• Yüzlerce kadını şiddet ve ölümden kurtaran Iraklı kadın hakları savunucusu Yanar Mohammad suikast sonucu yaşamını yitirdi. Yanar, DAİŞ tehdidi altındaki Êzîdî kadınlara da aktif şekilde destek sundu.
• TAJÊ, “Kadınlar için hakikati arayan cesur bir kadındı. Êzîdî kadınlar için verdiği mücadeleyi unutmayacağız. Bizim için verdiği mücadeleyi sürdüreceğiz” dedi.

Irak Kadın Özgürlüğü Örgütü (OWFI) kurucusu ve yöneticisi Yanar Mohammad, Bağdat’ın kuzeyinde bulunan el-Banoq mahallesindeki evinin önünde önceki gün kimliği belirsiz silahlı iki kişinin açtığı ateş sonucu yaşamını yitirdi. Yanar Mohammad (65), yaşamı boyunca kadın hakları mücadelesi verdi. Kadınları namus cinayetleri, aile içi şiddet, cinsel istismar ve insan ticaretinden kurtaran sığınak ağının mimarıydı. DAİŞ’in Êzîdîlere dönük soykırım saldırılarının ardından, Êzîdî kadınlara en aktif şekilde destek sundu.

Tehditlere rağmen pes etmedi

Irak’ın en önde gelen kadın hakları savunucularından Yanar Mohammad, tehlikelere rağmen uzun yıllar kadınları korumak için mücadele etti. Mimarlık eğitimi alan ve Kanada sürgününde örgütlenmeye başlayan Yanar Mohammad, 2003’te ABD işgalinin hemen ardından Bağdat’a dönerek Irak’ın ilk kadın sığınaklarını kurdu. Ölüm tehditleri, hükümet baskıları ve İslamcı grupların hedef göstermelerine rağmen pes etmedi; feminist gazete çıkardı, radyo-TV programlarında eşitlik çağrısı yaptı, hapishanelerdeki kadınlara destek oldu ve “Feminist Okul”a dönüşen eğitimler düzenledi. 2004’ten beri aldığı ölüm tehditlerine rağmen mücadelesinden geri adım atmadı.

Kadın hakları savunucusu

Yanar Mohammad, 1960’da Bağdat’ta doğdu. Dedesi, toplumda son derece saygın bir dindar kişiydi; dini bilgisi ve dindarlığı sayesinde "Molla" unvanını hak edecek kadar tanınan biriydi. Ancak ilk eşinin ölümü üzerine, onun 14 yaşındaki küçük kız kardeşiyle (yani baldızıyla) evlenmesi, Yanar’ı kadın hakları davasına iten ilk olay oldu. 1984’te Bağdat Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nden lisans, 1993’te aynı üniversiteden yüksek lisans derecesi aldı. Üniversite yıllarında Irak İşçi Komünist Partisi’nde aktif rol aldı (2018’de partiden ayrıldı). Lisansüstü eğitim ve Ontario Eğitim Araştırmaları Enstitüsü bünyesindeki Toronto Üniversitesi’nde eğitim gördü ve “Savaş Sonrası Irak’ta Feminist Mücadelenin Kuramsallaştırılması 2003-2018” başlıklı yüksek lisans tezi yazdı.

OWFI’nin kuruluşu

1995’de ailesiyle birlikte Kanada’ya göç etti. 1998’de Kanada’da “Irak Kadın Haklarını Savunma” (Defence of Iraqi Women’s Rights) örgütünü kurdu. ABD’nin Irak işgalinin hemen ardından 2003’te Bağdat’a döndü. Aynı yıl Irak Kadın Özgürlüğü Örgütü’nü (Organization of Women’s Freedom in Iraq - OWFI) kurdu ve başkanlığını üstlendi. Örgüt, Irak tarihinde ilk kez kadınlar için sığınaklar açtı; namus cinayetleri, aile içi şiddet, cinsel istismar ve insan ticareti mağduru kadınları korudu. 2003-2019 arasında 870’ten fazla, bazı kaynaklara göre 1300’den fazla kadına hizmet verdi. Kadın haber bülteni Al-Mousawat (Eşitlik) gazetesinin editörlüğünü yaptı. Hapishanelerdeki kadınlarla görüştü; hazırladığı raporlar sayesinde bir kadın ölüm cezasından kurtuldu.

Üçüncü bir yol çağrısı

Yanar Mohammad, sekülerizm ve demokrasiyi savundu ancak ABD’nin Irak’ı “demokratikleştirme” müdahalesini şiddetle eleştirdi. “ABD işgali Irak sokaklarını kadınların giremeyeceği bir bölgeye dönüştürdü. Soykırım yapmaya veya siyasi İslam’ı dayatarak bizi insanlık dışı bir yaşama zorlamaya hazır” diyerek üçüncü bir yol çağrısı yaptı. 2007’de “ABD birlikleri derhal, koşulsuz çekilmeli” dedi.

Açık ölüm tehditleri

Çalışmaları nedeniyle sürekli tehdit aldı. 2004’te Irak İslamcı grubu Jaish al-Sahaba (Yüksek Cihad ve Kurtuluş Komutanlığı’na bağlı), cinsiyet eşitliği çabaları nedeniyle iki açık ölüm tehdidi gönderdi. Hareket özgürlüğü kısıtlandı. Irak hükümeti OWFI’yi kapatma ve kaydını iptal etme girişimlerinde bulundu; bir dönemde insan kaçakçılığı suçlamasıyla tutuklama emri çıkarıldı ve Irak’ı terk etmek zorunda kaldı. HABER MERKEZİ

 

* * *

OWFI: Korkakça bir terör eylemi

Yanar Mohammad’e dönük suikasti henüz hiçbir grup üstlenmedi; Irak yetkililerinden ise resmi açıklama gelmedi.

