• ABD, İran savaşı konusunda Çin’den yardım istiyor. Çin, İran’a ekonomik desteği kesmek veya askeri ihtiyaç duyduğu çift kullanımlı malların tedarikini durdurmak konusunda isteksiz ancak Trump, Çin bankalarına yönelik yaptırım kartını kullanıyor.
  • Beyaz Saray, tarafların Hürmüz Boğazı’nın enerji akışı için açık kalması ve İran’ın hiçbir şekilde nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda anlaştığını duyurdu. Ayrıca Çin, Trump’a, “Tayvan konusu yanlış ele alınırsa iki ülke çatışabilir” uyarısını yaptı.  

 

ABD Başkanı Donald Trump, yaklaşık dokuz yıl aradan sonra ilk resmi ziyaret kapsamında Pekin’e giderek Çin Devlet Başkanı Şi Cimping ile görüştü. İran’la ateşkes geriliminin sürdüğü bir süreçte yapılan görüşmede, Tayvan, nadir toprak elementler, İran savaşı ve ticaret konuları ele alındı.

Büyük Halk Salonu’nda Şi’ye “Büyük bir lidersiniz. Dostunuz olmak benim için bir onur” sözleriyle hitap eden Trump’ın Pekin’e Apple, Tesla/SpaceX, Meta, Mastercard, Visa ve Blackstone gibi büyük şirketlerin yöneticilerini götürmesi dikkat çekti.

Şi’nin açıklamaları ise daha temkinli ve stratejik mesajlar içerdi. Şi, iki ülkenin çatışmadan kaçınmasını umduğunu belirtirken, tarihin ve uluslararası toplumun ABD ile Çin’e önemli bir soru yönelttiğini söyledi: “İki ülke, Thukydides Tuzağı’nı aşarak büyük güçler arasında yeni bir ilişki modeli geliştirebilecek mi?”

Uluslararası ilişkiler literatüründe “Thukydides Tuzağı”, yükselen bir gücün mevcut egemen güçle rekabetinin çatışmaya dönüşme riskini tanımlayan bir kavram olarak kullanılıyor. Şi’nin bu ifadeleri, Pekin’in Washington ile stratejik rekabeti yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda güvenlik eksenli bir mesele olarak gördüğüne işaret ediyor.

‘Yeni bir tarihi kavşaktayız’ 

Şi, ayrıca Trump'la “iki ülkeyi ve dünyayı ilgilendiren konuları” tartışmayı ve ilişkileri doğru yönde ilerleterek gelecek için yeni bir sayfa açmayı istediklerini söyledi. Bugün küresel düzeyde yüzyılda görülmeyen dönüşümlerin hız kazandığına, uluslararası durumun kaygan ve çalkantılı olduğuna, dünyanın yeni bir tarihi kavşakta bulunduğuna dikkati çeken Şi, "Çin ve ABD zamanın sorunlarına birlikte yanıt vermeli" dedi.

Çin ve ABD'nin farklılıklarından çok “ortak çıkarları olduğunu, bir ülkenin başarısının diğeri için şans olacağını” vurgulayan Şi, iki ülkenin rakip değil ortak olması gerektiğini ifade etti. "Çin-ABD ilişkilerinin dev gemisine doğru bir güzergâh vererek 2026'yı ilişkilerde yeni bir sayfa açan tarihsel bir dönüm noktası haline getirmeye hazırız” dedi.

İki ülke arasındaki ekonomi ve ticaretin kazan-kazan ilişkisi olduğunun altını çizen Şi, "Ticaret savaşlarının kazananı olmaz. Anlaşmazlıklar ve sürtüşmeler varsa, eşit temelde istişare çözüm için tek seçenektir” diye ekledi. Şi, Tayvan sorununa ilişkin ise Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrarın sürdürülmesinin Çin ile ABD’nin "en büyük ortak paydası" olduğunu vurguladı.

Trump da Şi ile “büyük konuları tartışmayı" sabırsızlıkla beklediğini, kimilerinin bunun belki de "gelmiş geçmiş en büyük zirve" olacağını söylediğini ifade etti. İkili ilişkilerin her zamankinden iyi olacağına inandığını ekledi.

