Mesela; ‘To hinare werde.’ ‘To goze werda.’ Tîya de seba ke kareserê ma makî (goze) ya kar goreyê makîye bedilîyeyo û kar kerta makîye ‘e, a’ girewto. ‘To goze werdebî.’ Na ristaye de zî reyna karê ma goreyê kareserî teşne girewto û kar tîpa hetkare ‘e’ û karo hektar ‘bi’ girewto. Goreyê nerî: ‘To ber akerd.’ ‘To ber akerdo.’ Ewta de semedo ke kareser nerî yo kar goreyê nerîyî bedilîyeyo û kar kerta makîye ‘o’ girewto. To ber akerdibi. Na ristaye de kar goreyê kareserî reyna bedilîyayo, semedo ke kareser makî ya tîpa hetkare ‘i’ û karo hektar ‘bi’ girewto. Goreyê zafhûmarî: ‘Aye gozî şikitî.’ ‘Ey domanî berdî.’ ‘Min şima ardî.’ Tîya de zî aseno semedo ke kareser zafhûmar o kar zî zafhûmar bîyo û kerta zafhûmarî ‘î’ girewto. ‘Aye gozî şikitîbî.’ Na ristaye de kar goreyê zafhûmarî tîpa hetkar ‘î’ û karo hektar ‘bî’ girewto.
Nê hîrê demanê vîyarteyan de fehm beno ke kar goreyê kareserî bedilîyayo nê semedî ra vajîyeno ke ziwanê kurdî ziwanê ergatîvî yo.
Ziwananê bînan de vera ergatîvî ziwanê akûzatîvî est o. Ziwanê akûzatîvî de heme deman de kar goreyê kerdoxî (ozne) teşne gêno. Ziwanê tirkî ziwanê ergatîvî yo. Mesela: Ben top oynadim. Ben top oynamişim.
Ben top oynuyordum. Ben top oynuyorum. Ben top oynayacağım. Nê ristayanê hemînan de zî aseno ke kar goreyê kerdoxî şîyo û kar kerta kesan ê yewhûmarî ‘im, îm, ûm, um’ girewto. Ma zanenê ke panc hebî demê ma yê vîyarteyî est î û ma hîrê heban ser ro vajor kerd. Derê ê di hebî senîn î? Biyerî ma nînan ser ro zî vajor bikerî. Nê di demê ma yê vîyarteyî demê arizî(taybet) yî. Û ma arizîyê înan ser ro bivinderî. Nê demî demê vîyarteyî û mîyanê xo kareseran zî kirişenî la ferq nêkeno timûtim kar nêbedilîyeno. Mesela: ‘Ey goze werdinî.’ ‘Aye gozî werdinî.’ ‘Aye ber akerdinî.’ Nê hîrê ristayan de zî kar ne goreyê makîye, ne goreyê zafhûmarî, ne zî goreyê nerî nêbedilîya, tim kerta ‘inî’ girewto. Tayê mintiqayan de herinda kerta ‘inî’ ‘êne’ xebitîyena. Yanê nê demî de kareser çi bo ferq nêkeno, no dem tim kerta ‘inî’ gêno. Kar goreyê kareserî tênêgêrayo. Çi balanteyo ke nê demî de kareser çini bo zî reyna kerta inî reyde qedîyeno. Mesela: Ez şîyinî sûke. Ti keye de vindertinî. Eke demanê vîyarteyan de kareser çini bo kar goreyê kerdoxî teşne gêno la no dem seba arizîya xo kerta ‘inî’ reyde qedîyeno, goreyê kerdoxî nêşono. Demo bîn zî sey demê cêrênî yo. Min ko ban biviraştinî. Min ko banî biviraştinî. Min ko goze biwerdinî. Reyna nê demî de zî goreyê nerî, yewhûmarî û makî kar nêbedilîyayo, tim kerta ‘inî’ reyde qedîyayo. Reyna ristaya ma de kareser çini bo û ristaya ma ristaya demê vîyarte bo kar kerta ‘inî’ gêno. Mesela: Ez ko bişîyinî dewe. Ti ko biameyinî dewe. Şima ko bigêrayinî. Ewta de zî nê demî de kareser çin o,semedo ke kareser çin o ganî kar goreyê kerdoxî bişîyinî la seba arizîya nê demî ra kar kerta ‘inî’. girewto. Ma eşkenî bivajî beş demanê ma yê vîyarteyan de tena hîrê deman de ergatîvî est a.
Zerweş ESNAW