Tarîxa Dinyayî ra heta na gamî merdimîy semedo ke cuyayişeko raşteqîn, yanê CUYOKRAŞTÎyî bicuyê ra têkoşîna xo bi felsefa jîneolojîk ra qasê ke fam kerdêy domnayê heta ewro.
Sifte dormeyê xo de çîy ke ehlaqê înan, dormeyê înan, civata înan û netewa înan xirabe kerdêy verde xoverdayişî mîyan de bîyê. Merdiman bi no hawayî Mezopotamyayî de sifte Toros û Zaxrosan de û pey ra zî Firat û Dîcleyî ver de cuyayişeko raşteyî de û raşteqîn awan bikerêy ra cuyayêy. Cuyayê ke merdimatî û şaristaneyî vilayê Dinyayî bikê û kerdêy zî.
Zey ke zafêreya ma zanêy, arkeolok û zanista ke têkilîya ci pêy estêy, pey cigeyrayişêy xo ardêy ziwan ke merdimatî Mezopotamyayî ra her ke awa Dîcle û Firatî derg bîyo êy zî verbê qiraxê awan de xo bi ca kerdêy û vila Dinyayî bîyê.
Zey nimûne; goreya daneyêy çiman ver ‘Hîlar’ a ke cira vanêy ‘Çayonî’ hewna payan ser de yo, ‘Newala Çorî’ Firatî ser de binê Bendawa Ataturkî de mend, ‘Çemê Helanî’ mintiqa Êlihî de binê bendawî de mendo. Ma vîra mekerêy nêy cayan de tikeyê erdîy amayê kenayişî ra pey, zanistîy resayê encama, merdimîy nêy cayan ra neolîtîkî ra vilayê Dinyayî bîyê. Zafêreya ma zanêy ke axa Kurdistanî û Mezopotamyayî zaf çîyan ra ra avis a. Eke cigeyrayişîy bi zafîyê û xorî bibêy se, do hewna zaf çîyê newe bivejyê rîyê erdî û tarîxa merdiman hewna zelal roşnî bibo û daneyêy verî neolîtîkî zî do bivejyê meydanî.
Pûçkerdişê amayişê Afrîkayî
Zanistan verî ardbi ziwan ke merdimatî Afrîkayî ra vila bîyo Dinyayî. Hewna zî tikey zanistîy zaneyeya xo a kan ra nîyameyê war û amayişê Afrîkayî anê ziwan. Sumerolok Samuel Noah Kramer pirtûka xo ya bi nameyê ‘Tarîx Sumeran ra Dest pê keno’ bi nîşaneya 39 çîyê newe deşîfrekerdişêy xo de belî kerdo û bi belgeyan îspat kerdo ke merdimatî Mezopotamyayî ra vilayê Dinyayî bîya.
Pekî teza ‘merdimatî Afrîkayî ra amayê’ merdim bi çi hawayî şîkîyeno pûç bikero? Goreya min cesedêy dilingan ke 7 mîlyon serran verî ra ameyo vînayiş îhtîmaleke gird, semedo ke canê merdiman û meymûnan zaf nêzdî jûbînan êy ra, yo û hesteyî êy meymûnan êy. An zî, tofana Nûh pêxemberî an zî yê verî ey de, cesedêy merdiman û sewalêy bînan ke awî de bîy, bi vayê alîzeyê orteyê Dinyayî ra binê awî ra verbê ekvatorî bi tesîra awa alîzeyî herikyayê.
Wirdin kiştêy Dinyayî de heta 35-40 verpêhetan (paralelan) rayîra ke alîzeyan şopnayê de verbê Afrîkayî heme çîyan dayo rayîrkerdiş û Afrîkayî de binax bîyê. Eynî hawa semedê werdin cemedxaneyê (kutup) Dinyayî zî ravêreno. Hewna bin û zereyê cemedan de çiqas fosîlîy estêy kes nêzano. Kenayişêy ke waxtî de Afrîkayî de kerdêy de fosîlan vetê rîyê erdî û ey ra vanêy Afrîkayî ra merdimatî vejyayo. La zanistan zî zaf rayan ardîy ziwan ke navendê merdimatî Mezopotamya yo.
