İran’ın Irak’taki ABD üslerine füze saldırısının yapıldığı saatlerde düşen Ukrayna yolcu uçağı yeni bir tartışma başlattı. ABD ve Kanada’da yetkililer ve medya uçağın atılan füze sonucu düşürüldüğünü açıklarken, İran bu iddiaları reddediyor.
İran’ın, 8 Ocak’ta gecesi ABD’nin Irak’taki 2 askeri üssüne yaptığı misilleme saldırısı ile eş zamanlı bir şekilde Tahran’da düşen Ukrayna’ya ait yolcu uçağı ile ilgili şimdi de “Uçak İran tarafından yanlışlıkla mı düşürüldü” tartışması gündeme geldi. Dün bu tezi ABD Başkanı Donald Trump ve Kanada Başbakanı Justin Trudeau yüksek sesle dile getirdi. İran ise söz konusu iddiaları kabul etmiyor, uçağın teknik arıza nedeniyle düştüğünü belirtiyor.
Tahran İmam Humeyni Havalimanı’ndan Ukrayna’nın başkenti Kiev’e gitmek üzere havalanan Boeing 737- 800 tipi yolcu uçağı, Kasım Süleymani suikastı sonrası İran’ın füzelerle Irak’taki ABD üslerini hedef aldığı gece kalkışından dakikalar sonra düştü. Uçakta bulunan 176 kişi hayatını kaybetti.
3 yetkili Newsweek’e konuştu
Amerikan Newsweek dergisi 3 ABD’li yetkili yetkiliye dayanarak 8 Ocak gecesi Tahran’dan Kiev’e gitmek üzere havalanan Ukrayna Hava Yolları’na ait Boeing 737-800 tipi uçağın, İran tarafından atılan bir füzeyle düşürüldüğünü iddia etti. Uçaktaki 176 kişiden kurtulan olmamıştı.
Newsweek dergisine konuşan üç yetkili, uçağın Rusya yapımı Tor-M1 hava savunma sistemi tarafından muhtemlen yanlışlıkla hedef alındığını söyledi.
Dergi haberini; ABD Savunma Bakanlığı’ndan bir yetkiliye, üst düzey bir Amerikalı istihbarat yetkilisine ve Irak istihbaratından bir yetkiliye dayandırdı.
[caption id="attachment_224246" align="aligncenter" width="660"]
Grafik:BBC[/caption]
Trump ve Trudeau’nun açıklamaları
ABD Başkanı Donald Trump da olayla ilgili şüpheleri olduğunu ve uçağın yanlışlıkla düşürülmüş olabileceğini söyledi. Trump, “Tahran’da düşen Ukraya uçağını İran yanlışlıkla düşürmüş olabilir. Çok kötü bir şey olduğuna yönelik bir hissiyatım var” ifadelerini kullandı.
Kanada Başbakanı Justin Trudeau da Kanada istihbaratının elinde Ukrayna uçağının İran’a ait füze ile kazara vurulduğuna dair kanıtlar olduğunu açıkladı. Trudeau, hem kendi istihbaratlarına hem de bazı müttefik ülkelerden elde ettikleri istihbarata atıf yaparak, “Elimizdeki istihbarata göre Ukrayna uçağı karadan havaya bir İran füzesi tarafından düşürüldü ancak bu kasıtsız olabilir” dedi.
Düşen uçakta yaşamını yitiren 176 yolcudan 63’ü Kanada vatandaşıydı.
New York Times ve CNN gibi yayın kuruluşları ise Ukrayna uçağının atılan bir füze ile vurulduğu iddiasında bulunulan bir videoyu servis etti. New York Times gazetesi 19 saniyelik videonun, yolcu uçağının füzeyle vurulup düşürüldüğünü gösterdiğini ve videonun doğruluğunu kanıtladıklarını duyurdu.
CBS News de ABD’li yetkililerin İran’ın ABD hedeflerine yaptığı füze saldırısı ile aynı saatler içerisinde düşen uçağın, “İran tarafından vurularak düşürüldüğünden emin oldukları” belirtti. CBS News kanalı, ABD istihbarat kaynaklarının uydu tarafından iki füzenin fırlatıldığına ve hemen ardından da bir patlama olduğuna dair “sinyal” alındığını söylediklerini bildirdi.
Ukrayna kanıt istiyor
Bu arada Ukrayna Devlet Başkanı Zelensky de yaptığı açıklamada, “Uçak büyük olasılıkla bir füze tarafından vuruldu ancak bu bilgiyi daha teyit edemiyoruz. ABD, Kanada ve Birleşik Krallık hükümetlerini bu felaketle ilgili ellerindeki bütün bilgileri soruşturma komisyonu ile paylaşma çağrısında bulunuyorum” ifadelerini kullandı. Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Sekreteri Aleksey Danilov ise İran’da meydana gelen uçak kazasının ana nedenleri olarak füze saldırısı, motor arızası ya da terör saldırısının değerlendirildiğini ifade etti
İran: Komite kuruldu
176 kişinin hayatını kaybettiği Ukrayna uçağı ve ortaya atılan iddialara dair İran Hükümet Sözcüsü Ali Rabii da açıklama yaptı. Rabii, Tahran’da havalandıktan kısa süre sonra düşen uçak ile ilgili Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) kuralları gereği çeşitli ülkelerin yer aldığı araştırma komitesi oluşturulduğunu açıkladı.
