Türkiye ve Kuzey Kürdistan genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı Nisan 2019 döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 1 milyon 116 bin kişi artarak 4 milyon 202 bin kişi oldu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2019 yılı Nisan ayı ‘İşgücü İstatistikleri’ni açıkladı. Buna göre, Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı Nisan 2019 döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 1 milyon 116 bin kişi artarak 4 milyon 202 bin kişi oldu.
İşsizlik oranı 3,4 puanlık artış ile yüzde 13,0 seviyesinde gerçekleşti. Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 3,6 puanlık artış ile yüzde 15,0 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) işsizlik oranı 6,3 puanlık artış ile yüzde 23,2 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 3,5 puanlık artış ile yüzde 13,3 olarak gerçekleşti.
İstihdam oranı
İstihdam edilenlerin sayısı Nisan 2019 döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 810 bin kişi azalarak 28 milyon 199 bin kişi, istihdam oranı ise 1,9 puanlık azalış ile yüzde 46 oldu.
Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 329 bin, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 481 bin kişi azaldı. İstihdam edilenlerin yüzde 17,6’sı tarım, yüzde 19,7’si sanayi, yüzde 5,7’si inşaat, yüzde 56,9’u ise hizmet sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 0,7 puan, inşaat sektörünün payı 1,7 puan azalırken, sanayi sektörünün payı 0,2 puan, hizmet sektörünün payı 2,1 puan arttı.
İşgücüne katılım
İşgücü, Nisan 2019 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre 306 bin kişi artarak 32 milyon 401 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,1 puanlık azalış ile yüzde 52,9 olarak gerçekleşti. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,6 puanlık azalış ile yüzde 71,8, kadınlarda ise 0,5 puanlık artışla yüzde 34,5 olarak gerçekleşti.
Kayıt dışı çalışanlar
Nisan 2019 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,9 puan artarak yüzde 34,2 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,7 puan artarak yüzde 23,1 oldu.
Mevsim etkisinden arındırılmış
Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 74 bin kişi azalarak 28 milyon 40 bin kişi olarak tahmin edildi. İstihdam oranı 0,2 puan azalarak yüzde 45,8 oldu.
Mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı bir önceki döneme göre 7 bin kişi artarak 4 milyon 487 bin kişi olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı 0,1 puan artarak yüzde 13,8 oldu.
Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı 0,2 puan azalarak yüzde 53,1 olarak gerçekleşti. Ekonomik faaliyete göre istihdam edilenlerin sayısı, tarım sektöründe 84 bin, inşaat sektöründe 32 bin, hizmet sektöründe 30 bin kişi azalırken, sanayi sektöründe 71 bin kişi arttı.
Esnafta seri iflaslar
Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da 5.5 yılda yarım milyonun üstünde esnaf iflas bayrağını çekti.
Artan maliyetler, borçları döndürememe, kurun yükselmesi gibi nedenler esnafta seri iflaslara neden oldu. Cumhuriyet’ten Şehriban Kıraç’ın haberine göre son 5.5 yılda kepenk indiren esnaf sayısı 570 bine dayandı. Tescil yaptıran sayısı düşerken birçok esnaf da meslek değişikliğine gidiyor. Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) verilerine göre, bu yılın ilk 6 ayı itibarıyla esnaf sayısı 1 milyon 775 bin olurken, toplam işyeri sayısı 1 milyon 910 bine geriledi. 82 milyonluk nüfusun yüzde 2.16’sı esnaf ve sanatkârlardan oluşurken en fazla işyeri ise bakkallık alanında kurulu.
Bu yılın ilk yarısında 53 bin 420 esnaf iflas ederken geçen yılın aynı dönemine göre 433 adetlik artış söz konusu. 2015’te toplam 97 bin 715 esnaf kepenk indirirken geçen yıl bu sayı yüzde 8 artışla 106 bin 167’ye fırladı.
