Bilim-Teknik GÜNDEMİ

HAZIRLAYAN: Doğan Barış ABBASOÐLU


Yakın bir tarihe kadar Güneş Sistemindeki en soğuk yerin Güneş’e en uzak gök cisimlerinden biri olan Plüto’da bulunduğunu düşünüyorduk. Ancak 2009 yılının Eylül ayında Ay yüzeyinde ölçümler yapan Ay Yörünge Kaşifi, uydumuzun güney kutbundaki bir kraterin sıcaklığını -240 derece olarak ölçtü. Hiç Güneş yüzü görmeyen bu bölgede Plüto’nun yüzeyinden 20 derece daha soğuk. 


Ozon tabakası neden Antarktika üzerinde?

Ozon tabakasındaki delik, atmosferin üst tabakalarındaki ozonun klor gibi halojen gazların neden olduğu kimyasal tepkimeler nedeniyle yok olmasıyla oluşuyor. Peki bu tepkimeler neden en çok Antarktika üzerinde meydana geliyor? Antarktika üzerinde kış aylarındaki soğuk hava koşulları son derece soğuk ve yüksek irtifada dolaşan bulutların oluşmasını sağlıyor. Bu bulutlar normalde son derece stabil bir gaz olan klorun içinde bulunduğu molekülleri son derece tepkimeye açık hale getiriyor. Kış aylarının sonlanmasının ardından bu klor gazı molekülleri serbest kalarak ozon molekülleriyle tepkimeye giriyor ve ozon deliği de bu şekilde oluşuyor. 


 Çok şeker yemek şeker hastalığına neden olur mu?

Kısaca evet. Her ne kadar çok şeker yiyen herkes şeker hastası olmasa da bilim insanları yüksek şeker tüketimiyle şeker hastalığı arasında bir paralellik olduğunu keşfetti. 2013 yılında ABD’deki Stanford Üniversitesinde yapılan araştırmada günlük olarak şekerden elde edilen her 150 kalori şeker hastalığına yakalanma riskinizi yüzde 1 oranında arttırıyor. Yani şekerden elde edilen kaloriler ekstra zararlı. 


Biyolojik yaş gerçek mi?

Göründüğünüzden daha yaşlı ya da daha genç olabilir misiniz? Bilim insanlarına göre evet. 2015 yılında Londra’daki King’s College’de yapılan bir araştırmaya göre insanların biyolojik yaşı 150 kadar spesifik gen ile direkt olarak bağlantılı. Bu genlerden pek azının dış görüntümüzle ilgisi bulunuyor.  Yani pekala olduğunuzdan daha yaşlı görünebilirsiniz? Ya da yaşlı olup oldukça genç de görünebilirsiniz. Bilim insanları egzersiz ve beslenmenin de biyolojik yaş konusunda önemli bir etkisi olduğunu düşünüyor. 



Gezegenler yörüngede neden aynı yönde döner?

Bu durum Güneş Sistemimizi oluşturan gaz ve toz bulutunun dönüş yönüyle alakalı. Bu bulutta yerçekimi arttıkça maddenin kütlesinden kaynaklanan yerçekimi bulutu bir disk haline getirdi. Bu disk üzerindeki maddeden oluşan gezegenler de aynı yöndeki yörüngeleri izlemeye başladı. Güneş Sistemimizdeki gezegenlerden Venüs ve Uranüs dışındaki tüm gezegenlerin kendi eksenleri etrafındaki dönüşleri de aynı yöndedir. Venüs ve Uranüs’ün dönüş yönlerinin başka gökcisimleri ile çarpışmaları sonucunda değiştiği tahmin ediliyor. 



En büyük YILDIZLAR?

1. VY Canis Majoris

Büyüklüğü: 1,800-2,100 x Güneş

Bu yıldız o kadar büyük ki ışığın ekvatorunun 

etrafında bir tur atması 8 saat alıyor. 

Dünyadan uzaklığı: 3,900 ışık yılı


2. RW Cephei

Büyüklüğü: 1,535 x Sun

Dünyadan uzaklığı: 3,500 ışık yılı


3. V354 Cephei

Büyüklüğü: 1,520 x Sun

Dünyadan uzaklığı: 9,000 ışık yılı


4. KY Cygni

Büyüklüğü: 1,420- 2,850 x Sun

Dünyadan uzaklığı: 5,000 ışık yılı


5. Mu Cephei

Büyüklüğü: 1,260 x Sun

Dünyadan uzaklığı: 6,000 ışık yılı



Neanderthal’i klonlayabilir miyiz?

İnsanlarla eş zamanlı olarak yaşayan ve daha sonra gizemli bir şekilde ortadan kaybolan Neanderthallerin DNA’sının haritası 2010 yılında çıkarıldı. Yeni DNA düzenleme teknikleri göz önüne alındığında evet Neanderthalleri kopyalayabiliriz. En kestirme teknik bir insan embriyosundaki DNA’nın Neanderthal DNA’sıyla değiştirilmesi. Tabii böylesi bir deney dünyanın tüm ülkelerinde yasa dışı. Ayrıca taşıyıcı annenin sağlığı konusunda da büyük riskler barındırıyor. 


Hayvanların kan grupları var mı?

Evet var. İnsanlardaki gibi hayvanların kanları da bazı proteinleri içeriyor ya da içermiyor. Bu durum bilim insanlarının kan gruplarını sınıflandırma şekli. İnsanların (her ne kadar 35 tanımlı grup olsa da) dört temel kan grubu var. Köpeklerin 13, atların 8 ve kedilerin 3 kan grubu bulunuyor. İneklerin ise tam 800. 1667 yılında, Fransa Kralı 14’üncü Louis’in özel doktoru Jean-Baptiste Denys bir koyundan aldığı kanı 15 yaşında bir çocuğa nakletmişti. Çocuk bu kan naklinin ardından sağlığına kavuşmuştu. 


 Bir virüs vücudu dışında ne kadar yaşar?

Virüsler insan vücudu dışında çok uzun süreler yaşayabilir ancak bu ağırlıklı olarak çevresel koşullara bağlı. Virüslerin su geçirmeyen plastik, paslanmaz çelik gibi yüzeylerde daha uzun yaşadığı düşünülüyor. Örneğin bir virüs bir oda içinde günlerce yaşayabilir ama zaman içinde bir enfeksiyona neden olma yeteneği düşer. Grip virüsü de düşük sıcaklıklarda birkaç saat yaşayabilir. Hepatit A virüsü ise çok daha dayanıklıdır. Bu virüs haftalarca uygun koşullarda aktif kalabilir. 


Ani korku insanın saçını beyazlatır mı?

Saç kökleri renk açan hidrojen peroksidi doğal olarak üretir ve bu madde enzim tepkimeleri sonucu absorbe edilip ortadan kaldırılır. Bu enzim tepkimeleri biz yaşlandıkça yavaşlar ve bunun bir sonucu olarak da saçlarımız beyazlar. Çok şiddetli stres ya da korku teorik olarak bağışıklık sistemini etkileyerek siyah saçların dökülüp beyazların geride kalmasını sağlayabilir. Sık sık ani beyazlamalar yaşandığı ifade edilse de bu durumu genelleyecek bir bilimsel çalışma mevcut değil.