saç yıkanır. Saça yumuşaklık ve canlılık verir.