Trump'a Tayvan uyarısı

 Basına kapalı olarak gerçekleştirilen görüşmede, Şi’nin Trump’a sert mesajlar verdiği belirtiliyor. Şi, Trump'a “Tayvan meselesinin yanlış ele alınması halinde ABD ve Çin'in 'çatışmaya girebileceğini', tüm Çin-ABD ilişkisini son derece tehlikeli bir duruma sokabileceğini” söyledi. "Tayvan sorunu, Çin-ABD ilişkilerindeki en önemli meseledir" dedi.

Çin yakından takip eden uzmanlar, Şi'nin görüşmelerde, adaya silah satışını durdurması için Trump'a baskı yapabileceğine işaret ediyor. 2025 Aralık ayında ABD, Tayvan'la 11 milyar dolarlık silah anlaşması yaptığını duyurmuştu. Geçtiğimiz Cuma günü, ABD'li senatörlerden oluşan partiler üstü bir grup, Trump'a doğrudan bir mektup göndererek, ABD'nin Tayvan'a desteğini teyit etmesini istemişti. Mektupta, Çin ile yapılacak ekonomik müzakerelere atıfla, "ABD'nin Tayvan'a desteğinin müzakere konusu olmadığını Pekin'e açıkça belirtebilirsiniz" denildi.

Öte yandan, Trump, Çin’e hareket etmeden kısa süre önce yaptığı açıklamada, Şi Cinping’den ülke ekonomisini Amerikan şirketlerine daha fazla açmasını talep edeceğini söylemişti. Trump’a eşlik eden Tesla CEO’su Elon Musk, Çin’de “pek çok olumlu işe imza atmak” istediğini söyledi. Nvidia CEO’su Jensen Huang ise “iki liderin mevcut olumlu ilişki zeminini güçlendirerek ABD ile Çin arasındaki ilişkileri geliştirmesini umduğunu” ifade etti.

Hürmüz krizinde uzlaşı

Beyaz Saray’ın açıklamasına göre, Trump ve Çin, Hürmüz Boğazı’nın enerji akışının serbest olması için açık olması gerektiği konusunda mutabık kaldı. Görüşmeleri “iyi” olarak tanımlayan Beyaz Saray açıklamasında,“İki taraf, Amerikan şirketlerinin Çin pazarına erişimini genişletmek ve Çin’in sektörlerimize yaptığı yatırımları artırmak da dâhil olmak üzere, iki ülke arasındaki ekonomik işbirliğini güçlendirmenin yollarını görüştü. İki taraf da enerji akışının serbest dolaşımını desteklemek için Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği konusunda anlaştı” dedi. Açıklamaya göre, Trump ve Şi arasındaki görüşmede İran’ın nükleer programı da ele alındı. ABD ve Çin’in İran’ın hiçbir şekilde nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda anlaştığı belirtildi.

ABD, destek arıyor

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Pekin’e uçmadan önce Fox News’e yaptığı açıklamada, ABD’nin İran savaşı konusunda Pekin’den yardım talep edeceğini söyledi. Bu durumda Çin’in ABD’ye İran konusunda ne kadar yardım edebileceği soruları çoğalıyor. Analistler, Şi’nin İran’ı müzakere masasına geri döndürmek için bir adım atabileceğini ancak İran’a ekonomik desteği kesmek veya askeri ihtiyaç duyduğu çift kullanımlı malların tedarikini durdurmak konusunda isteksiz olacağını belirtiyor. Buna karşın Trump’ın ise Çin bankalarına yönelik yaptırım kartını kullanıyor.

10 Çinli şirkete çip satışı

Reuters’e konuşan üç kaynağa göre,  ABD, Nvidia'nın en güçlü ikinci yapay zekâ çipi olan H200'ü satın almak için yaklaşık 10 Çinli firmaya onay verdi ancak şu ana kadar tek bir teslimat bile yapılmadı. Bir kaynağın belirttiğine göre, Çinli firmalar Pekin'den gelen yönlendirmeler üzerine anlaşmalardan geri çekildi. ABD'nin ihracat ambargosundan önce, Nvidia Çin'in gelişmiş çip pazarının yaklaşık yüzde 95'ine hakimdi. Lenovo, Reuters'e yaptığı açıklamada, şirketin "Nvidia'nın ihracat lisansı kapsamında Çin'de H200 satmak için onay alan birkaç şirketten biri" olduğunu doğruladı. HABER MERKEZİ