Mizgîna min şima rê… Kîtabê do erjaye yê hîkayeyan kîtabenê kirmanckî ser o zêdîya. Ez wazena nê kîtabî bida şinasnayiş. Şima zî zanî edebîyatê kirmanckî roj a roj aver şona. Ganî ma ci rê wayitîye bikerî ke edebîyatê gird û weş bibo.
Kîtaba ke hetê Alî Riza Kalanî ra ameyo nuştene û mîyanê weşananê Vate de vecîyayo. 10 hîkayeyan ra pêk ameyo. Nameyê ci ‘Lêlê şodirî de yew Rayîrwan’ o. Kîtab bi kirmanckîya de sade nusîyayo. Bandora kirmanckîya corine ey ser de belîyo ke tesîr kerdo. La her kirdo ke kirmanckî zano ey ra şikyeno fam bikero.
Kîtabî de qala ma û welatê ma keno. Şima ke kîtab wend, şima do; Zelale, Azadî, Gula Perîye, Silê Gawanî û Cenîya ey Sezê, Kazî Şiwaney, Xezale, Mahîrî û embazanê ey ogîr Hesen Axayî, Baqilî bişinasnê.Nê merdimî xerîb nîyê. Ma bi xo yî. M a ra yî û ê ma yî. Welat, mîlet, dewe, şaristan, û keyedê ma ra yî. Wa yî, bira yî, dayik î, doman î, baw î, bawkal î. Şima do şexsê înan de xo û heyatê xo vênî. Şima do bi înan ra buhîyî, bibermî, şêrê hewanî , xo ver o bidî… Belkî şima zî lêlê yew şodirî rayîrî şer nî.
Ez wazena, şima rê biney qala hîkeyeyan bikera. Se bena nê hîkayeyan de. Merdimê ke min nameyê înan cor de nuşt se kenî? Çina û çitûr cuyenî? Çinayenê sereyê înan ser? Sereyê înan asan o, nê teşqeleyan der o?
Hîkayeyê Elîrizayî de lej est o. Raştîya lejî est o. Zulmê dewleta Rome ke ma kurdan kerdo est o. Elîrizayî karê pîsî yê dewlete têdima rêz kerdê. Nê hîkayeyan de yew welat dew bi dew veşeno, dewa bi dewa yeno vengkerdiş û talankerdiş.
Daristan bi daristan veşena, însan bi însan keşeno keye bi keye emerêno. Merdimê vêşan û lingwarwayî, rayîrê surgunîye der î. Kewtî kederin lawenî û nûzenî. Ti vanî qey bêwayîrîyê beden girewto.
Nî hîkayeyan de her çî dej anceno. Êlirizayî waşto dejê welatê ma, şarê ma, merdimanê ma bîyaro ziwan. Her hîkaye yew qîrayiş a. Dejî rey de seber est o. Heme çî û heme kesî sebir ancenî. ‘Ya Xizir vanî. Heq o vanî. Homa pîl o vanî’ fek xo ra verra nêdanî.
Hîkayeyan de omidîye esta. Heme çî û heme kes hêvîdar î. Zanî ke zimistanî ra pey wisar o. Tenganê ra pey hîrayî yo. Ewro nêbo meştî de zilm wedarîyo. Do dawaya azadî yê ser bikewa.
Qehremanê Elîrizayî hêvîdar î û xoverodayox î. Hal û wazîyet çihind zor bo zî, kerre û kuçî zî biwarî, merg darmereyê înan de bigêro zî xo ver o danî.
Hîkayeyan de şerwanê azadîye estê. Ge lewey yow koyî der î. Ge zerrey deristanî der î. Rayîran î. Berê dewijan ver de ê. Qala welatî, welatperwereyî, tarîxî, duşmenî kenî. Lejî kenî. Şehî de kewenî. Dayika xo fikirîyenî. Yanî û henekan kenî. Çimê înan dûrî re ewnîyenî. Gişta înan gişta tifingî ser a. Çimî ver de bi hesreta yew firra awe mirenî. Se biba zî rayîra xo ra şaş nêbenî. Zaîf î û kemaneyanê xo de têkoşîn kenî.
Elîrizayî eşqk zî îhlal nêkerdo, îxanet zî…
Ez wazen bi yew pasajê hîkayeya ke nameyê xo dawo kîtabî biqedîna: “Şew hina lêle bîya. Astareyê rîyê asmênî bêxeberê yew bi yew ancîyaybî keyeyê xo… Pelê daranê verê berî kilma vîyabîyene vatênê… Vengê maya ey zereyê ey veşnayênê… Verî giran giran şî. Labelê peyser agêrayena xo ra tersa. Coka lez kerde. Waşt ke deqîqeyêk aver… Dûrî bikewo. Êdî kewtîbî rayîrêda nekifşî lêlê şewdirî de sereyê xo girewtibî û şîyênê.” (rî. 82) Şima vanî; Azad korayî şer şono? Qey dayka xo ra cîya bîyo?
MUHÎTTÎN ALTIN / Zîndana Tîpa F a Kirikkaleyê