Olayın şeffaf ve hızlı şekilde ve çeşitli ülkelerin uzmanları tarafından tüm teknik konularının incelenmesi ile aydınlanıp kamuoyu ile paylaşılacağını söyleyen Rabii, uçağın yapımcısı Boeing’in temsilcisinin de komiteye katılmasını isteyerek, vatandaşlarını olayda kaybeden ülkelerin de inceleme sürecine katılmalarından memnuniyet duyacaklarını ifade etti. Rabii, Cumhurbaşkanı Ruhani’nin direktifleri ile teknik ve uzmanlık incelemelerinin sürekli ve hızlı şekilde kamuoyu ile paylaşılacağı belirtti.
Olayla ilgili Pentagon’dan isminin açıklanmasını istemeyen bir yetkilinin uçağın iki füze ile düşürülmesi iddiasının medyada yer aldığını ifade eden Rabii, gelecekte bu iddianın yalan olduğunu ispatlanacağında kimsenin bunu üstlenmeyeceğini kaydetti.
Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, uçağın füzeyle düşürüldüğü yönünde iddiada bulunan Kanada Başbakanı’nın iddiasına dair delillerin paylaşılması istendi. Bakanlık, söz konusu bilgilerin İranlı soruşturma komisyonuyla paylaşılmasını ve soruşturmaya Boeing şirketinin de dahil olması talebini yineledi.
‘İnceleme 2 yıl sürebilir’
İran Sivil Havacılık İdaresi de uçağın füzeyle düşürüldüğü iddialarını yalanladı ve “İncelemeler bir ya da iki yıl sürebilir” ifadesini kullandı.
Austrian Airlines Tahran’a uçuşları durdurdu
Avustralya Havayolu şirketi (Austrian Airlines), Tahran’a yönelik uçuşlarını durdurdu. Alman Lufthansa şirketinin bir şubesi olan Austrian Airlines, yaptığı yazılı açıklamada Tahran havalimanı etrafındaki hava sahasının güvenliğine ilişkin son raporlar ve durumdaki değişimler nedeniyle uçuşları durdurduklarını bildirdi. Şirket, daha detaylı bilgiler elde ettikten sonra İran’a uçuşlara ilişkin yeni bir karar alacaklarını kaydetti.
Austiran Airlines’a ait bir uçak 9 Ocak günü Tahran’a doğru giderken, Sofia’da inişi yaptıktan sonra geri dönüş yapmıştı.
HABER MERKEZİ
Devletlerin düşürdüğü uçaklar
İran’da düşen Boeing 737- 800 ile yeniden gündeme gelen ve bizzat devletlerin düşürdüğü veya düşürmekle suçlandığı uçak facialarında 1973 yılından bu yana binin üzerinde sivil yaşamını yitirdi.
İlk olarak İsrail Libya uçağını düşürdü
- Devletler tarafından düşürüldüğü kesinleşen veya devletlerin fail olmakla suçlandığı ilk uçak faciası 21 Şubat 1973’te meydana gelmişti. Libyan Arap Airline adlı şirkete ait Trablus-Kahire seferini yapan yolcu uçağı, o dönemde İsrail tarafından işgal edilen Sina Yarımadası üzerinde savaş uçaklarınca vurulmuştu. Boeing 727 tipi uçağın düşmesiyle 108 kişi hayatını kaybetmişti.
İsrail, o dönemde uçağın yapılan ‘inme uyarısına’ uymadığını iddia etmişti.
- Libya uçağından 10 yıl sonra meydana gelen bir başka faciada ise suçlu Rusya idi. Güney Kore’deki Korean Air Lines (KAL) şirketine bir yolcu uçağı, dönemin Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) bünyesindeki Rusya’nın doğusundaki en büyük adası olan Sakhalin üzerinde düşürülmüştü. 269 yolcu ve mürettebat yaşamını yitirdi.
ABD İran uçağını düşürdü
- 3 Temmuz 1988 günü Iran Air havayolu şirketine ait Airbus A-300 tipi yolcu uçağı Bandar-Abbas ile Dubai arasındaki seferi sırasında düşürülmüştü. Kalkışından hemen sonra Hürmüz Boğazı’nda devriye gezen bir Amerikan firkateyninden fırlatılan iki füzeyle düşürülen uçakta 290 kişi hayatını kaybetmişti.
- 4 Ekim 2001’de ise İsrail’in başkenti Tel Aviv’den Rusya’nın Novosibirsk şehrine sefer düzenleyen Sibir Havayolları’na ait Tupolev-154 tipi uçak, Kırım Yarımadası’nın 300 kilometre açıklarında Karadeniz üzerindeyken düşürüdü, 78 kişi yaşamını yitirdi. Ukrayna, uçağın ‘kazayla ateşlenen’ bir füzeyle vurulduğunu açıklamıştı.
- Yaşanan bir iç savaş sırasında gerçekleşen bir vaka ise 23 Mart 2007’de kayıtlara geçmişti. Belarus’tan gelerek Somali’de daha önce vurulan bir uçağı tamir etmek amacıyla gelen mühendis ve teknisyenleri taşıyan İliyuchin tipi uçakta 11 kişi hayatını kaybetmişti.
- Ukrayna’nın doğusundaki Rusya yanlısı gruplarla savaşın başladığı 2014 yılında ise, Malezya şirketi Malaysia Airlines’e ait Boeing 777 tipi bir uçak füzelerin hedefi olmuştu.
- 17 Temmuz 2014’te Amsterdam-Kuala Lumpur seferini yaptığı esnada çatışmaların sürdüğü Donetsk kenti yakınlarında düşürülen uçakta 196’sı Hollanda vatandaşı 298 kişi bulunuyordu. Füzenin Rusya’nın Kursk şehrinde bulunan bir hava savunma sisteminden fırlatıldığı sonucuna varılmıştı.
ANF/HABER MERKEZİ