• İsrail, İran'ın Güney Pars doğalgaz sahasını vurdu. İran ise Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt ve Katar'da petrol tesislerini bombaladı. Trump, İsrail saldırısından “haberdar olmadıklarını” iddia etti.
• Hürmüz Boğazı çağrısı karşılıksız kalan Trump, İran'a asker göndermeyi değerlendiriyor. Hürmüz Boğazı kıyıları, Hark Adası ve uranyum depolarına kara saldırısı düzenlemeyi planlıyor.
• Suudi Arabistan, İran’ın “tüm kırmızı çizgileri aştığını” söyledi ve askeri seçeneğe işaret etti. 12 İslam ülkesi, Tahran’a karşı ortak bildiri yayınladı, “saldırganlığın hiçbir haklı gerekçesi olamaz” dedi.

Nükleer tesisler, askeri üsler, merkezler ve karargâhların karşılıklı bombalandığı ABD-İsrail ve İran savaşının 21’inci gününde enerji alt yapıları artık doğrudan hedef. Hürmüz Boğazı’nın İran rejimi tarafından kapatılması küresel enerji piyasalarını alt üst etmeye devam ederken; İsrail, 18 Mart’ta İran’ın en büyük doğalgaz sahası olan Güney Pars Doğalgaz Sahası’nı vurdu. İran rejimi ise Katar ve Suudi Arabistan’daki petrol tesislerini hedef aldı.

Güney Pars sahasının bombalanmasının ardından İran, Körfez ülkelerindeki beş enerji tesisinin yakınındakiler için tahliye uyarısı yaptı. Suudi Arabistan'daki Samref Rafinerisi, Al Jubail Petrokimya Kompleksi ve Masaiid Holding Şirketi, BAE’deki Al Hosn Doğalgaz Sahası ve Katar'daki Ras Laffan Rafinerisi’nin açık hedefleri olduğunu duyurdu. Ardından Katar’da küresel gaz piyasaları açısından kritik öneme sahip Ras Laffan Sanayi Bölgesi'ndeki çok sayıda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisini bombaladı.

Katar: İran kırmızı çizgileri aştı 

Dünyanın en büyük LNG ihraç limanlarından biri olan tesisin işletmecisi Qatar Energy, LNG altyapısının ağır hasar gördüğünü açıkladı. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari, enerji altyapısına yönelik saldırıların "küresel enerji güvenliğine tehdit oluşturduğunu" söyledi. "Hayati öneme sahip tesislerin hedef alınmasından kaçınmanın gerekliliğini yineliyoruz" dedi ve "tüm taraflara" gerilimi azaltma çağrısı yaptı. Katar ayrıca İran Büyükelçiliği'nin askeri ve güvenlik ataşeleri ile personelini “istenmeyen kişi” ilan edip sınır dışı etti. Dışişleri Bakanlığı, İran'ın bölgedeki sivil hedeflere ve hayati tesislere yönelik saldırılarla "tüm kırmızı çizgileri aştığını" vurguladı.

Trump ‘haberimiz yok’ dedi

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail’in İran’daki Güney Pars Doğalgaz Sahası’nı vurmasıyla ilgili dikkat çeken bir açıklama yayımladı. "ABD'nin saldırıya ilişkin hiçbir şey bilmediğini" söyleyen Trump, İsrail'in ‘öfke sonucu saldırdığını’ ve tesisin ‘görece küçük bir kısmını vurduğunu’ ileri sürdü. İsrail'in doğalgaz sahasına ‘bir daha saldırmayacağını’, bu tesisin ‘son derece önemli ve değerli’ olduğunu ekledi. Katar'a yönelik İran saldırısının ‘adil olmadığını’ söyleyen Trump, saldırının tekrarlanması durumunda İran'ın doğalgaz sahasını havaya uçurmakla tehdit etti. İran ile Katar'ın ortaklaşa işlettiği Güney Pars sahası, İran'ın toplam gaz tüketiminin yaklaşık yüzde 70'ini karşılıyordu.

Üç bölge masada

Öte yandan, Trump’ın çatışmaların büyümesi üzerine Ortadoğu'ya binlerce asker göndermeyi planladığı belirtildi. Reuters’e bilgi veren ABD’li yetkililere göre, gönderilecek birlikler, olası bir kara saldırısı için öncelikli olarak üç bölgeye odaklanacak:

Hürmüz Boğazı kıyıları: Petrol tankerlerinin güvenli geçişini sağlamak amacıyla İran’ın kıyı şeridinde tampon bölgeler oluşturulması ve füze bataryalarının karadan etkisiz hale getirilmesi.

Hark Adası: İran’ın petrol ihracatının yüzde 90’ının yapıldığı bu stratejik adanın tamamen kontrol altına alınması. Uzmanlar, adadaki altyapıyı tamamen yok etmenin maliyetli olacağını, bu nedenle ‘ele geçirip yönetmenin’ daha mantıklı bir seçenek olarak görüldüğünü belirtiyor.

Uranyum depoları: İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını güvence altına almak veya ABD’ye nakletmek.

Bu saldırının Amerikan Özel Kuvvetleri (Special Forces) için en riskli ve karmaşık görev olacağı ifade ediliyor. Beyaz Saray’dan bir yetkili, kara saldırısı konusunda henüz nihai bir kararın verilmediğini ancak Trump’ın bu opsiyonu seçenekler arasında tuttuğunu söyledi. Bunun yanı sıra Pentagon’un Beyaz Saray'a bir rapor sunarak, İran'la savaş bütçesi olarak 200 milyar dolardan fazla harcamanın onaylanmasını istediği belirtildi.

