Büyük Kürt şairi ve filozofu Ehmedê Xanî bilindiği gibi 1651 yılında Bazid’de doğmuştur. Onun Çelê’ye bağlı Xanî köyünde doğduğu da söylentiler arsındadır. Ancak Bazid’de doğmuş olması akla daha yakındır. Çelê’den Bazıd’e göç eden Şeyh İlyas’ın oğludur. Kürt edebiyatının en önemli simalarından ve Kürt yurtseverliğinin önemli isimlerinden birisidir. Ünlü Kürt destanı Mem û Zin, Nubiharê Biçukan, Eqideyê İmanê, Eqideyê İslamê, Erde Xweda (Coğrafya ve Astronomi) önemli eserleri arasındadır. Medresesini Bazid’de kurmuş, Kürt çocuklarının bu medresede eğitim almalarını sağlamıştır. Çocuklara eğitimin iyi verebilmek için Arapça-Kürtçe lügatı yazan Xanî bu kitabı (Nubihara Biçûkan) olgunlar için değil küçükler için yazdığını belirtmiştir.
Xanî, 1707 yılında henüz 56 yaşında iken hayata gözlerini yummuştur. Türbesi Bazid’de İshak Paşa Sarayı’nın alt yamacındadır. 1971 yılında Cengiz Çamlıbel, Halit Güneş, M.Emin Kalafat, muhtar Mustafa ve diğer dostlarla birlikte İshak Paşa Sarayına gittiğimizde önce onun mezarını ziyaret etmiş Mem û Zin’den mısralar okumuştum. Mezarının başında Kuran-ı Kerim okuyan yaşlı anne onun beyitlerini okumama tepki göstermiş Serhat şivesi ile “Pıy, pıy lave min günehe jera Kur’an bixûne” demişti. Bazidliler yemin ederken onun ismi ile yemin ederlerdi. Halen ediyorlar mı bile bilemiyorum.
15 Temmuz’dan sonra bilindiği gibi BDP’nin iktidarda olduğu belediyelere kayyum atandı. Belediye başkanlarıda tutuklandı. Bazid’de bu kayyum operasyonundan nasibini aldı. Kayyum olarak atananların birinci görevleri ise Kürtlerle ilgili olan tüm değerleri ortadan kaldırmak, BDP belediyelerinin şehirlerde cadde ve sokaklara verilen isimleri değiştirmek, Kürtçe eğitim veren kreşleri kapatmak, kültür kuruluşlarına el koymak, Kürtlerin değerlerini temsil eden heykelleri yerlerinden söküp atmak v.s. Gibi icraatlardı. Bazid Belediyesine atanan kayyum da İsmail Beşikçi ismi verilen caddenin ismini değiştirdi, üç gün önce de Bazid’de bulunan Ehmedê Xanî heykelini söktürmüş. Exmedê Xanî Kürtlerin belleğidir. Kürtlerin beyinlerine hem ulasal, hem de dini açıdan kazılmıştır.
Heykelleri kaldırmak, Kürtçe park isimlerini değiştirmekle Kürdün varlığını ortadan kaldırmak isteyenler yanılıyorlar. Yanıldıklarına tarih tanıklık edecektir. Ha bir şey daha var, TC’nin iyi ilişkilerinin olduğu Kürdistan’ın güneyinde Zaxo’da kaymakamlık binasının önünde ve Duhok’ta Exmedê Xanî otelinin önünde de Xanî’nin heykelleri var. Bakalım TC yöneticileri bu heykelleri nasıl kaldıracak. Türkiye C.Başkanı Erdoğan grup toplantılarında Kürdistan’daki partisinin mitinlerinde Ehmedê Xanî den sitayişle bahseder, onun mısralarının gönlünde ayrı bir yeri olduğunu söylerdi.
Bütün yetkileri elinde topladığı TC’de kendisinin İçişleri Bakanının atadığı kayyum Ehmedê Xanî heykelini kaldırıyor. Demirel’in dediği gibi “dün dündür, bugün bugündür”.
İçişleri Bakanı memleketinde verdiği bayram mesajında terörü ilkönce şehirde, sonra şehir varoşlarında, yakın zamanda da daha etkili mücadele ile dağlarda bitireceğini söylüyor. Bunun anlamı 2014 Ekim’inde alınan MGK kararlarının adım, adım uygulanması olacaktır. Alınan kararlar arasında 15 bin sivilin katli de vardı. Demek ki yakında yeni bir soykırım eylemi başlatılacak. Soykırımlarla, kültürel değerleri yok etmekle netice alacağını sananlar yanılacaklar. Tıplı bir asırdır yanıldıkları gibi.
Değerli Kurdolog, akademisyen Amir Hesenpûr’u da sürgünde Kanada’nın Toronto şehrinde kaybettik. Yeri doldurulmayacak bir kayıp. Eserleri ile her zaman halkının ve sevenlerinin kalplerinde yaşayacak. Hepimizin başı sağ olsun, yeri cennet olsun.
KÜRDİSTAN TARİHİNDE BU HAFTA:
* 28 Haziran 1963’de aralarında Musa Anter, Edip Karahan, Sait Elçi, Medet Serhat, Ergun Koyuncu, Enver Aytekin, Ziya Şerefhanoğlu, Gazi Dizey, Cemal Alemdar, İbrahim Mahmıdır vs. bulunduğu Kuzey ve Güney Kürdistanlı 23 kişi Kürt devleti kurmak id tutuklandılar.
* 28 Haziran 1925’te Diyarbekir Şark İstiklal Mahkemesi’nce verilen karar gereğince 1925 Kürt Milli Hareketi’nin öncüsü Şêx Seîd ve 46 arkadaşı 29 Haziran 1925 sabahı Diyarbekir Dağkapı mevkiinde idam edildiler.
* 29 Haziran 1999 tarihinde Ankara 2 Nolu DGM tarafından PKK lideri Abdullah Öcalan hakkında idam kararı verildi. Karar daha sonra İdam cezasının TCK kaldırılması üzerine “Ağırlaştırılmış Ömür Boyu” hapis cezasına çevrildi.
* 30 Haziran 1996 tarihinde Dersim’de bayrak töreni sırasında ARGK gerillası Zîlan (Zeynep Kınaca) üzerindeki bombayı tören kıtasının içerisinde patlatarak yaşamına son verdi. Eylemde 6 asker yaşamını yitirdi.
* 1 Temmuz 1992 tarihinde İstanbul’da Yeni Halk Gerçeği yayınlanmaya başladı.