Irak Kadın Özgürlüğü Örgütü (OWFI) yaptığı açıklamada, saldırıyı "korkakça bir terör eylemi" olarak nitelendirdi ve kadın hareketine, özgürlük ve eşitlik değerlerine yönelik doğrudan bir saldırı olarak kınadı. Örgüt, saldırıyla ilgili derhal soruşturma başlatılmasını, faillerin tespit edilmesini ve Irak'ta kadın insan hakları savunucularına yönelik saldırılarda cezasızlığın sona erdirilmesini talep etti.

Tevgera Jinên Azad (TJA) ise yaptığı açıklamada, suikastın zamanlamasına dikkat çekerek, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü haftasında gerçekleştirilen saldırının tesadüf olmadığı vurgulandı. Açıklamada faillerin ve saldırının arkasındaki güçlerin açığa çıkarılması ve adalet önünde hesap vermesi çağrısında bulunuldu.

 

* * *

Êzîdî kadınlar için çalıştı

Yanar Mohammad, 2014'te DAİŞ’in Êzîdî kadınlara ve kız çocuklarına yönelik sistematik cinsel kölelik, tecavüz ve soykırım saldırılarının ardından, Êzîdî kadınlara en aktif şekilde destek sundu. Dohuk'ta Êzîdî kadınlar için sığınaklar kurdu, psikososyal destek sağladı, kaçışlara yardımcı oldu ve uluslararası dayanışmayı örgütledi. Ölüm tehditlerine rağmen Dohuk'taki sığınaklarda yüz yüze görüşmeler yaptı, hikayelerini belgeledi ve küresel kadın hareketiyle dayanışmayı güçlendirdi. Yanar Mohammad, Êzîdî kadınların yaşadığı dehşeti "Nazi kamplarını aşan bir baskı" olarak nitelendirdi. Yanar Mohammad’in öncülüğünde OWFI, 2013'te kurulan İnsan Ticaretiyle Mücadele Ağı (NATWI) aracılığıyla DAİŞ’in Êzîdî kadınlara yönelik tüm suçlarını belgeledi. OWFI'nin çabalarıyla 40'tan fazla STK'nın baskısıyla Irak hükümeti, Mayıs 2015'te DAİŞ’in vahşetine maruz kalan kadınlara aylık maddi destek (stipend) yasasını çıkardı. Katledilmeden kısa bir süre önce, 27 Şubat 2026’da “Irak ve Suriye’deki Êzîdî kadınların hakları kaybedilecek mi?” başlıklı etkinlik düzenledi.

 

* * *

TAJÊ: Verdiği mücadeleyi unutmayacağız

Tevgera Azadiya Jinên Êzidî (TAJÊ) yaptığı açıklamada Yanar Mohammad’ın cesur ve yürekli bir kadın olduğunu belirtti ve şöyle devam etti: “Kadın mücadelesine büyük katkı sağlamış bir kadını kaybettik. Yanar Mohammad’in katledilmesinden dolayı hem üzgünüz hem de öfkeliyiz. Kadınlar için hakikati arayan cesur bir kadındı. Kadınlara yönelik soykırıma ve erkek egemen devletin baskısına karşı durdu ve savaştı. 8 Mart'ı karşılama günlerindeyiz. Böyle bir zamanda Yanar'ın katledilmesi bir tesadüf değil, erkek egemen devletin kadın mücadelesine karşı işlediği bir başka suçtur. Cesur kadın Yanar Mohammad, mücadele alanında eşsiz bir örnekti, hayatını ataerkil sisteme karşı mücadeleye ve kadınların sosyal ve siyasi özgürlüğü için mücadeleye adadı. Özellikle esir Êzîdî kadınlar konusunda, en sesli isimlerden biri olarak birçok alanda tarihi rolü güçlüydü."

Uluslararası soruşturma açılsın

Olayın bir an önce açığa çıkartılması ve uluslararası bir soruşturmanın yürütülmesinin gerekli olduğu belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi: “Yanar Mohammad’ın bu dönemde katledilmesi, binlerce kadının kalbinde yeşerttiği özgür düşünceleri söndürmeye yönelik korkakça bir girişimdir. Faillerin en kısa sürede adalete teslim edilmesi için Yanar'ın cinayetine ilişkin uluslararası ve ulusal bir soruşturma açılmasını talep ediyoruz. Katillerin ortaya çıkarılması, davasının küresel kamuoyu davası olarak tanınması ve mücadele mirasının korunması, böylece kurumlarının kadınlara ve ezilenlere hizmet etmeye devam edebilmesi için. Irak'ta önde gelen kadınların öldürülmesi son yıllarda arttı; bu da Irak'ta hakları için mücadele eden kadınların yeterince destek görmediğini gösteriyor. Yetkililer kadınların mücadelesinden korktukları için onları hedef alıyorlar. Yanar Mohammad, kadın özgürlüğü mücadelesinde katledildi. Ancak geride kadınlar tarafından asla unutulmayacak bir miras bıraktı. Êzîdî kadınların kurtuluşu için verdiği mücadele, bizim mücadelemizin gücüdür.

Yanar'ın ailesine, tüm kadınlara ve Kadın Özgürlüğü Örgütü üyelerine bir kez daha başsağlığı dileklerimizi iletiyor ve kadın özgürlüğü mücadelesinin devam edeceğini söylüyoruz.”