Suudi Arabistan’dan askeri adım tehdidi

İran rejimi, Katar’ın ardından Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad’ı vurdu. Bu sırada Körfez ülkeleri dışişleri bakanları toplantıdaydı. Bakanlar uyarılar üzerine toplantıyı yarıda keserek sığınağa indi. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı, "İran, eğer Körfez ülkelerinin karşılık vermeye gücünün yetmeyeceğini düşünüyorsa, yanlış hesap yapıyor" diyerek tepki gösterdi. İran’ın komşu ülkelere baskı kurmaya çalıştığını ve buna boyun eğmeyeceklerini belirten Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan “Gerekli görülmesi halinde askeri adım atma hakkımızı saklı tutuyoruz” dedi.

İran ayrıca 19 Mart’ta da Suudi Arabistan’da Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu liman kentinde bulunan SAMREF rafinerisine İHA saldırısı düzenledi. SAMREF, Suudi Arabistan’ın petrol devi Saudi Aramco ile ExxonMobil’in ortak girişimi olup, günde 400 bin varilden fazla Arabian Light ham petrolünü işliyor.

Kuveyt ve BAE’yi de vurdu

Kuveyt Petrol Şirketi, Mina Abdullah Rafinerisi de rejimin hedefi oldu. Kuveyt resmi haber ajansı KUNA'nın aktardığına göre şirketten yapılan yazılı açıklamada, "saldırı nedeniyle tesiste yangın çıktığı, çalışanların güvenliğinin sağlanması ve tesisin korunması için gerekli tüm önleyici tedbirlerin alındığı" ifade edildi. Rafineri, günde 730 bin varil petrol üretim kapasitesiyle Ortadoğu'nun en büyük tesislerinden biri. BAE bir roket saldırısının ardından Abu Dabi'deki Habşan gaz tesisi ile Bab petrol sahasını kapattı.

Brent petrol 114 doları aştı

Sahada artan çatışmalar bölgenin ekonomik bel kemiği olan enerji sektörüne yönelik baskıyı artırıyor. Brent ham petrolünün varil fiyatı erken işlemlerde 114 dolara yükseldi. Savaş öncesinde yaklaşık 70 dolar olan fiyat, yüzde 60'ı aşan bir artış kaydetti. ABD ham petrolü (WTI) ise 96 dolar seviyesinde işlem görüyor. Avrupa’da doğal gaz fiyatlarında da sert yükseliş gözlendi. Perşembe sabahı vadeli işlemlerde fiyatlar yüzde 25’ten fazla artarak megavat saat başına 68 Euro’nun üzerine çıktı. Bu seviyeler en son 2022 sonlarında görülmüştü.

Diplomaside gerilim

Bölgede savaş şiddetlenirken; diplomaside de gerilim yaşanıyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İran ve Katar’daki gaz üretim tesislerini hedef alan saldırıların ardından Katar Emiri ve Trump’la görüştüğünü açıkladı, sivil altyapıya yönelik saldırıların durdurulması çağrısında bulundu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise, Macron’un açıklamasının zamanlamasına dikkat çekerek, Tahran’daki yakıt depolama tesislerine yönelik saldırı sonrası herhangi bir kınama yapmamasını eleştirdi. İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan ise Tahran’a yönelik saldırıların devam etmesinin ‘kontrol edilemez küresel sonuçlar’ doğurabileceği tehdidini etti.

12 ülkeden ortak bildiri

Suudi Arabistan’ın çağrısıyla başkent Riyad’da toplanan Türkiye, Suriye, Azerbaycan, Bahreyn, Mısır, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan ve BAE dışişleri bakanları tarafından düzenlenen istişare toplantısının ardından ortak bildiri yayımlandı. Tahran yönetimine bölge ülkelerine yönelik saldırılarını durdurması çağrısı yapılan bildiride, İran’ın bölgedeki sivil yerleşim alanlarını ve stratejik altyapıyı hedef alan saldırıları kınandı. Bildiride, “İran’ın saldırganlığının hiçbir haklı gerekçesi olamaz” denildi. HABER MERKEZİ

 

* * *

Milyonlar yerinden edildi

Birleşmiş Milletler (BM), İsrail’in Lübnan genelinde artan saldırıları nedeniyle üçte biri çocuk olmak üzere 1 milyondan fazla kişinin yerinden edildiğini açıkladı. Birleşmiş Milletler (BM) Sözcü Yardımcısı Farhan Haq, “ “367 bini çocuk olmak üzere 1 milyondan fazla kişi yerinden edilmiş durumda; bu sayı toplam yerinden edilenlerin yaklaşık üçte birine karşılık geliyor” dedi. Lübnanlı yetkililere göre, İsrail’in üç hafta önce başlayan saldırılarında şimdiye kadar 111’i çocuk ve 67’si kadın olmak üzere 912 kişi hayatını kaybetti, 2 bin 221 kişi yaralandı.

İran da ise BM’nin rejimin verilerine dayandırdığı açıklamasına göre, ülke genelinde 600 bin ila 1 milyon hane boşaltıldı. Bu da 1.9 milyon ila 3.2 milyon kişi anlamına geliyor. En yoğun göç Tahran’dan.  Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), İran'da bin 300'ü aşkın kişinin savaş sonucu öldürüldüğünü duyurdu.