15ê Tîrmeh roja Îne Tirkîye ra pîya pêrokîn dinya bi hewldayenê derbeya lejkerî yê ‘Komîteyê Welatî de Sûlh’ ke zerreyê TSK ra vejîya lerzîya. Tesîrê hewildayena ke bîlançoyê ci zaf giran bi hona zî rameno. Heta nika 266 kesan weşîya xo kerd vinî, 1452 kesî bî dirbetin û zereyê ci de xêlê fermandarê berzîn ra pîya 6 hezar ra vêşî kesî amey binçimkerden. La rexmê na bîlançoya giran sermîyananê dewlet 15ê Tîrmeh zey ‘roşanê demokrasî’ îlan kerdî. La çiyê ke qewimyayî reyna bîn kaos û qrîzê Tirkîye rafînay ver çiman. Na hewldayen Tirkîye ra pîya pêrokîn dinya de veng da.
Îlanê derbe
‘Komîteyê Welatî de Sûlh’ yê Quwetanê Çekî yê Tirk (TSK) 15ê Tîrmeh goreyê seata Tirkîye 24.00î de derbeya lejkerî îlan kerd. Hewldayoxê derbe ke serkanê pêroyî Hûlûsî Akar û tayî fermandaran rehîn girotî bi teyareyanê F-16 serr Enqera de perrîyay, bi tanqan vejyay meydanan û dekewtişê raya Pirdê Bogazîçî girotî.
Badê wextekê kilm qenala televîzyon yê dewlet TRT ser ra bi beyanatekê fermanê derbe îlan bi. Beyanatî de vajîya ke pêrokîn welatî de TSK dest nayo ser hikmî ro, rewşê awarte îlan bîyo û qedexeyê vejyayişê teberî ronîya. Herzewbîn ardîya ziwan ke no hewldayen rîwalo ke welatî de demokrasî û heqê merdiman nêmendo virazîyeno. Seatanê sifte de xêlê teyareyan Meclîs ra pîya, midûrîyetê emnîyet û xêlê cayan bombevaran kerdî. Organîzatorê na hewldayen de nameyê Fermandarê Quwetanê Asmenî Akin Ozturk û zavayê ci Yarbay Hakan Karakûşî ravêreno.
Erdogan asmenî de mexsûr mend
Reîscûmhûrê Tirkîye Erdoganî zî dûştê derbekaran pêrokîn şarî silayînê meydanan kerd. Erdogan ke bi rîya telefonî tewrê weşanê CNN Türk bi vist vîrî ke welatî de mekanîzmaya lejkerîn nêmenda û va ez serfermandara, pêrokîn şarî ra wazena ke bivejyê meydanan. Herzewbîn pêrokîn sûkan de camîyan ra waaz ame dayen û welatijan ra wazîya ke kes keyeyê xo de nêmano û bivejyo meydanan wayrê ‘demokrasî’ bivejyê. Serokwezîrê Tirkîye Bînalî Yildirimî ra pîya xêlê wezîranê AKP zî deqe bi deqe veng day şarî ke bivejyê meydanan. Erdogan o ke Marmarîs de bi zî nêşa ageyro Enqera, asmenan de mexsûr mend, bado ke Stenbol de ewlekarîyê ci ame giroten teyareya ci amê war. Erdoganî teyaregeh de jû damûstayîn da û fermanê pirodayişê teyareyan û derbekaran ra pîya, fermanê cipersyayişî da.
Çeteyanê DAIŞ ardî vîrî
Xêlê nîjadperwer û hetkarê AKP ke bi kardî, şûr û çiweyan vejyay meydanan bi ‘tekbîr û sloganan êrişê lejkeran û wesayîtanê ci kerdî. Kesê bi herdîş û destê ci de şûr û kardî ke xo nêgirotî serreyê jew lejkerî cikerdî çeteyanê DAIŞî ardî vîrî. Kesê ke ser vengdayişê Erdoganî vejyay meydanan ser Pirdê Bogazîçî de bi şûrî sereyê jew lejkerî birnay.
Bîlanço zaf giran o
Hetkarê AKP ke ser vengdayişê Erdoganî vejyay meydanan bi lejkeran ra amey pêver. Netîceyê pirodayişan de sivîl, derbekar û quwetanê dewlet ra pîya 266 kesan weşîya xo kerd vinî, 1452 kesî zî bî dirbetin. Herzewbîn lejkerê ke waştî derbe virazê û dadgeran ra pîya heta nika 6 hezar ra vêşî kes amey binçimkerden. Kesê ke ameyê binçimkerden xêlê ci Fermandarê Artêşî yê. Zerreyê nînan de bi hezaranê ci zî kişta dadgerî ra yê.
Kurdistan de ‘qehreman’ bî
Xêlê lejker û fermandarê ke nika amey binçimgiroten û tepiştiş bi serrano û tewr peynî de verîya çend aşmî Kurdistan de fermanê qetlîaman day û ardî ca zey qehreman ameybî pêşwazîkerden. Nê eynî lejkerî nika bi sûcê viraştişê derbe yenê teşhîrkerden û amey tepiştiş. Kam beno wa bibo wexto ke kurdan kişeno yeno xelatkerdiş, la wexto ke verê xo çarneno dewlet zey ‘terorîstî’ hedef yeno giroten û yeno cezakerden.
HDP dûştê pêrokîn derbe me
Kişta mûxalefet de MHP û CHP ra pîya HDP zî derheqê hewldayen de damûstayîn da. Hemserokê HDP Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag aşkere kerdî ke ‘HDP zey prensîb dûştê pêrokîn derbeyan de ya’ û hayr antî sîyaseta demokratîk ser. Demîrtaş û Yuksekdag ardî ser zon ke sebebê ci çi bibo wa bibo kes nêşeno xo hurendîya îradeyê şarî de ferz bikero. Hemserokan vistî vîrî ke hewcedarîyê Tirkîye bi lezîn bi sîyaseta demokratîk esto û vatî tenya raya çarekerdiş na ya.
Mîyanê derbekaran de şerê îqtîdarî
Demîrtaşî vist vîrî ke 7ê Hezîran ra tepya zî Tirkîye de derbeya sivîl virazîya û va, dûştê derbekaran derbeyekê newî virazîya. Demîrtaşî aşkera kerd ke mîyanê Arteşê Tirkî de şerê îqtîdarî dest pê kerd û no şer hema zî domyeno. Demîrtaşî destnîşan kerd ke peynîya Weçînayîşê 7’ê Hezîrane de Tirkîye de lazimeya demokrasî vejîya werte û nika Tirkîye de xora derbeyêka sivîl yena cuyayîş.
Ocalanî îqaz kerdbi
Kişta bîn ra badê na hewldayen pêrokîn hayr ancîya Rayverê Şarê Kurd Abdûllah Ocalanî ser. Ocalanî 29ê Mijdar 2014î de pêdiyayinê bi heyetê HDP de îqazê derbe kerdbi. Ocalanî vatibe ‘Eke demê çarekerdiş biqedîyo kaos beno xorîn û mekanîkê derbe kewno dewre.
NAVENDÊ XEBERAN