Ödeyemiyorlar
Küçük ve orta ölçekli işletmelerde (KOBİ) ise borç miktarı artıyor. Gemiyi yüzdürmek için borca sarılan binlerce işletme borcunu döndüremediği için batıyor. Batık KOBİ kredisi miktarı son bir yılda yüzde 91’lik artışla 51 milyar 396 milyon liraya yükseldi. Takipteki KOBİ sayısı ise bir yılda 351 bin 453’e fırladı. KOBİ müşteri sayısı bu yılın ilk 5 ayında geçen yılın aynı dönemine göre 79 bin 872 kişi azalırken, borç miktarı arttı.
Kredi kamburu büyüyor
AKP iktidarının Eximbank aracılığıyla kullandırdığı kredilerin kamuya yükü her geçen yıl artıyor. 2002’de 29 milyon TL olan ‘batık kredi’ miktarı, 2019’da 294 milyon TL’ye ulaştı. ‘Gözetim altında’ olan kredi miktarı ise 2 milyar 160 milyon TL olarak açıklandı.
İktidarın özellikle seçim dönemlerinde “müjdelerle” açıkladığı kredilerin kamu bankaları üzerindeki yükü büyüyor. Birgün’den Hüseyin Şimşek’in Ticaret Bakanlığı’nın verilerinden derlediğine göre, 2002’de bu yana Eximbank’tan tüm sektörlere verilen krediler arasından “batık kredi”ye dönüşenlerin tutarı yaklaşık 300 milyon TL olurken “donuk alacak” tutarı ise 480 milyon 648 bin TL oldu.
CHP İzmir Milletvekili Kamil Okyay Sındır, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan’ın yanıtlaması istemiyle hazırladığı soru önergesinde, kamu bankalarının 2002’de bu yana sektörlere göre kullandırdığı kredi miktarını ve ödeme durumlarını sordu. Pekcan’ın yanıtı, futbol kulüplerine ve AKP yayın organlarına kamu kaynakları ile kredi kullandıran iktidarın, birçok sektörde verdiği kredileri geri almakta zorlandığını ortaya koydu.
Eximbank’ın donuk ve batık alacaklara ilişkin verileri de paylaşan Pekcan’ın yanıtına göre, 2002’de 32 milyon TL olan donuk alacak kalemi, 2019’da 480 milyon TL’ye yükseldi. 2002’de 29 milyon TL olan batık kredi miktarı ise on katı artışla 2019’da 294 milyon TL’ye ulaştı. Toptan ve perakende sektöründe toplam batık kredi miktarı 46 milyon 119 TL, inşaat sektöründeki batık kredi miktarı 66 bin TL olurken imalat sektöründeki batık kredi miktarı ise 248 milyon 380 bin TL olarak açıklandı.
İmalat sektöründeki batık kredilerde 2019’da yaşanan artış dikkati çekti. 2002’de 6 milyon TL iken 2018’de toplamda 121 milyon TL’ye ulaşan imalat sektörü batık kredi tutarı, 2019’un altı ayında 126 milyon TL arttı.
2 milyar gözetimde
Yanıtta geri ödemelerinde aksama olduğu için “yakın gözetim altına alınan kredi tutarları” da yer aldı. Eximbank’tan şirketler ile KOBİ’lere aktarılan ve “yakın gözetim altında” olan toplam kredi tutarı 2 milyar 160 milyon TL oldu.
TMSF gaspla devleşti
DTasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, 15 Temmuz’daki devlet içi çatışma ardından çıkarılan 674 sayılı KHK ile 39 ilde bulunan 924 şirketin yönetimine kayyum olarak atandı. TMSF’nin yönettiği şirketlerin toplam aktif büyüklüğü 57 milyar 800 milyon TL, öz kaynak toplamı da 21 milyar 300 milyon TL’ye ulaştı. Bu aktif büyüklüğüyle Türkiye’nin en büyük ekonomik varlığı konumuna gelen TMSF yönetimindeki işletmelerde 44 bin 317 kişi istihdam ediliyor. TMSF’nin 2018 faaliyet raporunda yer alan verilere göre, KHK’lar kapsamında kapatılan gazete ve dergiler, yayınevi ve dağıtım kanalları ile özel radyo ve televizyon kuruluşları sayısının Mart 2019 itibarıyla 151 adet. Kapatılan medya ve basın kuruluşlarının dağılımı; 34 televizyon, 38 radyo, 73 gazete, dergi ve matbaa ve 6 adet de haber ajansı olarak açıklandı.
