Neden dönüm noktası?
Irak zihinsel arkeolojisinde Şii ve Sünniler arasında birbirlerini hakir görme, güvensizlik tortuları yüzyıllardır katmerleşmiş. Baas rejiminin ayrıştırıcı politikaları ülkede akıl tutulması yarattı. Saddam Hüseyin dönemindeki ayrıştırma politikası Sünnilerin ağırlıkta olduğu Baas Partisi'nin Şiilere, Kürtlere, Asuri-Süryanilere, Türkmenlere zulmüyle doruğa ulaştı. Saddam Hüseyin 10 yıldır devrildi ancak hala ortak paydalarda buluşma sağlanamadı. Çünkü Sünniler iktidarın geçmişte kendilerine kazandırdıklarını yeniden almak, zulüm piramidini yeniden yükseltmek; Şiiler de çoğunluk olmaları sebebiyle kendi hegemonyasını inşa edip, Baas'ın Şii versiyonunu hayata geçirmek istiyor.
Hewice deprem dalgası yarattı
Bu atmosferde gerilim fayı Hewice'de deprem dalgası yarattı. Maliki karşıtı Sünnilerin gösterisine Hewice'de ordunun ağır silahlarla müdahalesi aşiretlerin direnişini getirince çığ büyüdü. 100 kadar kişinin yaşamını yitirdiği Hewice'den sonra çatışmalar Selahaddin'e bağlı Süleymanbeg'e sıçradı. Sonraki birkaç günde çatışmalar Musul, Diyale, Felluce, Samarra, El Anbar'a kadar yayıldı. Irak Başbakan Yardımcısı Salih Mutlak ve birkaç bakan istifa etti. Ölü sayısı birkaç günde 200'ü buldu. Hewice sonrası Irak Sahva (Uyanış deniyor. ABD desteğiyle aşiretlerce El Kaide unsurlarına karşı oluşturulan güç) Konferansı Başkanı Ahmed Ebu Rişe, aşiret liderlerini topladı. Merkezi güce karşı silahlı "İzzet Ordusu" oluşturma kararı çıktı. Birçok kentte Sünniler silahları zulalardan çıkardı. Musul, Felluce, Bağdat, Selahaddin, Samarra, Diyale'de aşiretler, Maliki'nin güçleriyle çatıştı, bombalı saldırılar oldu; çok sayıda kişi öldü ve yaralandı. Maliki hükümeti ise gelişmeleri veren basına sansür uyguladı. El-Cezire, Bağdat, Şarkiye, Şarkiye News, Babiliye, Selahaddin, El-Envar 2, Et-Tağyir, Felluce ve El-Garbiye televizyon kanallarının faaliyetleri, "gerçeklikten uzak ve mezhepsel şiddeti teşvik edici" yayın yaptıkları gerekçesiyle durduruldu.
Paralel yönetim kuruluyor
Sunnilerin kurduğu paralel ordu ise birçok şeye gebe. Sünniler bu güçle çoğunluk oldukları yerlerde sosyal, siyasal, toplumsal, askeri alanda merkezden bağımsız hareket etmeyi, yerel hizmetlerini kendileri görmeyi amaçlıyor. Bu siyasi olarak paralel yönetim, ikili iktidar demektir. Yerel formları konsolide eden bir yapılanma göreceğiz. El Enbar Polis Merkezi'ndeki Komiser Binbaşı Muhammed Hammad Karaguli'nin de İzzet Ordusu'na katılması ayrışmanın asker-polis içinde de olacağının göstergelerinden.
Maliki ipleri kopardı
Başbakan Maliki keskin uçurumları olan iki dağ arasında gerili ipten köprünün son halkasını da Hewice katliamıyla koparmış oldu. Maliki'nin iktidar değirmeni artık kanla dönüyor. Barışçıl gelecek ancak bütün halkların eşit kabulleri ve devrimci ittifaklarlarıyla mümkünken Maliki birlikte yaşamanın koşullarını törpüledi. Maliki'nin iktidarda kaldığı her gün etnik-dini çatışmaların sürmesi demektir. Bu nedenle Irak'ta önümüzdeki günlerde ayrışma ve dönüşümlerin hızlanacağını söylemek pek de hatalı olmaz. Irak siyasetinde, sınırlara zincirlenmiş statükoda, haritanın renklerinde değişimin önüne Saddam Hüseyin ordusunun geçemediği gibi artık kanlı gardroptan kıyafetler seçen Maliki'nin de geçemeyeceği açık. Saddam Hüseyin sonrası haritadaki çizgiler, ortaya çıkan ideolojik, toplumsal, örgütsel, etnik, dini, mezhebi dönüşümler yeni boyutlar kazanacak. Özcesi Şii nüfusun çoğunluk, Sünnilerin ikinci sırada yer aldığı ülkede bundan sonra Sünniler bir süredir konuştukları özerkliği/federasyonu (Sünniler 18 vilayetin 6'sında çoğunluğun kendilerine ait olduğunu savunuyor) hayata geçirmek için süratli adımlar atacaktır. Suriye'deki ve İran'daki ayrışmalar ile de süreçler harita ölçeklerinin değişmesine varacaktır.
KDP ve YNK 'tarafsız'
Konuyu peşmerge gücünü önlem için Kerkük'ün etrafına konuşlandıran Kürtlerin pozisyonuyla bağlayalım. Kürt cephesinde KDP-YNK ittifakıyla Maliki arasında ilişkiler; petrol gelirlerinin paylaşımı, Kerkük'ün statüsü, Kerkük'ün üzerine gönderilen Dicle Operasyon Gücü, Irak ordusunun yeni silahlarla donatılması, Bağdat-İran arasındaki simbiyotik form, Hewlêr ile Ankara arasında enerji anlaşmalarının yapılması gibi nedenlerle mayınlı sahadaydı. İki taraf da Kürtleri kendilerine tabi olarak yanında görmek istiyor. Taraflar Kürtleri de çatışmalara çekmek için çeşitli olaylar tertipleyebilirler. Bu bağlamda Irak Parlamantosu'ndaki Kürdistan İttifakı Milletvekili Ala Talabani'nin "Irak ordusu ile göstericiler arasındaki çatışmada taraf olmayacağız" açıklaması bireysel/partisel gibi görünse de değil. Bu açıklama, KDP'nin de YNK'nin de aldığı/alacağı pozisyon olarak okunabilir. Zira KDP ve YNK bu sıralar kendi içlerindeki liderlik yarışlarına, enerji hatlarına ve PKK'nin çekilme sürecine odaklanacak gibi görünüyor.
M. Ali ÇELEBİ