Maya ma Homa ma ya!
Merdimo sifte ra qada zanisteyî de vajîyeno ‘Ho’ an zî ‘Homo’. Kurdî de wexta ke bi vengeko berz vengdayîyeno merdimeke vajîyeno; ‘hoooo, hooo bê tîya…’ Hetê bînî ra zî, zaravaya kurdî zazakî de ‘Homa’ keso ke Feza û Dinyayî îdare keno ra vajîyeno yanê goreya erebkî Homa Allah o.
Zazakî de ‘ma’ dayik yanê maya domanan a. Wexta ke HO û MA yeno têhet beno Homa yanê maya merdiman. Yanê maya ma beno Homayê ma. No zî beno mayî îdareker û rayîraberdişê malbata xo, dormeyê xo, civata xo, netewa xo û Dinyayî û Fezayî ra mesûl êy. Wezîfeyê mayan ya Dinyayî de girotêy milê xo zaf giran o. Tenê ma dilingîy nê, mayêy çarling û zafling û bêlingan de zî rewş zafêra bi pêroyine eynî yo.
Her maya çîyeke, semedo ke CUYOKŞRATÎya xo bi domanêy xo, mêrdeyê xo û qirnê xo bidero mûsnayiş û domnayişî ra, her tim raştîya cuyayişî çiçîyo û talûkeyê ci ver cewherê xopawiyayişê de pergalê hevza xokerdişî û xostarkerdişî û bibêy warê ehlaqeke weş ra, çirk bi çirk deqe bi deqe xoverdayişî mîyan de bîyê.
Vejyeno meydan ke maya heme çîyan û merdiman mamoste, heval, hogir û şopdarê xo de raşteya CUYOKRAŞTÎya xozaya xo danê domnayişî ra bizaneyî an zî nêzaneyî şer kenêy.
Zey nimûne senî ke kergeke mirîçikanê xo serd û germî ra, pisîng, merdim, kutik û zwb. nan ra bipawo ra bi hêrişkarîya xo, bi hemleyê cuyokraştîya can û xozaya xo pawiyayişê xo kena se, her çîyê Dinyayî û Fezayî zî eynî hawayî pawiyayişê xo goreya cuyokraştîya xozaya xo pawiyayişê xo keno û stara xo kerd ra pey berdewamîya qirneke newe peyda keno.
Yanê maya ma û çîyan Homayeka taybet û xozaperest, dinyaperest û fezaperest a. Wexta ke hemeyê mayan merdim komê pêser bikero se ma vînenêy ke koka mayan ser de makî û nêrîya ke Fezayî estêy zafîyenêy û Fezayî danê newekerdişî. Eke Feza xo newe mekero se halê Fezayî qet weş nêbeno. Zey nimûne; merdim eke sereyê xo meşûro se boy kuno ci se Feza zî mecbûro ke xo newe bikero û pak bikero.
Maya ma nişana aramî û aştîyî ya
Ma çor de qala giranîya karê mayan kerd û ma ard ziwan ke canê Fezayî mayan yanê makan ser de kuwe beno, xo zey newekerdişê caneke merdimî newe keno. Her newekerdişî de aramîyeke û azadîyeke esto. Semedo ke koka aramî û azadîyî makeyî Fezayî ra ameyo Dinyayî û Dinyayî ser de zî na gam mayî verkaşeya azadî û aramîya merdiman, ekolojîyî, xozayî û Fezayî bikê ra wezîfeyê xo berdewam kenêy.