Topyekun borçluluk
İlk 4 ayda borcu yüzünden 601 bin kişi yasal takibe düştü. Sadece Nisan’da 103 bin kişi bankalara olan borcunu ödeyemedi. Devletin net borcu bir yılda yüzde 134 arttı. Firmaların borcu ise durgunluğa rağmen artmaya devam ediyor.
Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi’nin nisan raporu borç gerçeğini yeniden hatırlattı. Hem firmalar hem de 7’den 77’ye tüm gerçek kişiler borç batağında. Bunlara son aylarda devlet de eklendi. Rapora göre borç durgunluğa rağmen artmayı sürdürüyor. Ekonominin tüm kesimlerinin bankalara olan kredi borcu 2,7 trilyon TL’yi aşmış durumda. Buna rağmen enerji, inşaat gibi en riskli sektörlere kamu bankaları eliyle kredi verilmeye devam ediyor.
Tüm sektörler batakta
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun (BDDK) Mayıs raporuna göre tüm sektörlerin borçluluğu geçen yıla göre artarken, sektörlerin gelirleri azalıyor. Sektörel borçlulukta kritik seviyelerde olan iki sektör özellikle öne çıkıyor: İnşaat ve enerji. İnşaat sektörünün 238 milyar TL nakdi kredi borcu bulunurken elektrik, gaz, su üretim ve dağıtım sektörünün ise 208 milyar TL nakdi kredi borcu bulunuyor. Enerji sektörünün artan borçluluğu karşısında halkın omzuna elektrik faturaları yansıyor. İnşaat sektörü ise krizde olmasına rağmen bankalardan kredi bulmaya devam ediyor. Geçen Nisan’a göre ciro endeksi yüzde 14 gerileyen inşaat sektörünün borcu sadece 1 yılda yüzde 12,7 arttı.
Devlet de aynı durumda
Kamu kesiminin toplam brüt borcu Mart 2019 sonu itibarıyla1,2 trilyon lirayı aşmış durumda; bir yılda yüzde 28,2 artış göstermiş oldu. Artan borçta savaş harcamaları, seçim ekonomisi ve yaşanan durgunluk sebebiyle oluşan bütçe açıkları etkili oldu. Kamu kesimi net borcu geçtiğimiz bir yıl içinde tam yüzde 134 arttı. Mart 2018 sonu itibarıyla 264 milyar TL olan kamu kesimi net borcu bu yılın mart sonu itibarıyla 619 milyar TL’ye yükseldi.
Yüz binlerce yurttaş
Nisan 2019’da 103 bin kişi bankalara olan kredi borcunu ödeyemedi. Geçen yıl bu sayı 84 bin kişiydi. Bireysel kredi veya bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe intikal etmiş kişi sayısı, 2019’un ilk dört ayında 2018’inaynı dönemine göre yüzde 23 artarak 601 bin kişi oldu.
Birgün’e konuşan CHP Genel Başkan Yardımcısı Aykut Erdoğdu, bireysel kredi veya bireysel kredi kartı borcundan dolayı yasal takibe intikal etmiş kişi sayısının Nisan 2019’da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 24 arttığını belirterek, “Hanelerin borç sorununa acilen el atılmazsa sosyal patlamalar kaçınılmaz olacak” dedi.
Reel ücretlerin enflasyona yenildiği bir ekonomide, insanların geçinebilmek için zorunlu olarak krediye yöneldiğine dikkat çeken Erdoğdu, şöyle devam etti: “Bu borçlar vatandaşların yeterli geliri olmamasından dolayı ödenememiş icraya düşmüş ve nihayetinde varlık yönetim şirketlerinin eline düşmüş durumda. Tüketici kredileri ve bireysel kredi kartlarındaki tahsili gecikmiş alacak miktarı 5 Temmuz 2019 itibarıyla 19,7 milyar TL’yi geçti. Kredi borcunu, varlık yönetim şirketlerinin bankalardan aldığı fiyattan alacak ve anapara ödemesini belli bir takvime yayarak tahsil edecek bir ‘Borç Yapılandırma Fonu’ kurulması gerekli.”
