Mîr Celadet Bedirxan alfabeyi oluştururken iki ayrı sesi ifade eden harfleri hesaba katmamış. Kurmancî için 23 sesi ve 8 sesli harf belirlemiş. Bazı Kürtler, özellikle de eski Sovyetler Birliği’nde yaşayan bazı Kürtler bu konuda kafa yorarak bazı tartışmalar yürütmüştü. Bu temelde de sayın Prof. Qenatê Kurdo yumuşak ve sert harf, sesler konusunda öneriler yapmıştı.
İki ayrı ses ifade eden harfler Kuzey Kurmancîsinde beş tanedir. Okurlara meramımızı anlatmak için yumuşak ve sert harflerin şu şekilde bir birinden ayıracağız:
ç – ḉ (Ç - Ḉ), k – ǩ (K – Ǩ), p – ṕ (P - Ṕ), r – ř (R – Ř), t – ŧ (T – Ŧ).
Soranca (Kurdiya Navîn) de “I” (L) harfi iki seslidir: l – ľ (L – Ľ). Bunu doğrulayacak tarihi hiç bir belge yok elimizde. Eğer öyle bir durum varsa da muhtemelen yumuşak ve sert sesler veren 6 harfin eklenmesiyle alfabedeki harf sayısı 37’ye çıkarılmış olabilir.
Çözüm nedir acaba?
Kanaatimce her yazıldıkları yerde bu harflerin yumuşak ya da sert olduklarını işaretle göstermek zorunda değiliz. Böyle yaparsak 32 harf olan alfabeyi 37’ye çıkarmış olacağız ve böyle bir durum da beraberinde birçok zorluğu getirir. Yaptığım bazı araştırmalarda Kürdistan’ın değişik bölgelerinde bu harflerin yumuşaklık ve sertliği aynı şekilde olmuyor.
Örnek:
1- “P” harfi “pêş” ve “paş” Serhad ve Kafkas bölgelerinde yumuşak olarak kullanıyor, ancak diğer bölgelerde sert şekilde kullanılıyor.
2- “L” harfi sadece Soranca (Kurdiya Navîn)’de yumuşak ve sert halleri kullanılıyor, ancak Kuzey Kurmancîsinde sadece yumuşak kullanılıyor.
Bu nedenle de alfabeyi 32 harf olarak korumak, sadece gereken yerlerde, yani kelimenin anlamının değişeceği kaygısı taşıdığımız yerde söz konusu işaretleri harfin üstüne yerleştirebiliriz. Almancada 26 harf var, ancak 4 yardımcı işaret var (ä = ae, ö = oe, ü = ue, ß = sz) ve bunlar alfabeden sayılmıyor.
Örnek:
1– “ker” kelimesini yazdığımızda kendi başına hangi anlama geleceğini kestiremeyiz.
A- Acaba, evcil yük ve binek hayvanından mı bahsediliyor?
B- Duymayan insandan mı bahsediliyor?!
C- Ya da kısım dan mı bahsediliyor
Böyle bir durumda eğer “ǩer” yazarsak açık bir şekilde yük hayvanından bahsettiğimiz anlaşılır. Eğer “keř” yazarsak duymayan insan yani sağır insandan bahsediyoruz. Eğer “ḵer” şeklinde yazarsak bu durumda kısım anlamında yazıyoruz demektir.
Ama aşağıdaki cümleler içinde kullanılacak kelimelerde bu işaretlerin kullanılmasına gerek kalmıyor.
1- Dijmin dixwaze hêza ker ker bike.
2- Kulilkîn kardeşinin ismi Silamênê Ker idi.
3- Ata sözü: “çû seferê – hat kerê berê“
Eger “Barekî giran li kerê siwar kirin“ dediğimizde işaretsiz olduğu halde yük hayvanından bahsettiğimiz anlaşılır. Ancak bu cümleyi yazan kişi duymayan kişinin yükünün ağırlaştırıldığını anlatmasını istiyorsa o zaman şöyle yazlamalı: Barekî giran li keřê siwar kirin. Bazı kişiler ise “Barekî giran li ḵeřê siwar kirin” şeklinde yazılması gerektiğini söyleyebilir. Ben buna gerek olmadığını düşünüyorum, ancak öyle yapılması durumunda cümle daha net anlaşılır.
Harflerin sertleştirilmesi Aramice yazılan Kürtçede var, ancak bu Kürtler için yabancı bir şey değil. Bazı kişiler bu işaretlerle gündelik yazıların nasıl yazıcağını da sorabilir. Bu sorun da Kürtçe klaviye ile bağlantılıdır. Kendim Kürtçe bir klavye oluşturmuşum, herkes bu klavyeyi bilgisayarına yükleyebilir. Çözümü çok basit bir sorundur bu.
Tartışmalarımız devam edecek...