Dinyaya ke ma teda wazenêy bi cuyokraştîyeko zelal, aram û azadî bicuyê de ewro serede kapîtalîst û çilêy ci bi boça demokrasîya ke zey haka cilkî bîyo tepiştêy û qaşo xo baş nişan danêy. Înan mayan û makan zey koleyê civatî vînay û vînenêy ra demokrasîyî dayê îflaskerdişî. Verbê demokrasîya cilkbîye de CUYOKRAŞTÎya ke ez qala ci kena esto. Esasî de koka makî; YJA-STAR, PAJK, YPJ, KJB ra pey da benêy û navendê têkoşînê cenîye aştî wazenêy ê.
Koka Fezayî mak a
Ma vînenêy ke çîyê kok esil û esas mak û pey ra zî nertî yeno. Cayê ke makî çînê bo nêrî qet nêşkeno çîyeke bikero. Zey nimûne; Hereketa Azadîya Kurdistanî de her çiqas veng û rengê cenîyan zêdîyayo kurdîy hewna zêd sereberz, serfiraz û serkewte bîyê û benêy. Semedo ke Rayverê Şarê Kurd Abdullah Ocalan no raşteya cenîyan vînayo ra ardbi ziwan ke femînîzma ke kişteke tenê de mafê cenîyan paweno qîmê azadîya civati nîno.
Arambîyayişê civatan de kemî maneno ra JÎNEOLOJÎ yanê makî û nêrî pîya têhetî de bi hawayê kolektîf û komînal ekolojîya Dinyaya Fezayî pîya cuyayişî bikê ra felsefeyeka newe, vet meydanî. Roj bi roj fekîyê xo dano. Sifte kurdan, pey ra Rojhilato Mîyanên û do peyra zî mazlûmêy Dinyayî ra do bibo felsefeyeke serkewte û verbê cilkbîyayişan do xo bi ‘Xosereya Cuyokraştîyî’ do xo rayîreke raşteqîn ya cuyayişî de azad bikero. Ewro serkewtişê Kobanî nimûneyeke serkewte ya cuyokraştîk û jîneolojîkî ra yo.
Koka cuyokraştîyî makî ya, dergeya ci nêrî ya, berdewamîya ci domanîy ê, cayê cuyayişeke bi aram bicuyo ekolojîya, cuyayişê ke bido domnayişî ra cayê ci xoza yo, bi gilokine girêdayê navendê Dinyayî ya, sereyê ci zî mezgê Fezayî yo.
Qûantûmê hesrêy mayan
Roj çino ke cenîya kurd semedê azadîya xo, ekolojîyî, Dinyayî û Fezayî hesrêy çiman nêrijnena. Wa heme kes bizano ke her jan û kulêy cenîya kurd û cenîyêy bînan, hêsrên înan de bi şîfre nimiteyê, wexta ke gineno erdî ra hêsrêy ke bi frekansa azadîya Dinyayî pir o, rîerdî ra şino navendê Dinyayî.
Qûantûma ke mezgê cenîyan ra û makeya çîyan ra rijyenê war û ginenêy erdî, awî û vayî ra gena navika mezgê xo û pey ra zî, bi nanoqûantûmî bi virsikan an zî bi va û vahozan şirawena qatê hewran û pey ra şiraweno mezgê rojî û Fezayî…
Mezgê Fezayî qetî do bersiva hesrê cimêy mayan ya semedê aramî, aştî û azadîya merdiman û Dinyayî demeko kilmî de do bidero.. Ez bawera ke demeke zaf kilmî de mezgê Fezayî do ceza merdimêy ke bi teknolojîya xo Dinyayeke cilq peyda kerdêy û zilm bi heme makan û nêrîyan kenêy, bidero û no ser zî têkoşînê xo bidî.
Cuyokraştîya xo deştan de par bikero
Ne hêsreke mayî veng şino, ne zî têkoşîneke semedê aramî û azadîya Fezayî. Semedo ke frekansîy bişirawîyê, lazimo navendê Dinyayî de frekansîy pêsero kom bibêy, ke enerjîyeke hevpar û hevtewr arê bidero ke aşmeke de an zî sereke de rayê biresno mezgê Rojî, ke Fezaya verpersa frekanasn bidero navendê Dinyayî ke cuyokraştîya xo zindîyan de par bikero.